Portengen

Plaats
Buurtschap
Stichtse Vecht
Vechtstreek
Utrecht

geer_wilnis_informatiepaneel_veenkade.jpg

Op een informatiepaneel aan de Veenkade, in het uiterste N van buurtschap Portengen, NO van buurtschap Geer, kun je lezen en zien wat er zo bijzonder is aan dit gebied. En dat is heel wat! (© Jan Dijkstra, Houten)

Op een informatiepaneel aan de Veenkade, in het uiterste N van buurtschap Portengen, NO van buurtschap Geer, kun je lezen en zien wat er zo bijzonder is aan dit gebied. En dat is heel wat! (© Jan Dijkstra, Houten)

poterngen.jpg

Een wandeling over de Veenkade in het uiterste N van buurtschap Portengen, op de grens van de gemeenten Stichtse Vecht en De Ronde Venen.

Een wandeling over de Veenkade in het uiterste N van buurtschap Portengen, op de grens van de gemeenten Stichtse Vecht en De Ronde Venen.

portengen_3.jpg

Ja dit is het helemaal, dit kan nergens anders zijn dan in buurtschap Portengen.

Ja dit is het helemaal, dit kan nergens anders zijn dan in buurtschap Portengen.

portengen.jpg

Dit huis in buurtschap Portengen staat echt zo scheef, verzakt in de zompige veengrond.

Dit huis in buurtschap Portengen staat echt zo scheef, verzakt in de zompige veengrond.

portengen_2.jpg

Rustiek, maar helaas vergane glorie, een totaal vervallen boerderij in buurtschap Portengen. Er zijn meer van die vervallen boerderijen in het veenweidegebied van de provincie Utrecht.

Rustiek, maar helaas vergane glorie, een totaal vervallen boerderij in buurtschap Portengen. Er zijn meer van die vervallen boerderijen in het veenweidegebied van de provincie Utrecht.

portengen_4.jpg

Een gelukkig nog wél gave boerenhoeve in buurtschap Portengen, en met boenhok!

Een gelukkig nog wél gave boerenhoeve in buurtschap Portengen, en met boenhok!

portengen_5.jpg

Nog zo'n mooie langgevelboerderij in buurtschap Portengen.

Nog zo'n mooie langgevelboerderij in buurtschap Portengen.

Portengen

Terug naar boven

Status

- Portengen is een buurtschap in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht.

- Het noordelijk deel was een zelfstandige gemeente onder de naam Portengen, van 1818 (ontstaan als afsplitsing van de gemeente Breukelen) t/m 7-9-1857. Per 8-9-1857 is deze gemeente opgeheven en deels overgegaan naar gemeente Ruwiel (het N deel, van wat op zich al het N deel was dus...), deels over naar gemeente Breukelen-Nijenrode (het Z deel van het N deel, oftewel het middendeel van geheel Portengen zou je kunnen zeggen, welk deel het Dinkelsgerecht zou omvatten). Het Ruwielse gedeelte ging per 1-4-1964 over naar gemeente Kockengen, in 1989 over naar gemeente Breukelen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht. Het deel onder Breukelen-Nijenrode ging in 1949 over naar gemeente Breukelen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

- Het zuidelijk deel viel als Portengen-Zuideinde oorspronkelijk onder de gemeente Breukelen, in 1818 over naar gemeente Laag-Nieuwkoop, per 1-5-1942 over naar gemeente Kockengen, in 1989 over naar gemeente Breukelen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

- De gemeente Portengen voerde geen eigen wapen.

- De buurtschap Portengen valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Kockengen.

- In het midden van de langgerekte lintbebouwing van Portengen ligt, als een soort enclave, de (onder)buurtschap Portengensebrug, met een eigen bebouwde kom, dus met eigen blauwe plaatsnaamborden. Aangrenzend Z daaraan ligt een bebouwde kom-deel van buurtschap Portengen, dus ook met blauwe plaatsnaamborden. Het deel van de buurtschap Z dáárvan ligt buiten de bebouwde kom, evenals het deel N van Portengensebrug. Deze delen zijn niet voorzien van plaatsnaamborden, zodat je slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes kunt zien dat je in deze buurtschap bent aangekomen.

