Ruwiel

Voormalige gemeente
Stichtse Vecht
Vechtstreek
Utrecht

UT gemeente Ruwiel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Ruwiel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Ruwiel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Ruwiel

Terug naar boven

Status

- Ruwiel is een voormalige buurtschap, gemeente en heerlijkheid in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. De gemeente Ruwiel was in 1812 toegevoegd aan de gemeente Breukelen en in 1818 opnieuw opgericht uit een deel van de gemeente Breukelen en een deel van de gemeente Stichts Loenen. Per 1-4-1964 deels over naar gemeente Breukelen, deels naar gemeente Kockengen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

- Wapen van de voormalige gemeente Ruwiel.

- Tegenwoordig is er geen sprake meer van een buurtschap Ruwiel. Wat vanouds te boek stond als buurtschap Ruwiel, zijn thans globaal (delen van) de buurtschappen Kortrijk, Portengen en Portengense Brug (zie de plattegrond elders op deze pagina).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Ruëel, 1281-1284 Ruele, 1310 Ruele, 1345 Ruyol, 1381-1383 Ruwele, 1394 Ruweel.

Naamsverklaring
Samenstelling van ruw 'ruig, dicht begroeid' en lo 'bos' (zie Loo). Een vergelijkbaar toponiem Ruelle komt in 1440 voor als naam van een akkerland bij Boxtel(1).

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Ruwiel lag globaal tussen Breukelen en Kockengen en had een nogal grillige plattegrond (zie onderaan deze pagina). De gemeente omvatte stukken grondgebied rond de huidige wegen Portengen en Kortrijk en nog een NO 'bijna-enclave' in en rond de Breukelerwaard, Z van het huidige dorp Nieuwer Ter Aa.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Ruwiel 57 huizen met 439 inwoners, verdeeld in dorp Nieuwer Ter Aa (deels) 15/117 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Ruwiel 39/297 en Breukelerwaard 3/25.

Terug naar boven

Geschiedenis

De gemeente heeft zijn naam te danken aan de Van Ruwiels die hier het gelijknamige kasteel bewoonden. De naam Ruwiel wordt het eerst vermeld in 1226 als eigendom van Gijsbrecht van Ruwiel. De naam Ruwiel sloeg niet alleen op het kasteel, maar ook op een gerecht, een stuk grond waarover de Van Ruwiels rechtspraken. De ambachtsheerlijkheid die zo werd gevormd is de gemeente Ruwiel geworden.

'Gemeentehuizen' van Loenersloot en Ruwiel aan de Portengensebrug
De gemeenten Loenersloot en Ruwiel bezaten tot 1883 geen officieel gemeentehuis. Loenersloot hield haar vergaderingen al sedert onheuglijke tijden in een kamer van een logement aan de Portengensebrug, dat vanouds het ‘regthuis’ werd genoemd, terwijl Ruwiel tot dusverre haar vergaderruimte had in een kamer van een herberg aan dezelfde Portengensebrug. Overigens waren beide lokalen in strijd met art. 3 nr. 2 van de wet tot regeling van de kleinhandel in sterke drank. In 1883 verbouwde de gemeente Ruwiel een oud schoolgebouw in Nieuwer Ter Aa tot gemeentehuis. Loenersloot huurde vanaf 1884 een deel van dat pand zodat beide gemeenten vanaf dat jaar een gemeentehuis hadden, zij het dus gedeeld in één pand.

- Geschiedenis van kasteel Ruwiel.

Nadere informatie over de geschiedenis van de gemeente Ruwiel vindt u in het document Inventaris van de archieven van de voormalige gemeente Ruwiel 1573 - 1964.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Halverwege de huidige buurtschap Oud-Aa, direct O van het riviertje de Aa, N van een bruggetje over de rivier, ligt bij boerderij Groot Ruwiel een terrein waarin zich de overblijfselen van de 13e-eeuwse ridderhofstad Ruwiel bevinden (tevens het enige rijksmonument van de buurtschap Oud-Aa). Op een plattegrond kunt u het omgrachte terrein als een 'uitstulping' van de rivier zien liggen. Het betreft het kadastrale perceel 'gemeente Breukelen-Nijenrode, sektie I, nummer 1.' Feitelijk was het niet veel meer dan een grote, versterkte buitenplaats langs het riviertje de Aa. Het kasteel is in 1673 door de Fransen werd verwoest. Van kasteel Ruwiel is slechts een omgracht eiland met een diameter van ongeveer 35 meter over. Volgens (2) stond er in ieder geval rond 1870 nog 'een hoog muurbrok' als restant van het kasteel. Op het terrein van de vroegere voorburcht staat nu een boerderij, met in de gevel een wapensteen met de wapens van de familie Aeswijn en van Ruwiel met het jaartal 1591.

Terug naar boven

Trivia

- De naam van de voormalige buurtschap, gemeente en heerlijkheid Ruwiel leeft nog  voort in verzorgingsplaats (= parkeerplaats met tankstation) Ruwiel aan de A2 ter hoogte van Breukelen.

Reactie toevoegen