Radio Kootwijk

Plaats
Buurtschap
Apeldoorn
Veluwe
Gelderland

Radio-Kootwijk-MSD-20121122-283978.jpg

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio Kootwijk Watertoren met licht voor vliegmachines [640x480].jpg

Radio Kootwijk Watertoren met licht voor 'vliegmachines'

Radio Kootwijk Watertoren met licht voor 'vliegmachines'

Hoog Buurlo Radio [640x480].jpg

Radio Kootwijk, ansichtkaart uit de begintijd van de nederzetting, waar nog sprake is van 'Radio Hoog Buurlo', naar de dichtstbijzijnde buurtschap van het huidige Radio Kootwijk.

Radio Kootwijk, ansichtkaart uit de begintijd van de nederzetting, waar nog sprake is van 'Radio Hoog Buurlo', naar de dichtstbijzijnde buurtschap van het huidige Radio Kootwijk.

Radio-Kootwijk-MSD-20121122-284003.jpg

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio-Kootwijk-MSD-20121122-284005.jpg

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio-Kootwijk-MSD-20121122-284006.jpg

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

Radio Kootwijk, Apeldoorn, Gelderland

radio_kootwijk_gebouw_a_1.jpg

Radio Kootwijk, Gebouw A

Radio Kootwijk, Gebouw A

radio_kootwijk_gebouw_a_2.jpg

Radio Kootwijk, Gebouw A

Radio Kootwijk, Gebouw A

radio_kootwijk_gebouw_a_3.jpg

Radio Kootwijk, Gebouw A

Radio Kootwijk, Gebouw A

radio_kootwijk_watertoren_1.jpg

Radio Kootwijk, watertoren

Radio Kootwijk, watertoren

radio_kootwijk_watertoren_2.jpg

Radio Kootwijk, watertoren

Radio Kootwijk, watertoren

Radio Kootwijk

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je kampeervakantie op vakantiepark De Bosgraaf.

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Radio Kootwijk.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Radio Kootwijk.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Radio Kootwijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Radio Kootwijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Radio Kootwijk is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.

- Radio Kootwijk heeft ondanks haar geringe omvang een eigen postcode (7348) en plaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke basisadministratie (BAG) en is dus een formele woonplaats. Bij de totstandkoming van het huidige postcodesysteem (1978) viel Radio Kootwijk (met Hoog Buurlo) qua postcode en postale plaatsnaam nog onder Hoog Soeren. De inwoners hebben later alsnog succesvol geijverd voor een eigen postcode en postale plaatsnaam, om het eigen karakter van de buurtschap tot uiting te brengen, en omdat bezoekers en hulpdiensten nogal eens verkeerd reden (want in de kern Hoog Soeren gingen zoeken). De eigen postcode en postale plaatsnaam is toegekend per 1 oktober 2004.

- Het nabijgelegen dorp Kootwijk waar de buurtschap naar genoemd is, valt onder de gemeente Barneveld. Tot 1967 viel Radio Kootwijk ook deels onder de gemeente Barneveld. De gemeentegrens liep er midden door de buurtschap, o.a. zelfs over de tennisbaan. Door een grenscorrectie in dat jaar is het toen geheel onder de gemeente Apeldoorn komen te vallen. Ook het gebiedje Gerritsflesch Z van de buurtschap is toen meegekomen van de gemeente Barneveld naar de gemeente Apeldoorn. Dat valt tegenwoordig ook onder de postale woonplaats Radio Kootwijk. Voor plattegronden en relevante documenten m.b.t. de grenscorrecties zie verder bij Statistische gegevens.

- Onder de buurtschap Radio Kootwijk vallen ook de kleinere buurtschappen Hoog Buurlo en Gerritsfles.

Terug naar boven

Naam

Oudere naamgevingen
In de begintijd heette de nederzetting Kootwijk Radio, ter onderscheiding van het nabijgelegen dorp Kootwijk. Buurtschap en/of zendstation hebben aanvankelijk ook Radio Hoog Buurlo en Radio Assel geheten, naar de nabijgelegen buurtschappen. Er zijn althans ansichten uit de jaren twintig bekend met die benamingen.