- In de atlassen staan naast de plaatsnamen Portengen en Portengensebrug aan deze lintbebouwing ook nog de door de kaartenmakers vermeende plaatsnamen Noordeinde en Zuideinde. Maar dat is niet correct; dat zijn, zoals hierboven reeds beschreven, de oude aanduidingen voor de N en Z delen van Portengen. Wat ons betreft is dit één buurtschap, die men in de volksmond wellicht nog verdeelt in Noordeinde en Zuideinde, om de respectievelijke delen van de buurtschap N en Z van Portengensebrug aan te duiden. Maar het zijn in ieder geval geen aparte buurtschappen/plaatsnamen, wat de kaarten dus ten onrechte suggereren.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve benamingen
- De gemeente Portengen, die dus alleen het noordelijke deel besloeg, werd, in ieder geval tot eind 19e eeuw, soms ook wel 'Noordeinde van Portengen' of 'Portengen-Noordeinde' genoemd.

- De ten westen en zuiden van het gerecht Ruwiel gesitueerde ambachtsheerlijkheid Portengen bestond oudtijds uit een tweetal gerechten die naar hun geografische ligging respectievelijk het Noordeinde en het Zuideinde van Portengen werden genoemd. Omdat deze rechtsgebieden onder verschillende heren ressorteerden en onder de naam Portengen nog meer territoriale gebieden werden verstaan, werden beide delen van de heerlijkheid ter meerder onderscheid aangeduid met de toevoeging van de familienaam der opeenvolgende ambachts-, c.q. gerechtsheren.

Het Noordeinde werd in de bronnen derhalve veelal aangeduid als het gerecht Portengen-Dinckels, -Heycops (vanaf 1714), -Piecks (vanaf 1783) en -Lettes (vanaf 1787). Na de totstandkoming van de gemeentelijke organisatie (in 1818) van dit rechtsgebied is gedurende een aantal jaren nog aan dit oude gebruik vastgehouden, getuige de naast elkaar voorkomende benamingen gemeente Portengen-Noordeinde-Lettesgerecht en gemeente Portengen-Maas.

Oudere vermeldingen
1217 Britannien, Bertanien, 1280-1287 Bartangen, 1307 Bartaengen, 1482 Pertengen.

Naamsverklaring
Vernoemd naar Brittannië (vergelijk de streeknaam Bretagne in Frankrijk, die dezelfde etymologische oorsprong heeft). Het Middelnederlandse Bertange betekent 'Brittannië', vergelijk "Die coninc Artur sat tenen male in Bertangen ende hilt hof"(1).

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Portengen ligt rond de lange rechte gelijknamige weg, W van Breukelen, O van Kockengen.

- De oude grenzen van het gerecht Noordeinde van Portengen zijn waarschijnlijk dezelfde als die welke in 1818 in een proces-verbaal zijn vastgelegd. De westgrens met de gerechten Spengen en Kockengen werd in het noordelijkste gedeelte bepaald door de loop van de Bijleveld en zuidelijk daarvan door de zuidelijke afbuiging van de Heycop. In het oosten vormde de Portengense Dijk de grens met de gerechten Breukelen-Nijenrode en Kortrijk-Ruwiels.

De zuidgrens met Zuideinde van Portengen werd in 1818 bepaald door een rechte scheidingssloot tussen de landerijen van de roomse armen, die de Portengense Dijk en de Heycop met elkaar verbond. De noordgrens met Portengen-Noordeinde-Ruwielsgerecht werd volgens hetzelfde proces-verbaal gemarkeerd door een noordelijk en evenwijdig aan de (Grote) Heycop lopende afscheidingssloot tussen de landerijen van het domein van St. Pieters (onder Ruwielsgerecht) en die van een particuliere eigenaar aan de zijde van het Noordeinde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Portengen (die dus het Noordeinde betrof) 7 huizen met 55 inwoners. Portengen-Zuideinde (op dat moment vallend onder de gemeente Laag-Nieuwkoop) heeft in 1840 17 huizen met 147 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Herindelingsvoorstellen
Omdat Portengen-Noordeinde een der kleinste Utrechtse gemeenten was, wordt het in de loop van de 19e eeuw diverse malen genoemd in verband met gemeentelijke herindelingsplannen van de provinciale overheid. Zo is er in 1829 een voorstel om Breukelerwaard, Nieuwer Ter Aa, Portengen-Noordeinde en Loenersloot (met Oukoop en Ter Aa) samen met Ruwiel in een nieuwe gemeente te laten opgaan. In 1849 luidt het voorstel om Breukelen-Nijenrode, Breukelen-St. Pieters, Tienhoven en Portengen tot een gemeente Breukelen te combineren, en in 1851 gaat het om een combinatie als in 1849, maar dan aangevuld met Ruwiel. Al deze plannen zijn niet doorgegaan. Uiteindelijk is er slechts sprake van opheffing van de gemeente Portengen(-Noordeinde) in 1857.

