Rijswijk

Plaats
Stad en gemeente
Rijswijk
Haaglanden
Zuid-Holland

ZH gemeente Rijswijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Rijswijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Rijswijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Rijswijk

Terug naar boven

Status

- Rijswijk is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de streek Haaglanden.

- Rijswijk is opgedeeld in buurten, wijken en zones. Meerdere buurten vormen een wijk, meerdere wijken vormen een zone. De gemeente hanteert sinds 2011 een indeling in 11 wijken (voorheen 9), met daarin 32 buurten.

- Onder de stad Rijswijk vallen ook de buurtschappen 't Haantje en Sion en een klein deel van de buurtschap Westvliet. De vroegere buurtschap Strijp is inmiddels 'onder de voet gelopen' door recente nieuwbouwwijken.

- Wapen van de gemeente Rijswijk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Rijswijk ZH.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Waarschijnlijk eind 11e eeuw kopie ca. 1420 Riiswiic, 1162 en 1167 Risuuic, 1197-1212 Riswic, 1280-1287 Rysewiic, 1317 Ryswijc, 1351-1356 Rijswijc.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Oudnederlandse wic = wijk 'hoeve, nederzetting, dorp' en het Oudnederlandse ris 'loot, twijg, tak(ken), rijshout', hier misschien 'vlechtwerk'. Bij Rijswijk lag het Rijswijkerbroek, nu de Oude- en Nieuwebroekpolder, 1130-1161 kopie ca. 1420 Riiswikerbroeke, 1200 Riswikerbroke, 1504 Rijswickerbrouck.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente en stad Rijswijk ligt Z van de stad Den Haag, ZW van de dorpen Voorburg en Leidschendam, WZW van de Haagse Vinexwijk Leidschenveen, W van de Haagse Vinexwijk Ypenburg en het dorp Nootdorp, NNW van de stad Delft, N van het dorp Den Hoorn, en NO van de dorpen Wateringen en 't Woudt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Rijswijk 343 huizen met 2.228 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 323/2.155 (= huizen/inwoners) en de buurtschap Geestbrug 20/73. Tegenwoordig hebben gemeente en stad ca. 20.000 huizen met ca. 50.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rijswijk was nog tot ver in de 19e eeuw een rustig landelijk dorp. Pas sinds eind 19e eeuw is de plaats geleidelijk uitgegroeid tot de huidige stad.

- Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Rijswijk, kun je terecht bij de volgende instanties:

- "Rijswijk is een moderne, ruime plaats met veel groene gebieden. Maar daarnaast ook een plaats die zich mag verheugen in een eeuwenoude geschiedenis. De oude dorpskern is daar het levende bewijs van. Maar ook andere delen van de - tegenwoordig - stad hebben vaak een historisch zeer boeiend verleden. Ben je geïnteresseerd in de geschiedenis van deze stad en wil je daar meer over weten? Dat kan wanneer je lid wordt van Historische Vereniging Rijswijk (HVR). Deze vereniging zet zich in voor het behoud en de verspreiding van de Rijswijkse geschiedenis en haar cultuurhistorisch erfgoed. De HVR organiseert lezingen en excursies, verricht en stimuleert onderzoek en verzorgt historische publicaties. Elk jaar geeft zij een rijk geïllustreerd jaarboek uit, met vele interessante artikelen. Leden ontvangen regelmatig een convocatie voor de bijeenkomsten, waarin zij op de hoogte worden gehouden van de activiteiten van de vereniging."

- Museum Rijswijk is gevestigd in het statige Tollenshuis uit ca. 1790. In 2012 is een fraaie nieuwbouw naast het oude pand gereedgekomen en in gebruik genomen. De collectie van het museum omvat o.a. een grote collectie schilderijen, prenten en tekeningen van kunstenaars die vanaf de 17e eeuw tot heden in Rijswijk hebben gewoond en/of gewerkt. Het museum bezit verder enkele duizenden foto’s van omstreeks 1860 tot heden, die een beeld geven van de ontwikkeling van Rijswijk van een klein dorp tot de grote gemeente die het nu is.

