Pernis

Plaats
Dorp
Rotterdam
Zuid-Holland

pernis_i.jpg

Aan de rand van de bebouwde kom van Pernis staan de gebruikelijke blauwe plaatsnaamborden. Als je de dorpskern binnenkomt staan er nog extra, groene borden om je daarop te attenderen.

Aan de rand van de bebouwde kom van Pernis staan de gebruikelijke blauwe plaatsnaamborden. Als je de dorpskern binnenkomt staan er nog extra, groene borden om je daarop te attenderen.

pernis_ii.jpg

Pernis, dorpsgezicht

Pernis, dorpsgezicht

pernis_iii.jpg

Pernis, dorpsgezicht

Pernis, dorpsgezicht

pernis_iv.jpg

Pernis, dorpsgezicht

Pernis, dorpsgezicht

ZH gemeente Pernis in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Pernis anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Pernis anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Pernis

Terug naar boven

Status

- Pernis is een dorp en bestuurlijk gezien een gebied (t/m 2013: deelgemeente) met een gebiedscommissie, in de provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-4-1934. De plaats hoort oorspronkelijk tot het Land van Putten maar valt tegenwoordig onder de streek IJsselmonde.

- Wapen van de voormalige gemeente Pernis.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1250 kopie 14e eeuw Pernesse, 1396 Parnesse.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Middelnederlandse nesse 'in water uitstekend land' en het Middelnederlandse perre, parre 'omheinde ruimte' of per(d) 'paard'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Pernis ligt Z van Schiedam, Z van de Maas, NO van Hoogvliet, N van Poortugaal en grenst in he W aan de A4.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Pernis 188 huizen met 1.595 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 169/1.423 (= huizen/inwoners) en buurtschap 's-Gravenambacht 19/172. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.000 huizen met ca. 4.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Pernis is een van de oudste dorpen op de zuidoever van de Maas en behoorde oorspronkelijk tot het Land van Putten. Vanwege regelmatige overstromingen wordt het in de 12e eeuw bedijkt. Op een van de slikken ontstaat deze nederzetting, die al wordt genoemd in een charter van 1249. Daarin wordt ook melding gemaakt van een haven, die voornamelijk dient als afwatering van de polders. Vanaf de tweede helft van de 18e eeuw komt hier de visvangst op. Toch blijft de land- en tuinbouw nog lange tijd het belangrijkste middel van bestaan in het dorp.

Industrialisatie
Rond 1900 telt Pernis 3.000 inwoners. Met de visserij gaat het dan al minder, vooral omdat de jonge mannen liever in de fabrieken werken. Rond die tijd komt namelijk in de omgeving de industrialisatie op gang. In 1902 vestigt de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM) zich op Heijplaat, O van het dorp. En een aantal jaren later komen hier de eerste chemische fabrieken. Gaandeweg worden weilanden en tuinbouwgronden opgespoten voor de aanleg van havens en industrieterreinen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog loopt de visserij helemaal terug, doordat duikboten en mijnen het vissen bemoeilijken en in 1919 gaat de visserij hier definitief ter ziele.

Havens
De oorlog heeft ook duidelijk gemaakt dat Rotterdam als doorvoerhaven, vanwege zijn afhankelijkheid van Duitsland, erg kwetsbaar is. Dit is alleen te doorbreken door industrialisatie in het Maasgebied. In 1923 neemt het Rotterdamse gemeentebestuur het besluit tot onteigening van de terreinen op de linker Maasoever. Alleen daar kunnen nog omvangrijke havenwerken tot ontwikkeling komen. Daarvoor is wel de toestemming nodig van de gemeenteraad van Pernis, die daartoe in 1924 besluit. Op 1 januari 1934 is de annexatie van de gemeente en buurgemeente Hoogvliet door de gemeente Rotterdam een feit. Op 28 april 1934 vindt de laatste zitting van de beide gemeenteraden plaats en worden de ambtsketens als blijk van waardering aangeboden aan de burgemeester van de beide gemeenten.

