Readtsjerk

Plaats
Dorp
Dantumadiel
Trynwâlden
Fryslân

roodkerk_dorpsgezicht_jd_640x480.jpg

Readtsjerk, dorpsgezicht.

Readtsjerk, dorpsgezicht.

roodkerk_kerk_jd_640x480.jpg

Readtsjerk, kerk.

Readtsjerk, kerk.

roodkerk_feanwalden_omg_butenfjild_brug_bij_readtsjerk_roodkerk_jd_640x480.jpg

bruggetje in natuurgebied It Bûtenfjild nabij Readtsjerk.

bruggetje in natuurgebied It Bûtenfjild nabij Readtsjerk.

Readtsjerk

Terug naar boven

Status

- Readtsjerk is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Trynwâlden, gemeente Dantumadiel.

- Readtsjerk is een van de weinige dorpen in ons land die kennelijk te weinig bebouwingsdichtheid hebben om een 'bebouwde kom' te hebben. Het dorp heeft daarom witte plaatsnaamborden i.p.v. blauwe. Blauwe plaatsnaamborden duiden namelijk een 'bebouwde kom' aan (en betekenen dat je automatisch max. 50 km/u mag rijden. Bij witte borden mag je max. 80 km/u, tenzij er 60 staat aangegeven).

Een misverstand is dat witte of blauwe borden iets over de dorpsstatus zouden zeggen. Dat is niet zo (gevoelsmatig wellicht wel, maar dat is van andere orde). Readtsjerk is een dorp (omdat het een kerk heeft en, hoe klein ook, een kern) met witte plaatsnaamborden, omdat het een dorp is zonder 'bebouwde kom'. Overigens is het aan een gemeente om aan (een deel van) een dorpsgebied al dan niet een bebouwde kom-status toe te kennen (de inwoners hebben de gemeente in 2015 om blauwe plaatsnaamborden gevraagd, als gevoelsmatige erkenning van het dorp-zijn, én om de snelheid te remmen, maar dat is niet toegekend). Een kern moet daarvoor een zekere omvang en bebouwingsdichtheid hebben, maar daar zijn geen harde criteria voor. Voor een deel blijft dat een gevoelsmatige afweging.

- In ieder geval tot medio 19e eeuw worden de zeer kleine nederzettingen Healbird, Sijewier en Wearbuorren nog als buurtschappen van Readtsjerk gezien. Tegenwoordig worden die als onderdeel van het dorp beschouwd.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Roodkerk. De plaatsnaam is overigens sinds 2009 officieel Friestalig.

Oudere vermeldingen
1421 Rada tzerka, 1511 Rodekercke, Rodenkercke, Rodertzercka, 1561 Redtzerch, eind 16e eeuw Raetzierck, 16e eeuw (kaarten) Rodetzerck, 1664 Roodkerck, v/a 18e eeuw overwegend Roodkerk.

Naamsverklaring
Het tweede element van de naam is kerk. De kleuraanduiding rood (Oudfries rad (met een liggend streepje boven de a, wat ons systeem niet aankan)) van het eerste bestanddeel verwijst waarschijnlijk naar de kleur van de gebruikte baksteen.()

Terug naar boven

Ligging

- Readtsjerk ligt NW van Feanwâlden, NO van Gytsjerk. Het is een klein dorp met overwegend verspreide bebouwing op een groot grondgebied. Kleine bebouwingsconcentraties zijn er aan de Tsjerkewei, Koaiwei, Boskwei en Fjildwei.

- Bijzonder aan de ligging is dat het dorp formeel in een uithoek - of zoals dorpshistorica Aukje Wijbenga het zo mooi verwoordde: 'aan het voeteneind' - van de gemeente Dantumadiel ligt, ver van de overige kernen van deze gemeente. In de praktijk wordt het dan ook beschouwd als deel van het gebied van de Tytsjerksteradielse buurdorpen waar het dorp tegenaan ligt: Aldtsjerk, Gytsjerk, Mûnein, Oentsjerk, Ryptsjerk en Wyns, die gezamenlijk als Trynwâlden bekend staan, en waar - geografisch en maatschappelijk gezien - het Dantumadielse Readtsjerk dus ook toe gerekend wordt.

- Omdat het dorp geen eigen voorzieningen meer heeft - de school en de middenstand zijn inmiddels verdwenen en ook de kerk is niet meer regulier in functie - werkt men intensief samen met buurdorp Mûnein, die daarom ook wel samen als tweelingdorp Mûnein-Readtsjerk worden beschouwd. Kerkelijk valt het dorp onder Aldtsjerk (omdat ook Mûnein geen kerk heeft).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Readtsjerk 24 huizen met 156 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 80 huizen met ca. 200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Readtsjerk is ontstaan op het randje van de hogergelegen en hiervoor reeds vermelde Trynwâlden. Het dorp is altijd een lintbebouwing gebleven met daarnaast verspreide bebouwing in het buitengebied. Een kern van enige omvang is er nooit ontstaan.

De Sickamawei verwijst naar de Siccama State, die hier in het verleden heeft gestaan maar die al voor 1700 is gesloopt.

De in 2009 overleden dorpshistorica Aukje Wijbenga heeft in 1997 het boek 'Readtsjerk, in doarp op it fuottenein' uitgegeven. In dit boek beschrijft ze alle 75 boerderijen en woningen in het dorp en de bewoners die er vanaf het bouwjaar tot nu hebben gewoond.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Readtsjerk heeft 3 rijksmonumenten: de mogelijk laat 18e-eeuwse kop-hals-rompboerderij op Hjelburd 7, het Roodkerkje en molen De Hoop.

- Het Roodkerkje of Readtsjerkje is een sober romaans kerkje uit eind 11e of begin 12e eeuw, oorspronkelijk gewijd aan de H. Martinus. De kerk is in bezit van de vereniging Vrienden van 't Roodkerkje, die het kerkje zo veel als mogelijk met vrijwilligers in goede staat houdt. Er vinden voorstellingen plaats, er kan getrouwd worden en enkele keren per jaar worden er nog kerkdiensten gehouden.

- Bijzonder aan poldermolen De Hoop (Reidfjildswei 2B) is dat deze in 1863 in het Groningse Scharmer is gebouwd en geplaatst, en in 1911 naar zijn huidige locatie is overgebracht. De molen is diverse malen gerestaureerd, voor het laatst in 1995.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Readtsjerk ligt aan de rand het ruim 300 ha grote natuurgebied Bûtenfjild.

- Door het NW deel van het dorpsgebied loopt het riviertje De Moark (NL: Murk).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Readtsjerk en buurdorp Mûnein.

- Nieuws: - Dorpskrant 'Ut de 2 Doarpen' is via de link ook online te lezen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Readtsjerk.

Reactie toevoegen