Ook bezit het museum een grote collectie historische voorwerpen, met onder meer bodemvondsten, bouwfragmenten, gevelstenen en tal van andere voorwerpen die gerelateerd zijn aan de geschiedenis van Rijswijk en zijn bewoners. Blikvangers binnen het tentoonstellingsprogramma zijn ook de papier- en textielbiënnales die om het jaar gehouden worden. De biënnales (papier in de even jaren, textiel in de oneven jaren) geven een overzicht van actuele beeldende kunst van papier, dan wel textiel, en hebben het museum internationale bekendheid gegeven. Tot slot natuurlijk informatie over dichter Hendrik Tollens (1780-1856) naar wie het pand is genoemd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Stadsvisie Rijswijk 2030. Enkele citaten hieruit m.b.t. de 3 pijlers van de Stadsvisie: "De belangrijkste keuzes voor de gemeente op het gebied van sociaal domein en samenleving: uitgangspunt is eigen verantwoordelijkheid, eigen regie en inzet van eigen kracht; inzetten op initiatieven die sociale cohesie en gezondheid bevorderen; sociaal beleid richt zich op innovatieve manieren waarop inwoners zich organiseren; de gemeente ondersteunt mensen met een laag inkomen in het zelf organiseren van hun leven en rondkomen door faciliteren deeleconomie en verhogen solidariteit van inwoners onderling; (informele) zorg en maatschappelijke ondersteuning wordt wijkgericht georganiseerd om mensen zo lang mogelijk in hun eigen kracht te houden; er worden initiatieven genomen om begrip tussen verschillende bevolkingsgroepen te vergroten.

De belangrijkste keuzes voor Rijswijk op het gebied van ruimtelijke ordening: opbouwen van een evenwichtige bevolking in leeftijden, achtergronden en inkomensniveaus door de realisatie van verschillende woonmilieus; faciliteren bevolkingsgroei met behoud van parken en groene zones; de stadsassen die In de Bogaard, het Stationskwartier en de randen van de Plaspoelpolder met elkaar verbinden, worden ontwikkeld tot moderne stedelijke gebieden; realiseren van herkenbare iconen op zichtlocaties ter versterking van het profiel van de stad; realisatie nieuwbouwlocaties RijswijkBuiten en Eikelenburg; woningbouw vindt plaats in gebieden die al bebouwd of in ontwikkeling zijn; transformeren van leegstaande bedrijven en kantoorpanden naar woningen;

Plaspoelpolder krijgt meer woon- en andere functies; scheidingen tussen wijken worden doorbroken door meer verbindingen; eenzijdige wijken veranderen door bouwen andere woningtypen; groen en water worden op meer creatieve manieren geïntegreerd in stedelijke gebieden; meer investeren in de kwaliteit van groen: meer kleur en variëteit; openbare ruimtes aantrekkelijker inrichten met ruimte voor verblijven en ontmoeten; de wijken van Rijswijk zijn alle goed bereikbaar met openbaar vervoer; verbindingen met andere steden en regionale functies zoals vliegveld verbeteren; breed palet aan vrijetijdsbestedingsmogelijkheden; groen en water inzetten om de effecten van klimaatverandering te temperen; realiseren van meer veilige, comfortabele fietsvoorzieningen.

De belangrijkste keuzes voor Rijswijk op het gebied van bedrijvigheid en werkgelegenheid: regionale arbeidsmarkt als uitgangspunt nemen met oog voor werkgelegenheidsontwikkelingen, die aansluiten bij de behoefte van de beroepsbevolking; regionale economische profilering, complementair/aansluitend op de profilering van de omliggende gemeenten (inzetten op innovatie en techbedrijven); inzetten op het aantrekken van hoogopgeleiden en ondernemende mensen; In de Bogaard transformeren tot een levendig winkel-, woon- en verblijfsgebied; transformatie van de Plaspoelpolder naar een aantrekkelijk toekomstbestendig werk-, woon- en verblijfsgebied; de cultuurhistorische kwaliteit van Oud Rijswijk versterken; verbetering van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, zowel gericht op passend opleidingsaanbod, als instroming op de arbeidsmarkt."