Koninklijke olie
Inmiddels is Rotterdam in 1929 begonnen met het graven van de Eerste Petroleumhaven, die in 1934 gereed komt. Daarmee verdwijnt de zogenoemde Boerenhoek met prachtige oude boerenhofsteden. In 1938 wordt de Tweede Petroleumhaven aangelegd. Beide havens zijn speciaal aangelegd voor de raffinaderij van Koninklijke Olie (het latere Shell). Bij Shell Pernis wordt ruwe aardolie verwerkt tot producten als benzine, kerosine en diesel en men maakt er grondstoffen voor de chemische industrie. Na de Tweede Wereldoorlog blijft de vraag naar aardolie en aardolieproducten stijgen. Tussen 1946 en 1958 volgt de aanleg van het Eemhavencomplex, waarvoor buurtschap De Hey moet verdwijnen. In de Eemhaven vindt containeroverslag plaats. De Pernissehaven wordt in 1959 gedempt. De omgeving van Pernis wordt een van de grootste industriegebieden van Nederland. Doordat het dorp ligt ingeklemd tussen de genoemde havens, kon het niet uitbreiden en heeft het zijn dorpse karakter behouden. (bron: Stadskrant Rotterdam, 7-7-2010)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Pernis, kun je terecht bij de volgende instantie en publicatie:

- "De in 1994 opgerichte Stichting Oudheidkamer Pernis heeft als doel: het bewaren en levend houden van het verleden van dit dorp. Zij doet dit door het verzamelen en tentoonstellen van zo veel mogelijk materiaal over het dorp, om het verleden voor het nageslacht te bewaren. Het bestuur en de medewerkers zijn een enthousiast team, die zich geheel vrijwillig inzetten om alles wat met de geschiedenis van het dorp te maken heeft op een dusdanige manier bijeen brengen, beheren en sorteren, zodat het, voor een ieder die geïnteresseerd is in het lokale verleden en heden, toegankelijk wordt.

Door middel van een fotoarchief, films, cd's en dvd's, genealogische gegevens, knipsels, geboorte-, huwelijks- en rouwkaarten, de verzameling boeken en allerlei cadeau- en gebruiksartikelen kunnen o.a thematentoonstellingen worden opgezet, die gratis te bezoeken zijn. De in de Oudheidkamer bijeengebrachte verzamelingen zijn te gebruiken als informatie-archief voor diverse onderzoeken bijv. voor studenten of leerlingen van scholen. Maar uiteraard ook voor stamboomonderzoek.

De wisselende tentoonstellingen zorgen er voor dat het de bezoekers een gezellige terugblik in het verleden geeft en waar met elkaar de herinneringen gedeeld en genoten kunnen worden. Hierdoor heeft de Oudheidkamer (Pastoriedijk 399) ook een sociale functie; mensen komen soms alleen voor een praatje, je weet nooit wie er die dag rond de tafel zit. Voor de donateurs wordt het periodiek 'Op 't Sluis' samengesteld en zorgt voor een constante binding met het verleden van Pernis en de Oudheidkamer. Dit alles is dankzij het team van vrijwilligers, mede door de steun van donateurs, mogelijk. Zodat tijdens openingstijden een ieder in ons fraaie historische pand op velerlei manieren van het mooie dorp kan genieten." De Oudheidkamer is iedere zaterdag en de 1e zondag van de maand geopend van 14.00-17.00 uur. De 3e donderdag van iedere maand (behalve op Hemelvaartsdag) van 14.00-16.30 uur is de Oudheidkamer geopend voor o.a. genealogisch onderzoek. In juli en augustus is de Oudheidkamer gesloten.

