Ried

Plaats
Dorp
Waadhoeke
Fryslân

Ried adressering (Kopie).jpg

Vroeger was een adres niet nodig. De postbode wist toch wel waar iedereen woonde. Zelfs deze kaart uit 1906 aan dhr. Gersma, 'met vacantie te Ried bij Franeker' kwam gewoon te bestemder plekke aan.

Vroeger was een adres niet nodig. De postbode wist toch wel waar iedereen woonde. Zelfs deze kaart uit 1906 aan dhr. Gersma, 'met vacantie te Ried bij Franeker' kwam gewoon te bestemder plekke aan.

Ried.JPG

De voormalige zuivelfabriek in Ried

De voormalige zuivelfabriek in Ried

Ried..JPG

De Hervormde kerk van Ried

De Hervormde kerk van Ried

Ried

Terug naar boven

Status

- Ried is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Waadhoeke. T/m 2017 gemeente Franekeradeel.

- Het dorp vormt samen met de buurdorpen Boer, Peins, Schalsum en Zweins de 'Franeker Vijfga'.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Rie.

Oudere vermeldingen
1275, 1335 Rede, 1409 van der Rede, 1422 thoe Rede, 1433 Reed, 1505 Rydt, 1786 Ried.

Naamsverklaring
Oorspronkelijk een waternaam, ook nu nog aldaar Ried, verwant met het Oudengelse rith 'stroom'.(1)

Bijnaam
De bijnaam van de inwoners van Ried is Riedster katten. Dit komt in veel dingen tot uiting, zoals de dorpsvlag, het wapen, jachthaven It Kattegat, dorpskrant It Kattebeltsje, en het standbeeld bij de leugenbank.

Terug naar boven

Ligging

Ried ligt ZO van Tzummarum, ZZW van Minnertsga, WZW van Berltsum, WNW van Menaam, NW van Dronryp, en NO van Franeker.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ried 33 huizen met 246 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 175 huizen met ca. 435 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp lag oorspronkelijk op een zeer lange kwelderwal die zich over een lengte van 8 kilometer uitstrekte van Boer tot Berlikum. Alle terpen van Ried lagen daarop. Aan de noordkant van de wal lag vroeger de Riedslenk, waarnaar het dorp is genoemd. Nadat die grotendeels was dichtgeslibd, heeft men vanaf Boer een vaart gegraven naar Berlikum, waar deze uitkwam in de Bordine. Het oudste deel van het dorp ligt rondom de kerk. In het begin van de 18e eeuw was dat het hele dorp, zo blijkt uit de kaart van Schotanus-Halma uit 1718. Pas in de loop van de 18e eeuw ontstaat er een vrij dichte bebouwing. Oorspronkelijk heeft de doorgaande weg waarschijnlijk over de kwelderwal rechtdoor gelopen, maar in de 17e eeuw was de omweg via de tegenwoordige Dr. Vitus Ringersstraat en de Pastorielaan er al. Vanaf daar liep toen ook al de weg naar Peins. Het dorp lag niet aan de Ried, maar vandaaruit liepen wel drie opvaarten in de richting van het dorp. De middelste kwam uit bij het kerkhof. Deze opvaart werd de haven genoemd.

Vandaag de dag is Ried een heel stuk groter. Al in de 19e eeuw en in het begin van de 20e eeuw ontstond er lintbebouwing aan de (nieuwe) Dongjumerweg, de Berlikumerweg, de Zevenhuisterweg en de Pastorielaan. Ten noorden van het dorp is wat verspreide bebouwing ontstaan bij de haven en aan de Nieuweweg. De meeste nieuwbouw na de Tweede Wereldoorlog heeft plaatsgevonden tussen de bestaande bebouwing in. Pas in de laatste decennia is er een nieuwe buurt verrezen aan de oostkant van het dorp. Recentelijk is er een nieuwe uitbreiding aan de zuidkant ontstaan. (bron: Oudried.nl)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de eind 1998 opgerichte Stichting Oud Ried. Hun doel is het archiveren en in kaart brengen van alles wat met het dorp te maken heeft. Tevens houden zij regelmatig tentoonstellingen, lezingen en dia- en filmvoorstellingen in het dorpshuis. Zij zijn altijd op zoek naar personen die hen verder kunnen helpen met o.a. foto's, krantenknipsels, anekdotes, landkaarten, ansichtkaarten, en alle andere voorwerpen die betrekking hebben op het dorp. Ook informatie over de zuivelfabriek, het tichelwerk, de gasfabriek, school, kerk, de kleine middenstanders en het agrarische leven in het dorp is van harte welkom. Op hun site vind je, onder het menu Publicaties, al vele artikelen over onderwerpen uit de geschiedenis van het dorp. Onder het menu Fotoalbum vind je vele oude foto's en ansichtkaarten van het dorp.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ried heeft 6 rijksmonumenten.