- "In de Woonvisie Rijswijk 2015-2025 kun je lezen wat onze ambities zijn op het gebied van wonen. Ook de Uitvoeringsagenda vind je hierin terug. Dit zijn de maatregelen die wij willen nemen om de doelen te bereiken. In de Hoogbouwvisie worden de bestaande situatie en de betekenis van hoogbouw voor de stad onderzocht en beschreven.Bij de Woonvisie draait het om 4 hoofdzaken: de kwalitatieve en kwantitatieve groei van de woningvoorraad; betaalbaar wonen in de gemeente; wonen in een duurzame gemeente; wonen met zorg, aandacht voor kwetsbare doelgroepen. De nieuwe Woonvisie is het antwoord op een aantal ontwikkelingen in de samenleving. De nieuwe Woningwet van 2015 heeft de rolverdeling tussen de gemeente en de woningcorporaties veranderd. In de gemeente is een groeiende behoefte aan woningen voor mensen die extra zorg nodig hebben en een blijvende behoefte aan betaalbare woonruimte. Ook de opkomst van niet-traditionele woonvormen zoals flexwonen speelt mee."

- In 2013 is gestart met de realisatie van de nieuwe wijk RijswijkBuiten, een wijk met uiteindelijk 3.500 woningen op grondgebied van de huidige buurtschappen Sion, 't Haantje en de buurt Pasgeld. - Videoreportage over de ontwikkeling van RijswijkBuiten. - Projectsite RijswijkBuiten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Rijswijk heeft 88 rijksmonumenten.

- Gemeentelijke monumenten in Rijswijk.

- De huidige Hervormde (PKN) Oude Kerk (Herenstraat 62b) is in de 15e eeuw gebouwd en is een van de oudste gebouwen van de stad. Bijzonder is dat bij deze verbouwing om de toren heen is gebouwd, zodat deze nu in de kerkruimte staat. Herman van der Kloot Meijburg heeft het schip, koor, kapellen en het stuk om de toren in 1919/20 gerestaureerd. Rijswijk is ontstaan op de oudste strandwal van Holland, die zo'n 3500 jaar geleden is ontstaan. De Oude Kerk is gebouwd op een oud duin en is het hoogste punt van de omgeving. De huidige kerk heeft een voorganger gehad, die eind 12e eeuw of begin 13e eeuw is gebouwd. De toren is rond 1300 gebouwd. De huidige 'grote kapel' is in 1469 als familiekapel aangelegd door Jan Ruychrock van der Werve, schatbewaarder van Jacoba van Beieren en later raadsheer aan het hof van Filips van Bourgondië.

Het koor dateert uit eind 15e eeuw. Ook het leprozenluikje, waardoor lepralijders van buiten toch iets van de mis konden meemaken, dateert uit de middeleeuwen. Door het luik kon andersom kaarslicht uit de kerk op het kerkhof vallen: het dodenlicht. Bij de bouw van het schip tussen ca. 1470 en 1525 werd het nodig de toren te verhogen. Het sacramentshuis dateert uit ca. 1514 en de sacristie uit ca. 1524. Het ontwerp van de zuidgang is van 1700. Het orgel is in 1786 gebouwd door Joachim Reichner en betaald uit een legaat van Cornelia Schellinger, weduwe van raadpensionaris Pieter Steyn. Een andere voorname schenker was Amalia van Solms met het avondmaalszilver. Reichner ligt vlak onder het orgel begraven. Achter de kerk ligt een begraafplaats met onder andere het graf van de familie Onderwater (stichters van verzorgingstehuis Onderwatershof) en dichter Hendrik Tollens. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Rijswijk.