- In 2014 is het boek De straten van Pernis, vroeger en nu verschenen. In het boek wordt de herkomst van alle straten in het dorp uitgelegd, zoals: Waar komt de naam Smallandstraat vandaan? Wie was Willem Wey, of wanneer was van Es burgemeester? Daarbij informatie over o.a. de geschiedenis van de straat, de gebouwen en haar bewoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Pernis is o.a. bekend vanwege de Shell-raffinaderij. Met een capaciteit van 400.000 vaten ruwe olie per dag is het het grootste geïntegreerde raffinagecomplex van Europa. Er werken ca. 2000 mensen in ca. 60 verschillende fabrieken. In 2016 is een nieuwe aromatenfabriek in gebruik genomen. Deze haalt grondstoffen uit de aardolie voor de productie van benzeen in Moerdijk. Tussen de twee fabrieken loopt een pijplijn. Met de benzeen kan rubber, plastics en nylon worden gemaakt. Shell wil steeds meer van dit soort hoogwaardige producten maken. Sinds 2016 wordt gewerkt aan uitbreiding van de raffinaderij, een investering van honderden miljoenen euro's. De uitbreiding beoogt medio 2018 gereed te zijn. De raffinaderij krijgt een Solvent DeAsphalter (SDA), een installatie die zware bestanddelen uit aardolie haalt. De raffinaderij zal dankzij de SDA-installatie meer diesel, kerosine en benzine kunnen maken uit dezelfde hoeveelheid olie. De raffinaderij wordt daarmee efficiënter, en ook minder milieubelastend, want er komt vanaf dan minder stookolie uit de installaties.

Bijzonder is - sinds 2014 - de Shell Pernis Kinderraad. De kinderen - van klassen 6, 7 en 8 van basisscholen uit de regio - krijgen interactieve themalessen, waarin zij kennis opdoen over het bedrijf, raffinage, de toepassingen van olie, milieu, duurzaamheidsvraagstukken, veiligheid bij Shell en beroepen in de techniek. Ook krijgen zij informatie over het belang van deze zaken voor de samenleving. Daarnaast gaat de Kinderraad in gesprek met medewerkers van Shell en op excursie naar de fabrieken. Zo heeft de Kinderraad in 2016 het Diversity en Inclusion-beleid bij Shell Pernis gecheckt. De opgedane kennis gebruiken de kinderraadsleden om mee te denken over zaken als veiligheid bij Shell, werken in de techniek, en verbeteringen in hun eigen omgeving.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Pernis heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de hervormde kerk en 3 boerderijen.

- Pernis heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk van de Hervormde Gemeente van Pernis is een prachtig gebouw, met een rijke geschiedenis. De kerkelijke gemeente is een van de oudste in deze streek. De toren stamt nog uit de middeleeuwen. De kerk, die in 1926 is vernieuwd, heeft prachtige gebrandschilderde ramen. En menig orgelliefhebber luistert graag naar de klanken van het orgel in deze kerk.

- De Gereformeerde (PKN) kerk op Pastoriedijk heet sinds 2012 Eben-Haëzerkerk. Het pand dateert uit 1862, is verbouwd in 1888 en 1911, en heringericht rond 2010.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Lichtjesavond (op een zaterdagavond in februari) is een jaarlijkse herdenkingsbijeenkomst op Begraafplaats Pernis voor iedereen die zijn overledene(n) in een sfeervolle, ingetogen omgeving wil gedenken. Alleen of met anderen in gedachten stilstaan bij overledenen, ongeacht waar deze begraven of gecremeerd zijn. Een sfeervol uitgelichte route voert langs o.a. muziek, rituelen, beelden, verhalen en poëzie. Ook voor kinderen is deze avond geschikt.

- Koningsdag.

- Heb je altijd al eens willen kijken hoe het eraan toegaat bij Shell Pernis, de grootste raffinaderij in Europa? (waarvan je een beschrijving vindt in de hoofdstukken Geschiedenis en Recente ontwikkelingen). Tijdens de jaarlijkse Wereldhavendagen (weekend begin september) krijg je op de zaterdag een unieke kans om de fabrieken van dichtbij te bezichtigen, waar jaarlijks 20 miljoen ton ruwe olie wordt verwerkt tot brandstoffen als kerosine en diesel. Daarnaast is er een rondrit over het 550 hectare (1000 voetbalvelden) grote terrein.