- Hervormde (PKN) kerk (Kerkpad 1). Na het instorten van de oude toren is in 1625 de huidige toren van twee geledingen gebouwd. In de toren hangt een klok (1634) van Hans Falck. De huidige kerk is er in 1653 tegenaan gebouwd. In 1871 is de driezijdig gesloten zaalkerk bepleisterd en voorzien van spitsboogvensters, en is het kerkhof aangelegd, door J.B. Roorda. In 1926 is de toren ommetseld en voorzien van een nieuwe ingesnoerde spits. In de torenmuur zijn oude gedenkstenen aangebracht. De preekstoel (1727) werd vervaardigd door Poules Rycles en door Cornelis Cornelisz. voorzien van snijwerk. Het orgel is in 1712 gebouwd door Jan Fransen en in 1829 en 1861 gewijzigd door L. van Dam en Zonen.

- Op Hoofdstraat 2 in Ried bevinden zich 2 rijksmonumenten, zijnde de boerderij en het bijbehorende koetshuis. "De boerderij, bestaande uit een woongedeelte en een schuurgedeelte, is van oorsprong waarschijnlijk een kop-hals-romp geweest, waarvan de kop door het huidige voorhuis is vervangen. De voorgevel van het blokvormige voorhuis ligt parallel aan de Hoofdstraat en is naar het zuidoosten georiënteerd. De stal ligt met de lange zuidoostelijke zijgevel parallel aan de straat, haaks op het voorhuis. Het pand is in een eclectische trant gebouwd, waarbij klassieke motieven als pilasters en kapitelen en wenkbrauwbogen boven de vensters e.d. zijn toegepast. Het voorhuis van de boerderij is in 1861 gebouwd. De stal is vermoedelijk ouder. In de Eekhof-Atlas van 1852 komt op deze plek een boerderij voor die de plattegrond heeft van een kop-hals-romp; waarvan de schuur op dezelfde plaats ligt als de huidige en de kop links in de voorgevel van de schuur was geplaatst. Zowel het voorhuis met schuur als een aantal interieuronderdelen komen in aanmerking voor bescherming van rijkswege.

De boerderij op Hoofdstraat 2 te Ried is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling; als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling; vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp; vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek; vanwege de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieuronderdelen; als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en architectonisch van nationaal belang is; vanwege de bijzondere betekenis voor het aanzien van het dorp; vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur; vanwege de in redelijke mate aanwezige architectonische gaafheid van het interieur; vanwege de hoogwaardige architectonische kwaliteit van de samenstellende onderdelen; in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van de dorpse omgeving; vanwege de functionele zeldzaamheid binnen de dorpskom." (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

- "Het koetshuis bij de boerderij op Hoofdstraat 2 in Ried is tegen de achtergevel van het voorhuis van de boerderij geplaatst en naar het noordoosten georiënteerd. Het koetshuis is later gebouwd dan de boerderij - rond 1900 - in een stijl die decoratieve elementen vertoont die karakteristiek zijn voor de stijl van de Art Nouveau. Tegen de achtergevel van het koetshuis, in de hoek met de achtergevel van het voorhuis, is er een houten aanbouw die niet oorspronkelijk is en niet in aanmerking komt voor de bescherming van rijkswege. Het koetshuis is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp; vanwege het materiaalgebruik en de ornamentiek; als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van nationaal belang is; vanwege de in redelijke mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur; in relatie tot de visuele gaafheid van de dorpse omgeving; vanwege de typologische en functionele zeldzaamheid." (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Terug naar boven

Evenementen

- Het jaarlijkse dorpsfeest in Ried, de Kermis / Merke (gedurende 4 dagen in juli) is altijd een groot succes. Zo doen er ca. 125 mensen mee aan de volksspelen op zaterdag (met jaarlijks een ander thema), en schuiven er ca. 150 deelnemers aan bij het lopend buffet op zondag. Het feestweekend wordt georganiseerd door de Merkecommissie.