- De oorspronkelijke Bonifatiusparochie is in de 13e eeuw gesticht. De in het centrum gelegen Oude Kerk ging tijdens de Reformatie over naar de protestanten. In 1784 is voor de katholieken in Rijswijk een kleine schuilkerk gebouwd, die in 1855 is vergroot. Eind 19e eeuw bleek de kerk echter te klein geworden. In 1889 is gestart met de bouw van de huidige RK Sint-Bonifatiuskerk (Van Vredenburchweg 69), die in 1897 is ingewijd. Architect Nicolaas Molenaar sr. ontwierp een driebeukige kruiskerk in neogotische stijl. Het schip bestaat uit vijf traveeën, gevolgd door het transept, dat wordt afgesloten met een vijfzijdige apsis. De ongeveer 75 meter hoge toren bestaat uit vier geledingen met een groen uitgeslagen koperen spits.

Binnen wordt het schip overdekt door kruisribgewelven. Het hoofdaltaar uit 1907 is afkomstig uit het atelier van Friedrich Wilhelm Mengelberg. De kruiswegstaties zijn tussen 1908 en 1916 geschilderd door Molkenboer. Een groot deel van het oorspronkelijke interieur is tijdens de Tweede Beeldenstorm na het Tweede Vaticaans Concilie verdwenen. Glas-in-loodramen zijn vervangen door simpele grijze ramen, de muurschilderingen zijn grijs overschilderd en de beelden, de preekstoel en de communiebanken zijn uit de kerk verwijderd. In 1998 zijn in de apsis echter weer glas-in-loodramen geplaatst.

- Het Gemaal van de Plaspoel- en Schaapweipolder in Rijswijk (Jaagpad 6) is een voormalig stoomgemaal, gebouwd in 1873-1874 naar een ontwerp van P.A. Korevaar. Het gemaal diende voor (aanvullende) bemaling van de Plaspoel- en Schaapweipolder en loosde op de Delftse Vliet. In 1925 is het gemaal gemoderniseerd, waarbij het scheprad is vervangen door een centrifugaalpomp van het merk Jaffa, met een capaciteit van 67 m3 per minuut. Sinds 1930 is de bemaling van de Plaspoelpolder en de Schaapweipolder samengevoegd. Het te bemalen oppervlak bedroeg toen circa 755 hectare. In 1989 is een elektromotor geïnstalleerd. Vóór de bouw van het gemaal werd de Plaspoelpolder bemalen door de Plaspoelse Molen, een poldermolen met een scheprad, die bij Sion uitsloeg op de Spieringswetering. In 1899 is de molen afgebroken, maar bleef als woonhuis in gebruik. Rond 1960 zijn de restanten afgebroken. De Schaapweipolder werd bemalen door de - hierna beschreven - Schaapweimolen, die eveneens het water uitsloeg - vanaf de Schaapweimolensloot - op de Spieringswetering. Het gemaal van de Veen- en Binckhorstpolder in Voorburg is vrijwel identiek aan dit gemaal.

- De Schaapweimolen (Molenwetering 2) dateert uit 1825. Het is een poldermolen van het type grondzeiler. De achtkantige rietgedekte houten opbouw is geplaatst op een gemetselde onderbouw. De molen bemaalde vroeger de Plaspoel- en Schaapweipolder. De voorganger van de huidige molen was een wipmolen, die in 1825 is afgebrand. De Schaapweimolen bemaalde tot 1944 zelfstandig de polders. In dat jaar is de molensloot gedempt voor de aanleg van een antitankgracht. In 1959 wordt de molen eigendom van de gemeente Rijswijk, die de Schaapweimolen in 1960 restaureert.