- Overdag is dit pittoreske dorp te midden van de drukke Rotterdamse haven al een prachtig gezicht, maar de magie van het dorp komt ’s avonds pas echt tot uiting. Op twee avonden in september vindt in dat kader het evenement 'Lampjes van Pernis' plaats (in 2019 voor de 8e keer), een prachtige wandeling langs alle contrasten die het dorp zo speciaal maken. Wandel mee en bewonder de ontelbare lichtjes van de raffinaderijen, scheepsdokken, containeroverslag, Beneluxster, Waterweg en in de verte zelfs de skyline van Rotterdam. Ze staan in schril contrast met de Anton Pieck-achtige straatverlichting in de historische woonkern. Een enthousiaste gids vertelt wat elk lampje betekent en neemt je mee naar de meest prachtige vergezichten. Daarnaast kom je van alles te weten over de geschiedenis van de haven en het dorp. Start- en eindpunt is bij het metrostation. Aanmelden kan via gebiedpernis@rotterdam.nl. Deelname is geheel gratis (exclusief consumptie onderweg). Voor een indruk van dit evenement zie de videoreportage van editie 2018 door lokale omroep Open Rotterdam.

- Carols in Pernis (op een zaterdag in december) is een feestelijk muziek-, meezing- en theaterfeest voor iedereen, ongeacht religie of overtuiging. Een laagdrempelig Kerstevenement, ook voor hen, voor wie de kerkdrempel te hoog is. Dankzij de steun van de Gebiedscommissie en een groot aantal sponsors is het festival gratis toegankelijk.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Zwembad Pernis is een klein gezellig buitenbad, geopend van mei t/m augustus. In het grote bad wordt door middel van touwen het diepe van het ondiepe afgescheiden. Ook is er een peuterbadje aanwezig. Snoep en drinken is tegen betaling verkrijgbaar. Parkeren is gratis.

- De Speeltuin is tevens een midgetgolfbaan en schaatsbaan.

- Watertaxi Rotterdam heeft ook een aanlegplaats in Pernis.

- Kinderboerderij Het Groene Woud (Pastoriestraat 14).

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d.van Pernis van de Oudheidkamer op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Pernis (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Pernis.

- Nieuws: - Nieuws uit Pernis op Facebook.

- MFC: - Pernis had jarenlang een verouderd wijkhuis. Daarom is in 2018 een nieuw Huis van de Wijk gebouwd, een multifunctioneel centrum, genaamd de Bonte Koe. In juli 2018 is het complex feestelijk geopend. In het gebouw zijn ook kantoorruimtes, een theaterzaal en een gymzaal ondergebracht. Die voorzieningen waren voorheen over het dorp verspreid. Nu hebben de inwoners alles op een plek bij elkaar om samen te komen.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Plataan. - Basisschool Het Waterschip. - Kinderopvang Bij de Hand.

- Muziek: - Muziekvereniging Oefening Baart Kunst (OBK) omvat een amusementsorkest, een malletband en een boerenkapel.

- Sport: - Voetbalvereniging VV Pernis.

- Welzijn: - Stichting Welzijn Pernis (SWP) is sinds 1960 uitgegroeid tot een brede veelzijdige welzijnsorganisatie. Zij zijn o.a. actief op de beleidsterreinen sociaal-cultureel werk (kinderwerk, jongerenwerk, volwassenen- en ouderenwerk), maatschappelijk werk, leertijduitbreiding, Opzoomeren, bewonersinitiatieven, jeugdbeleid, vakantiebesteding.