Terug naar boven

Ligging

Radio Kootwijk ligt O van Kootwijk, rond de Radioweg en de Turfbergweg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- De bij Status vermelde grenscorrectie van 1967 van de gemeente Barneveld naar de gemeente Apeldoorn ging om een gebied van 707 hectare, met in 1967 62 inwoners. Overigens gingen tegelijkertijd twee gebieden in de nabijheid van in totaal eveneens exact 707 hectare (met in 1967 186 inwoners) van de gemeente Apeldoorn naar de gemeente Barneveld. Dit had met name betrekking op een logischer grensverloop rond het dorp Kootwijk en het dorp Garderen met zijn buitengebied en buurtschappen. Onder de links vindt u plattegronden die aangeven welke gebieden het precies betrof (© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink) Voor nadere toelichting omtrent het wat en waarom, zie: Wetsontwerp grenscorrectie 1967 gem. Apeldoorn <> gem. Barneveld. Memorie van Toelichting grenscorrectie 1967 gem. Apeldoorn <> gem. Barneveld. Verslag Commissie Binnenlandse Zaken m.b.t. grenscorrectie 1967 gem. Apeldoorn <> gem. Barneveld. Reactie staatssecretaris op verslag Commissie Binnenlandse Zaken m.b.t. grenscorrectie 1967 gem. Apeldoorn <> gem. Barneveld. Waarna de Eerste Kamer vervolgens het wetsontwerp zonder verdere opmerkingen heeft goedgekeurd.

- De kern Radio Kootwijk heeft 37 huizen met ca. 75 inwoners (met daarnaast nog de Z gelegen buurtschap Gerritsflesch met ca. 10 huizen en ca. 25 inwoners).

Terug naar boven

Geschiedenis

Zendstation
Om de verbinding tussen het toenmalige Nederlands Indië en Nederland – ook in tijden van crisis en oorlog – veilig te stellen, werd in 1917 in de Malabarkloof nabij Bandoeng op Java begonnen met de bouw van een groot zendstation. Om de verbinding tweezijdig te maken moest ook een station in Nederland worden gebouwd. Belangrijk daarbij was dat het – bovengrondse – telefoonnet zo min mogelijk storingen zou ondervinden. Het onbewoonde, afgelegen en laag begroeide oostelijk deel van het Kootwijkerzand voldeed aan die randvoorwaarden. In 1923 werd Radio Kootwijk als langegolfzender voor morseseinen in gebruik genomen. Dat gebeurde vanuit gebouw A. Binnen vijf jaar werd overgestapt op het zenden via de korte golf. Eerst vanuit het vlakbij staande gebouw B en later vanuit de gebouwen C, D en E. Op 7 januari 1929 stelde koningin-moeder Emma - en niet koningin Wilhelmina, wat sommingen ten onrechte denken - de radiotelefoonverbinding met voormalig Nederlands-Indië open voor publiek met de legendarische woorden: "Hallo Bandoeng, hier Radio Kootwijk”. Suriname, Curaçao, Noord- en Zuid- Amerika, Japan en de belangrijkste Europese landen volgden snel.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog gebruikte de bezetter het station onder andere voor verbindingen met onderzeeboten. Na de oorlog behield Radio Kootwijk een belangrijke functie ten behoeve van het intercontinentale telefoon- en telegrafieverkeer. Successievelijk echter werd steeds meer van dit verkeer via zeekabels gevoerd. Begin jaren zeventig werd als gevolg daarvan de kortegolf activiteit in de gebouwen C, D, en E beëindigd. Ongeveer tezelfdertijd werden de overgebleven zenders en antennes geconcentreerd in en rond gebouw A en ingezet voor het langeafstandsverkeer met schepen ten behoeve van Scheveningen Radio en met vliegtuigen. Op 31 december 1998 werd Radio Kootwijk definitief buiten gebruik gesteld en in de loop van 2000 werd alle apparatuur uit het gebouw verwijderd. De functie van het zendstation werd overgenomen door satellieten.

Ontstaan en ontwikkeling buurtschap
Het ‘Radiodorp’ ontstond in 1918 met de bouw van een slaapbarak voor grondwerkers die het terrein moesten gaan voorbereiden voor de bouw. In 1919 stond er een nederzetting bestaande uit acht slaapbarakken voor elk 45 man, een centrale keuken en een administratiegebouw met nog drie slaapzalen, een ziekenzaal met operatiekamer, een smederij, een watertorentje en een Amerikaanse windmolen om het water op te pompen. Dit barakkendorp was als tijdelijk onderkomen bedoeld voor degenen die de bouw moesten voorbereiden en uitvoeren.