In 1988 verkoopt de gemeente de mollen aan het Hoogheemraadschap van Delfland, die de molen in dat jaar ca. 1,5 km naar het westen verplaatst in verband met de aanleg van de A4. De molen staat vlak bij de restanten van de Hoekpoldermolen, een ronde stenen poldermolen waarvan het bovenste deel is afgebroken en waar in het resterende deel een gemaal is geplaatst. Tot enkele jaren geleden waren enkele hoogspanningsmasten bij de nieuwe locatie de enige storende landschapselementen. Vlak bij de Schaapweimolen is echter tussen 1996 en 2008 de wijk Wateringse Veld, een nieuwe woonwijk van Den Haag, gebouwd. De geluidsschermen van de A4 zijn vanaf de plaats van de molen duidelijk te zien, evenals de tussen 2004 en 2008 in de Harnaschpolder aangelegde rioolzuiveringsinstallatie. En in 2008 is vlak naast de molen een hoogspanningsverdeelstation aangelegd, waardoor het landelijke karakter van de omgeving van de molen nog verder is aangetast. Molenaar is Wim Hazeu. De molen is in principe te bezichtigen wanneer hij draait.

- Gevelstenen in Rijswijk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het jaarlijkse Strandwalfestival (weekend in september) vindt in 2020 voor de 12e keer plaats. Verbinden en ontmoeten is het centrale thema. Voor en door Rijswijkers. Het Strandwalfestival staat bol van activiteiten op het gebied van kunst, cultuur, sport, muziek, optredens en historie. De naam van het festival verwijst naar de oorspronkelijke strandwal onder de Van Vredenburchweg. Deze loopt vanaf het Rijswijkse Bos, de Naald naar het museum in het oude centrum. Drie dagen laat Rijswijk aan zijn inwoners zien hoe het boeit en bloeit. De toegang is gratis. Iedereen is welkom op het festivalterrein. De Van Vredenburchweg wordt zaterdag overdag omgebouwd tot Strandwalboulevard waarop de Strandwalmarkt staat. Op vrijdag- en zaterdagavond is het groot feest in het Rijswijkse Bos. Dit bos is zondag de locatie voor het Fris & Fruitig sportfestival. Verder op zondag de familiedag rond kinderboerderij Het Akkertje en gezelligheid bij Te Werve Buiten. Tijdens het Strandwalfestival maak je kennis met de vele activiteiten die tal van Rijswijkse organisaties te bieden hebben op het gebied van (internationale) cultuur, kunst, sport en maatschappelijke ondersteuning. Bij uitstek ook de gelegenheid om te netwerken en te ontmoeten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Platform 'Groen in Rijswijk' doet en denkt groen mee met en over alles wat met groen in onze groene gemeente te maken heeft. Wij doen groen als platform dat allerlei groene wijkacties initieert, bundelt, stimuleert én daartoe inspireert. Wij denken groen (mee) door het geven van adviezen. Gevraagd en ongevraagd. Wij bestuderen gemeentelijke groene plannen en neemt zo nodig zitting in klankbordgroepen."

- Door de realisatie van nieuwbouwlocatie RijswijkBuiten komt het ca. 40 jaar oude Wilhelminapark in de bebouwde kom te liggen. Het Wilhelminapark wordt vanaf 2017 gefaseerd heringericht tot een echt stadspark met verbeterd groen, meer ruimte om te sporten en spelen en goede verbindingen met de wijken eromheen. De herinrichting onderstreept het imago van Rijswijk als groene en veelzijdige buitenplaats waar het goed stedelijk wonen is. De basis voor de herinrichting is het Landschapsplan Stadspark Wilhelminapark 2017-2024, dat met inbreng van inwoners, ondernemers en organisaties tot stand is gekomen. Het nieuwe Wilhelminapark biedt straks: meer verschillende soorten planten, versterkte routes voor dieren en insecten en natuurlijke oevers; een vernieuwde Natuurtuin en extra aandacht voor onderwijs in het groen; meer mogelijkheden voor sport, spel en bewegen; kunstwerken; meer mogelijkheden om evenementen in het park te organiseren; verbeterde paden met een betere aansluiting op de wijken om het park heen.