- In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland is ook een aantal dorpen met deze plaatsnaam. Ernst Meeder uit het Zwitserse Ried bij Kerzers, in de buurt van Bern, was een keer in deze omgeving op vakantie en kwam bij toeval in de Friese naamgenoot terecht. Toen heeft hij bij een willekeurig huis aangeklopt met het idee of het iets zou zijn om de Nederlandse en Zwitserse Riedters met elkaar in contact te brengen. De Rieder in kwestie, Wierd Riemersma, vond dat een goed plan. En zo geschiedde. In 1985 was er het eerste Riedertreffen, met bewoners uit 14 Rieden. Het volgende treffen was er in 1999 en sindsdien is het elke 5 jaar, telkens in een van de dorpen in kwestie.

In 2019 was het Nederlandse Ried aan de beurt om de gasten uit 7 Duitse, Oostenrijkse en Zwitsterse dorpen met deze plaatsnaam te ontvangen. Aangezien de meeste dorpen agrarisch georiënteerd zijn, kregen ze rondleidingen bij een akkerbouwer en een veeboer, maar men ging ook op excursie naar Harlingen en het Waddeninfocentrum op de Afsluitdijk. Op de zaterdagavond presenteerden de verschillende dorpen en regio's zich in de feesttent met muziek, dans en zang. Zelfs het Riedster muziekkorps was voor deze gelegenheid weer nieuw leven ingeblazen. Initiatiefnemer Meeder denkt dat het Riedertreffen in deze vorm weleens de laatste keer zou kunnen zijn, omdat de jongeren andere interesses hebben en de voorbereiding enorm veel tijd en energie kost. De tijd zal het leren...

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Ried op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ried (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Ried.

- Nieuws: - Nieuws uit Ried op Facebook.

- Belangenorganisatie: - Dorpsbelang Ried e.o.

- Dorpshuis: - De sloop-, verbouw- en nieuwbouwwerkzaamheden in verband met Dorpshuis De Rede zijn als alles volgens planning is verlopen eind 2017 gereedgekomen. Een groep van in totaal ca. 40 vrijwilligers heeft op zaterdagen maar ook doordeweek aan het nieuwe complex gewerkt, waarin drie bestaande panden zijn geïntegreerd. In het vernieuwbouwde complex is o.a. een theaterzaal voor minimaal 100 mensen gerealiseerd, een nieuwe bar, keuken en bergruimte. De biljartclub heeft een eigen plek gekregen. Buiten is veel nieuw groen aangelegd, een fraai terras en een jeu de boulesbaan. Het totale project heeft ca. 750.000 euro gekost, plus veel zelfwerkzaamheid van de inwoners. - Op de site van Johan Sijtsma architectenteam zie je impressies van hoe het was en hoe het uiteindelijk geworden is.

- Onderwijs: - De leerlingen van Basisschool De Oanset komen naast Ried ook uit de omliggende plaatsen Peins, Boer en Kleaster Anjum.

- Muziek: - Fanfare L.B. Band is na zomer 2017 vooralsnog in 'slaapstand' gegaan, omdat er te weinig leden meer over waren om nog een goede fanfarebezetting te kunnen maken. Nieuwe leden blijven welkom, opdat er in de toekomst hopelijk weer verder kan worden gegaan.

- Sport: - In 1898 richtte het toenmalige bestuur, met onder meer de toen 61-jarige Klaas Reinder Mug in de gelederen, kaatsclub Klaas Mug op. De huidige VvV (Vereniging voor Volksvermaken) Klaas Mug is in 1920 ontstaan door een fusie tussen de kaatsclub en de kermiscommissie.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ried.

Reactie toevoegen