Toen de dagelijkse aanwezigheid nodig werd van leidende en technische medewerkers die het zenden moesten gaan voorbereiden, werd eerst het ingenieursgebouw (gebouw F) gebouwd met op de bovenverdieping een woonfunctie. Het in 1921 gebouwde Hotel Radio had een woonfunctie voor PTT’ers die tijdelijk of voortdurend in het zendstation werkten als ‘tehuis voor ongehuwde ambtenaren’. Toen in 1926 de meeste woningen van het Radiodorp klaar waren, werd het Hotel verhuurd aan een particulier die het als hotel en restaurant uitbaatte. Er werd een feestzaal aangebouwd die ook voor de dorpsbewoners te gebruiken was evenals het naast het hotel gelegen speeltuintje. In 1972 werd het weer door PTT in gebruik genomen als kantoor.

In de hele geschiedenis van Radio Kootwijk is er een hechte relatie geweest tussen de bewoners, het bedrijf en het gebouwencomplex. De bewoners waren tevens werknemers met veel betrokkenheid voor hun werk, het bedrijf en de omgeving. Het bedrijf toonde zijn betrokkenheid voor de bewoners door allerlei faciliteiten beschikbaar te stellen: onderhoud van woningen en wegen, gladheidbestrijding, vervoer, straatverlichting, radio en TV ontvangst, een tennisbaan en een voetbalveldje, en de dorpskinderen konden zwemmen in de koelvijvers van de zendergebouwen. (bron: Bewonersvisie, 2006)

"Kootwijkers spreken graag over het Kootwijkgevoel. Hier werd iets groots verricht. Radio Kootwijk was bijzonder en is het nog. Als kind was ik diep onder de indruk van de wereldkaart die in de gebouwen hing waarop Radio Kootwijk precies in het midden lag. De navel der aarde waren wij, en daar werkte je vader, in dit gebouw, te midden van alle herrie die er nodig was om een menselijke stem aan de andere kant van de wereld hoorbaar te maken." (aldus oud-inwoner en geboren en getogen Radio Kootwijkenaar Cees van der Pluijm)

Sterrenkunde
Op de Turfberg is in 2011 een informatiepaneel onthuld, als 'monument' voor het baanbrekende sterrenkundige werk dat hier sinds 1951 is verricht. In 1951 werd hier voor het eerst radiostraling uit het heelal opgevangen. Radio 1-reportage over de onthulling van het sterrenkundig 'monument' te Radio Kootwijk in 2011.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze buurtschap, kunt u terecht bij de volgende bronnen:

- In 2014 is het boek Radio Kootwijk. Biografie van een zendstation en een dorp in het hart van de Veluwe verschenen (auteur Cees van der Pluijm (1954-2014), die hier is geboren en opgegroeid).

- Nadere informatie over de geschiedenis van zendstation Radio Kootwijk op Wikipedia.

- Nadere informatie over de geschiedenis van het dorp Radio Kootwijk op Wikipedia.

- Site over de geschiedenis van Radio Kootwijk.

- Documentaire over de geschiedenis van Radio Kootwijk (door GeschiedenisTV).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de Bewonersvisie Radio Kootwijk beschrijven de inwoners hoe zij de toekomst van hun buurtschap en het zendcomplex zien, rekening houdend met landschap, natuur, de cultuurhistorisch waardevolle bebouwing en leefbaarheidsaspecten.

- Zendcomplex Radio Kootwijk is in 1999 buiten gebruik gesteld. Sinds 2009 is het in handen van Staatsbosbeheer. Staatsbosbeheer wil niet alleen het hoofdgebouw, maar ook de bijgebouwen laten restaureren. Het hoofdgebouw heeft een culturele functie gekregen. Het wordt benut voor exposities, theatervoorstellingen en congressen. Bijzonder aan het bosgebied is dat het redelijk open is. De toenmalige PTT hield destijds het gebied open om de radiozender zo goed mogelijk te laten functioneren. Nadere informatie over Radio Kootwijk op de site van beheerder Staatsbosbeheer. Overigens is het Bestemmingsplan Radio Kootwijk in april 2013 door de Raad van State ´vernietigd´, omdat het plan kort gezegd te weinig rekening zou houden met de belangen van de beschermde natuur (het betreft een reeks onderdelen, die u onder de link nader toegelicht vindt).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Radio Kootwijk heeft 6 rijksmonumenten.