De natuurtuin krijgt vooral een belangrijke educatieve functie. In de natuurtuin komt een rijke verzameling van inheemse plantsoorten die kenmerkend zijn voor Rijswijk en de wijde omgeving. Ook wordt de bijenstal vernieuwd en komt er een paddenpoel. Verder worden er natuurvriendelijke oevers aangelegd, wordt de waterkwaliteit verbeterd, en worden ecoverbindingen met omringende gebieden gereaiseerd. Ook wordt bezien of het park onderdeel kan worden van het Nationaal Park Hollandse Duinen. Het Wilhelminapark wordt een prachtige groene plek midden in de stad, die met de herinrichting én een kwaliteitsimpuls krijgt én een bredere functie voor de stad, waaronder de nieuwe wijk RijswijkBuiten. Voor nadere informatie zie de Landschapsposter Wilhelminapark. (bron: gemeente Rijswijk, 20-4-2017)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Rijswijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Rijswijk. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter. - Nieuws van de gemeenteraad op Facebook.

- Media/nieuws: - "Rijswijk.tv is het grootste nieuwsplatform van en voor de stad met iedere dag nieuws uit de stad van onze eigen redactie." - Rijswijks Dagblad.

- Wijk- en buurtverenigingen: - Buurtcommissie Cromvliet houdt zich bezig met het organiseren en faciliteren van activiteiten voor bewoners van de wijk.

- Jeugd: - "Kinderen zijn nieuwsgierig en gaan graag op ontdekkingsreis samen met Pascal. Alles wat ze nog niet kennen is interessant en moet onderzocht worden. Dat is precies wat De Ontdekkers Rijswijk zo’n succes maakt. Ieder schooljaar organiseert de Ontdekkers naschoolse activiteiten. Allerlei leuke, spannende en inspirerende cursussen voor kinderen van 2 t/m 14 jaar. Daarnaast kunnen kinderen gratis meedoen aan verschillende sporten, toernooien en vakantieactiviteiten. In de Ontdekkingsbrochure staan alle cursussen en activiteiten overzichtelijk omschreven. Deze wordt door Team Brede Impuls 4 keer per jaar verspreid onder scholen in de stad. Want ieder kind verdient de kans om zijn of haar talenten te ontwikkelen!"

- Welzijn: - Het Vrijwilligerscentrum is het steunpunt in Rijswijk waar vrijwilligers, maatschappelijke stagiaires en organisaties ondersteuning en advies kunnen krijgen op het gebied van vrijwilligerswerk.

- "De doelstelling van Weggeefwinkel Rijswijk is om mensen die onder of op het bijstandsniveau leven en mensen die in het bezit zijn van een Ooievaarspas te helpen hun situatie te verbeteren. Dat doen wij door als een soort bemiddelaar op te treden tussen donateurs van kleding en goederen en de afnemers daarvan. Wij werken volledig met vrijwilligers en zijn afhankelijk van donaties in geld en goederen om de winkel te huren en om de goederen te transporteren."

- Veiligheid: - Buurtpreventie Rijswijk. - Politie Rijswijk. In 1994 ging de Rijswijkse Gemeentepolitie op in het Korps Haaglanden. Ter gelegenheid daarvan is de geschiedenis van de Rijswijkse politie beschreven in het boek 'Een wakend oog en een sterke arm'.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Rijswijk, - idem Bonifatius en - idem Eikelenburg.

Reacties

(2)

Kleine opmerking... Rijswijk heeft stadsrechten, dus is het een stad. In tegenstelling tot Den Haag welke geen officiële stadsrechten heeft.

Wij hadden Rijswijk nog als dorp staan, omdat het dat tot in de loop van de 20e eeuw nog geweest is. Tegenwoordig wordt de plaats gezien de grootte, voorzieningen e.d. redelijkerwijs wel als stad beschouwd, dus wij hebben het aangepast. Maar niet omdat Rijswijk ooit stadsrechten heeft gekregen, want dat is niet zo. En Den Haag is wel tot stad benoemd, zij het dat daar geen stadsrechten in de klassieke zin des woords meer aan konden worden ontleend. Hoe dat zit kan men hier lezen: https://www.plaatsengids.nl/den-haag#geschiedenis

Reactie toevoegen