Het gerecht Portengen-Zuideinde...
ook wel Zuideinde van Portengen genaamd, vormde een onderdeel van de ambachtsheerlijkheid Portengen. Deze heerlijkheid bestond verder uit het gerecht Portengen-Noordeinde of Noordeinde van Portengen, dat altijd onder andere heren dan die van Zuideinde ressorteerde en - voor zover de kennis reikt - bestuurlijk nimmer tot de groep gerechten rond Laag-Nieuwkoop heeft behoord. Zuideinde besloeg een oppervlakte van ruim 242 morgen (ca. 200 ha) en werd in het noorden begrensd door Portengen-Noordeinde, in het oosten door Kortrijk-Ruwiels, in het zuiden door Laag-Nieuwkoop en in het westen door Kockengen. De westgrens werd bepaald door de Heycop of Lange Vliet. In 1748 stonden binnen dit gerecht 26, in 1806 17 huizen. De plaats telde het in laatstgenoemd jaar 122 inwoners.

In de Inventaris van de archieven van de voormalige gemeente Portengen-Noordeinde 1713 – 1857 (1862) vind je nadere informatie over de geschiedenis van deze gemeente.

In de buurtschap staat een picknickbank met een informatiepaneel, waar je in tekst en beeld nadere informatie vindt over de geschiedenis en actuele ontwikkelingen in het landschap van deze buurtschap. Onder de link is het informatiepaneel ook te bekijken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Portengen heeft 1 rijksmonument, zijnde de 18e-eeuwse langhuisboerderij op Bosdijk 1.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Van eind 2012 tot begin 2013 heeft toenmalig School voor de Journalistiek-student Tomas van der Heijden een reeks artikelen over markante inwoners en panden van Portengen geschreven, op een blog getiteld Portretengen. De buurtschap kwam bij toeval een keer letterlijk op zijn pad, en hij besloot er regelmatig 20 km heen te fietsen vanaf zijn woonadres om de inwoners middels interviews te portretteren. De buurtschap blijkt nogal wat markante inwoners te hebben. Van der Heijden schetst hiermee een goed beeld van deze buurtschap die nog een echte buurtschap is in de ware zin des woords, waar saamhorigheid geen loos begrip is; men staat er nog voor elkaar klaar om elkaar te helpen als dat nodig is, onderneemt gezamenlijk de nodige activiteiten, inwoners wonen er vaak al hun hele leven en ooit naar elders verhuisde voormalige inwoners keren er soms weer terug.

Enfin lees het zelf op zijn zeer lezens- en bekijkenswaardige blog, waarmee Van der Heijden in november 2012 de 2e prijs won in de blog-award verkiezing n.a.v. de cursus bloggen van de School voor de Journalistiek, waarvoor de studenten een weblog over een bepaald onderwerp moesten opzetten. Dit was het oordeel van de vakjury: "Op de tweede plek komt Tomas van der Heijden met zijn weblog Portretengen, met portretten van markante en unieke mensen uit de buurtschap Portengen onder de rook van Kockengen. De jury vindt dat Portretengen uitblinkt in prachtige tijdloze portretten. Heel goed, verrassend, mooi menselijk, hyperlokaal, goed qua eenheid van stijl en van aanpak en consistent."

- Sport: - IJsclub De Volharding is een actieve vereniging met ongeveer 300 leden en een prachtig gelegen ijsbaan met clubhuis. De Volharding organiseert zodra er genoeg ijs ligt met 2 andere ijsclubs uit de regio de Hart van Hollandtocht, een klassieke toertocht door een typisch Hollands polderlandschap over 15 of 30 km. Dit is is 1 van de 11 officiële KNSB toertochten in de provincie Utrecht. In 2012 is de tocht voor het laatst gereden. In jaren zonder natuurijs organiseert het bestuur diverse activiteiten voor de leden. De zomerse BBQ en het jaarlijkse Sinterklaasfeest worden altijd druk bezocht en de kerstboom bij de Portengensebrug en de hoge lampen boom op de baan maken de buurt sfeervol en gezellig.

Reactie toevoegen