- Radio Kootwijk heeft 16 gemeentelijke monumenten.

- De buurtschap Radio Kootwijk en het dorp Hoog Soeren, beide gemeente Apeldoorn, zijn in 2012 aangewezen als van rijkswege beschermd dorpsgezicht. De aanwijzingen zorgen ervoor dat bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de historische en stedenbouwkundige karakteristieken van de gebieden behouden blijven. "Radio Kootwijk is een nederzetting gebouwd ten behoeve van een zendstation uit de jaren twintig. De nederzetting is van landelijk belang vanwege de bewust gekozen afgelegen locatie voor deze oorspronkelijke en bijzondere zendfunctie. Kenmerkend zijn het open karakter van het antenneterrein en het gebied rondom de kortegolfzendergebouwen met eenvoudige wegenstructuur, tracé van de spoorlijn en het markante zendstation. (aldus de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ter gelegenheid van de 'aanwijzing')

- Het imposante radiozendstation Gebouw A (1923) was een van de eerste Nederlandse gebouwen opgetrokken uit beton. Gebouw A is gebouwd als onderkomen voor de radioverbinding tussen Nederland en Bandoeng / Bandung (in het toenmalige Nederlands-Indië). Het gebouw bestaat uit een 35 meter hoge machinehal voor zendmachines en een grote vierkante zendtoren. De volkomen symmetrische en sfinx-achtige opbouw moest het mystieke aura dat destijds om de radiotechniek hing, versterken. De radiotechniek van die tijd vereiste een groot gebouw, waarin geen hout of spijkers gebruikt mochten worden. Dit leidde tot de voor die tijd experimentele constructie van gewapend beton.

Het gebouw is monumentaal, maar niet gebouwd met de pretentie van een monument, imposant maar niet gebouwd om te imponeren. Het is groots en monumentaal omdat dat noodzakelijk en functioneel was: er moest voldoende ruimte en raamoppervlak zijn om de warmte van de zenders af te voeren. Architect Luthmann was zich wel bewust dat het gebouw ‘in the middle of nowhere’ kwam te staan; met de mobiliteit van toen was het praktisch onbereikbaar voor wie er niets te zoeken had. Het was een standplaats voor de zenders en een werkplaats voor de PTT-technici. Het getuigt van de grote kwaliteit van de architect dat hij dit bewust afgelegen object met zoveel zorg voor details en voor de harmonie met de omgeving heeft ontworpen. De restauratie van Gebouw A is in 2014 gereed gekomen. - Beschrijving van de monumentale waarden van de gebouwen in Radio Kootwijk in de Bewonersvisie. - Beschrijving van de monumentale waarden van de gebouwen in Radio Kootwijk in de Gebiedsvisie van de Stuurgroep.

- De watertoren (rijksmonument) uit 1922 heeft een hoogte van 37,85 meter en had een waterreservoir van 110 m3. Het water werd op een diepte van 30 meter uit de grond gepompt. De toren verzorgde het koelwater voor het zendstation en de watervoorziening voor de inwoners.

- Hotel Radio uit 1921, oorspronkelijk in gebruik voor ongehuwde ambtenaren, en evenals het hoofdgebouw ontworpen door Julius Luthmann, is in 2006 afgebrand. Het wordt herbouwd en weer als hotel in gebruik genomen. Het naastgelegen voormalige garagegebouw heeft in het seizoen een horecafunctie (als er activiteiten zijn in Gebouw A).

- Monument uit 1938 op het pleintje ter ere van het 10-jarig bestaan van de radioverbinding.

- Gevelstenen in Radio Kootwijk.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De beheerder van het gebied, Staatsbosbeheer, organiseert regelmatig activiteiten in en rond Radio Kootwijk (zoals rondleidingen en excursies). Voor nadere informatie zie de link.

Terug naar boven

Links

- Dorpsraad / Belangenvereniging Radio Kootwijk.

- Videoverslag van zendstation Radio Kootwijk tijdens Open Monumentendag 2007.

- Lezing 'Geluiden in Radio Kootwijk' van Cees van der Pluijm d.d. 14 juli 2010, over hoe hij in zijn jeugd de stilte en de specifieke geluiden in deze buurtschap heeft ervaren, met aansluitend 4 sonnetten over Gebouw A.

Reactie toevoegen