- Duurzaamheid: - Shell, Havenbedrijf Rotterdam en Warmtebedrijf Rotterdam leveren samen een bijdrage aan de versnelling van de Nederlandse energietransitie door efficiënt gebruik te maken van bestaande energie en 16.000 Rotterdamse huishoudens te verwarmen met restwarmte afkomstig van Shell’s raffinaderij. In dat kader is in september 2018 het Pernis Restwarmte Initiatief van start gegaan. De grote uitdaging - voor zowel de samenleving als het bedrijfsleven - is om te voorzien in de wereldwijde groeiende vraag naar energie en tegelijkertijd minder CO2 uit te stoten. Daarom is het belangrijk dat er efficiënt wordt omgegaan met bestaande energiebronnen. Bij dit initiatief staat dit centraal.

De raffinaderij behoort al tot de meest energie-efficiënte in de wereld en verbetert de energie-prestaties hiermee nog verder. Dat is belangrijk voor de toekomst van deze raffinaderij en de bijdrage die zij levert aan de economie en werkgelegenheid, en aan het realiseren van energiebesparingsdoelstellingen. Door externe uitkoppeling van warmte die bij Shell Pernis niet meer gebruikt kan worden, kunnen 16.000 Rotterdamse huishoudens profiteren van deze warmte. Daardoor hoeven ze zelf bijvoorbeeld geen aardgas meer te verstoken om warmte op te wekken en wordt de CO2-uitstoot van die huishoudens verminderd. De overgang naar restwarmte levert jaarlijks een CO2-reductie op van 35.000 ton. Bovendien verdwijnt in deze huishoudens de cv-ketel en hoeven er minder onderhoudskosten te worden gemaakt. Zo creëren de betrokken partijen een stabiel, veilig en duurzaam energienetwerk.

Shell Pernis is na AVR de tweede leverancier én de eerste raffinaderij in de Rotterdamse haven die het lokale warmtenet restwarmte levert. Directeur Jos van Winsen is trots op deze eerste stap: "Op ons terrein staan zestig fabrieken die al zeer energie-efficiënt werken. Met de raffinaderij horen we bij de 25 procent meest energiezuinige ter wereld. Willen we nog verdere stappen zetten, dan moeten we het vooral buiten het hek zoeken. We zijn nu nog bezig met de ingebruikname van de warmtelevering aan de eerste 16.000 woningen. Het is echter de bedoeling dat er iedere paar jaar ongeveer hetzelfde aantal bij komt. Uiteraard is er veel mogelijk, maar we moeten het ook financieel blijven bekijken. Het huidige project gaat net uit. Bij volgende stappen kunnen we leren van dit project. En het wordt nog interessanter als de CO2-prijs - het liefst wereldwijd - gaat stijgen."

Een eerdere inventarisatie geeft aan dat alleen al met de beschikbare restwarmte uit de haven van Rotterdam ruim 500.000 huishoudens en een deel van de kastuinbouw in de regio van warmte kunnen worden voorzien. Het is de verwachting dat de komende jaren meer industriële bedrijven zich bij het initiatief aansluiten en warmte gaan leveren. (bron: Shell)

- Openbaar vervoer: - De Wijkbus Hoogvliet - Pernis zorgt voor aanvullend personenvervoer binnen deze kernen. Daarnaast verzorgt de Wijkbus het vervoer naar alle ziekenhuizen in Rotterdam en/of Spijkenisse. Er is geen medische indicatie vereist, daarom is deze vervoersvoorziening gemakkelijk toegankelijk voor 55-plussers en mindervaliden vanaf 18 jaar die in deze kernen woonachtig zijn. Dit is mogelijk dankzij subsidie van de gemeente Rotterdam. Verder zorgen donaties, sponsoring en lidmaatschapgelden ervoor dat de Wijkbus haar tarieven laag kan houden.

- Het van oudsher wat geïsoleerd gelegen Pernis heeft sinds 2002 een metrostation.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Pernis (Ring 548), met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen