Peperga

Plaats
Dorp
Weststellingwerf
Fryslân

peperga_collage.jpg

Peperga, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Peperga, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

peperga_kerk.jpg

Peperga, de robuuste Pieter Stuyvesantkerk, met kerkhof

Peperga, de robuuste Pieter Stuyvesantkerk, met kerkhof

peperga_monument_peter_stuyvesant.jpg

Peperga, monument ter herinnering aan de in Peperga geboren Peter Stuyvesant

Peperga, monument ter herinnering aan de in Peperga geboren Peter Stuyvesant

de_blesse_peperga_plaatselijk_belang_logo.jpg

Plaatselijk Belang De Blesse-Peperga is opgericht in 1864 en dus al meer dan 150 jaar alive and kicking. Misschien wel de oudste PB/Dorpsraad van ons land. Of ken jij wellicht een nóg oudere?

Plaatselijk Belang De Blesse-Peperga is opgericht in 1864 en dus al meer dan 150 jaar alive and kicking. Misschien wel de oudste PB/Dorpsraad van ons land. Of ken jij wellicht een nóg oudere?

de_blesse_peperga_dorpsvlag.jpg

De dorpen De Blesse en Peperga hebben een prachtige gezamenlijke dorpsvlag, voor slechts € 15,00 te koop bij Welkoop De Blesse.

De dorpen De Blesse en Peperga hebben een prachtige gezamenlijke dorpsvlag, voor slechts € 15,00 te koop bij Welkoop De Blesse.

Peperga

Terug naar boven

Status

- Peperga is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Weststellingwerf.

- Het dorp Peperga heeft diverse samenwerkingsverbanden en gemeenschappelijke voorzieningen met buurdorp De Blesse (zoals een gemeenschappelijk Plaatselijk Belang, dorpswapen, en diverse evenementen).

- Onder het dorp Peperga valt ook een deel van de buurtschap Overburen.

Terug naar boven

Naam

In het Stellingwerfs
Peperge.

In het Fries
Pepergea.

Oudere vermeldingen
1399 kopie 18e eeuw Pepergae, 1510 Pepergo, 1561 en 1579 Peperga.

Naamsverklaring
Samenstelling met ga 'dorp, dorpsgebied', maar de betekenis van Peper blijft duister. Een persoonsnaam Papo is geen bevredigende oplossing. Ook pip 'slijmig vocht' ontstaan uit het Latijnse pîtuîta of pipper 'waterig land' is niet waarschijnlijk. De naam is verder in verband gebracht met het verbouwen van peperkers (Lepidium latifolium), ook armenpeper genoemd, of mierikswortel (Cochlearia armoracia), die beide reeds in de middeleeuwen peper(kruid) heetten.(1)

Terug naar boven

Ligging

Peperga ligt ZO van Wolvega, en grenst in het W aan de A32, in het N aan het riviertje de Linde en in het ZO aan de provincie Overijssel (kern Willemsoord).

Terug naar boven

Statistische gegevens

De inwonertallen van het dorp Peperga zijn door de jaren heen fors gedaald. Voor een deel is dat verklaarbaar doordat de huishoudens steeds kleiner worden, waardoor in die 35 huizen van nu enkele malen minder mensen wonen dan vroeger (tegenwoordig wonen er in de dorpen gemiddeld ca. 2,5 mensen in een huis, terwijl tot na de oorlog 6, 7 of 8 mensen in een huis, gemiddeld in een dorp, nog heel gebruikelijk was). Het verloop is als volgt: 1954: 378, 1959: 370, 1964: 328, 1969: 286, 1974: 150, 2008: 90. Een grote aderlating voor het dorp was ook de onder Geschiedenis beschreven grenscorrectie in ca. 1970 ten gunste van buurdorp De Blesse. Tegnwoordig heeft het dorp ca. 35 huizen met ca. 85 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Spoorlijn en amputatie dorp
In 1865 start de aanleg van een spoorlijn tussen Zwolle en Leeuwarden. Deze komt aan de westkant van Peperga te liggen en splitst het dorp in tweeën. Rond 1970 wordt besloten het gedeelte westelijk van de spoorlijn tot aan de Steenwijkerweg voortaan tot het dorpsgebied van het aldaar gelegen dorp De Blesse te rekenen (de grens tussen beide dorpsgebieden liep vroeger door de Steenwijkerweg). Deze splitsing is eind jaren tachtig extra versterkt met de aanleg van de A32 aan de oostkant van het spoor.

Station
Van 1868 tot 5 januari 1941 had het dorp een eigen treinstation. Station Peperga werd naast passagiersvervoer gebruikt voor het exporteren van rotan uit Noordwolde. Begin jaren zeventig is het stationsgebouw helaas afgebroken. Tegenwoordig wordt de locatie gemarkeerd door een onderstation van de Nederlandse Spoorwegen.

Molen
In de ZO hoek van de kruising Steenwijkerweg-Bovenweg (welk gebied voor ca. 1970 nog onder Peperga viel) heeft van 1639 of eerder tot 1833 een korenmolen gestaan. Door de storm van 31 december 1833 is de molen omgewaaid. De huidige molen in De Blesse dateert uit 1834 en is de opvolger van deze molen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Peperga heeft 1 rijksmonument, zijnde de voormalige Hervormde Nicolaaskerk (Pepergaweg 12), een in oorspronkelijk 1537 gebouwde kerk in gotische stijl. In 1810 is vanwege een brand op dezelfde plaats een nieuwe kerk gebouwd. De toren is bij de brand behouden gebleven. "Eenvoudig kerkje bij merkwaardige laatgotische toren bestaande uit vier geledingen waarvan de bovenste een achtzijdige lantaren vormt waarvan de hoeken in pinakels eindigen. Blijkens gedenksteen in 1537 gebouwd. In de kerk vier zerken waaronder een gotische priesterzerk en preekstoel met gesneden panelen en klankbord." Aldus de beschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In 1611 of 1612 zou Peter Stuyvesant hier kunnen zijn gedoopt. Hij was de zoon van de plaatselijke predikant. Er is onduidelijkheid over de doop, omdat het doopboek van de kerk verloren is gegaan.

De kerk van Peperga is in 2001 aan de eredienst onttrokken en verkocht aan Folkert Munsterman, voormalig bandlid van Mannenkoor Karrespoor. Deze zou de kerk verbouwen tot restaurant, maar dit stuitte op weerstand. In 2007 is de kerk opnieuw verkocht. Het slecht functionerende Van der Molen-orgel uit 1912 is toen verwijderd en vervangen door het Proper-orgel (1903) uit de gereformeerde kerk van Woldendorp. De nieuwe eigenaar, Ruud van der Hoeven, doopte de kerk om tot Pieter Stuyvesantkerk. Het gebouw was beschikbaar voor verschillende doeleinden. - In 2012 is de kerk wederom te koop gezet. Een nadeel is dat er niet in mag worden gewoond, omdat er een kerkhof bij de kerk zit, aldus toenmalig makelaar Reliplan. - In 2014 is het pand verkocht. De huidige bestemming is ons niet bekend. - Beschrijving archief Hervormde gemeente Peperga/Blesdijke, 1701-2000.

- Peperga is de geboorteplaats van de beroemde kolonist Peter Stuyvesant (ca. 1612-1672). Hij was de zevende directeur-generaal van de kolonie Nieuw-Nederland, waarvan Nieuw-Amsterdam de hoofdplaats was. Na zijn bewindvoering werd het gebied aan de Engelsen overgedragen en werd de stad hernoemd in New York. In het dorp staat een monument voor Peter Stuyvesant: een zwerfkei waarop een model van het schip waarmee hij in Amerika aankwam is gemonteerd. Er staat trouwens een standbeeld voor Peter Stuyvesant in buurdorp Wolvega.

- De rijksmonumentale dubbele spoorbrug over het riviertje de Linde uit 1924 is een bijzonder grensgeval, omdat hier 3 dorpsgrenzen bij elkaar komen; het ZO deel valt onder het dorpsgebied van  Peperga, het ZW deel onder dat van De Blesse, en de N helft valt onder het dorpsgebied van Wolvega (zie de kaart van de situatie ter plekke).

- Grondwatermeter bij de Lindevallei.

- Gemaal Catspolder is in 2008 door een nieuw exemplaar vervangen en een stukje richting A32 verplaatst.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Feestcommissie De Blesse-Peperga organiseert het Dorpsfeest dat deze dorpen jaarlijks gezamenlijk vieren (vr/za/zo eind juni). Voor een indruk van dit evenement zie het programma van het Dorpsfeest editie 2019. Foto's van al deze evenementen vind je op de Facebookpagina onder de eerste link.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Met de afronding in 2010 van de herinrichting van de Catspolder, NW van - en vallend onder het dorpsgebied van - Peperga, is het eerste onderdeel van de inrichting van natuurgebieden langs het beekdal van de Linde gereed. Doel is het weer laten meanderen van de Linde. De Catspolder is grotendeels in oude staat hersteld. Het 37 hectare grote gebied is gedeeltelijk onder water gezet en de oude petgatenstructuur is teruggekeerd. De in de jaren dertig ontgonnen Catspolder heeft een open verbinding gekregen met de Linde. De boerderij van Pieter Dekker is gehandhaafd. Ter hoogte van de polder is de meander uitgegraven waardoor de oude loop van de Linde is hersteld (in de jaren twintig is de Linde gekanaliseerd). Daarnaast is ook bij het NO buurdorp De Hoeve de oude loop van de Linde hersteld. Het oude gemaal is vervangen door een nieuwe en richting de A32 verplaatst.

Gedeputeerde Hans Konst sloot de werkzaamheden officieel af door op 18 mei 2010 het 2,5 kilometer lange fietspad Catspolderpad te openen. Het fietspad loopt van de dorpskern van Peperga O langs de Catspolder naar de Linde, waar het aansluit op het bestaande fietspad langs het water. Het pad is niet alleen interessant voor toeristen en recreanten maar ook een handig en veilig binnendoorweggetje voor scholieren. Aan de kant van de Linde is een informatiepaneel over het gebied geplaatst. Met de inrichting van het gebied is een belangrijke schakel in de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) klaar. De jaren na 2010 zijn binnen het Landinrichtingsproject Beekdal Linde nog diverse plannen uitgevoerd. Hierbij gaat het met name om het weer laten 'kronkelen' van de Linde en de inrichting van natuurgebieden langs de beek.

- In 2018 heeft It Fryske Gea een nieuwe vogelkijkhut geplaatst in natuurgebied de Lendevallei. De hut staat op de polderdijk aan de W kant van de Catspolder, NW van de dorpskern van Peperga, en biedt een prachtig uitzicht over het water. Je kunt hier van allerlei moeras- en watervogels genieten. Het ontwerp van deze hypermoderne vogelkijkhut komt uit het creatieve brein van ontwerper Pieter Jukema. De hut is gemaakt van cortenstaal, past perfect in het natuurgebied en biedt uitzicht op de Catspoolder. De polder was onderdeel van een groot herinrichtingproject van de Lendevallei, waarbij landbouwgrond bij Peperga is ingericht voor natuur, recreatie en waterberging. Hierbij is het waterpeil verhoogd en is een uitgebreid plas-drasgebied ontstaan. Deze ‘nieuwe natuur’ trekt veel vogels aan, waardoor de locatie ideaal is voor deze vogelkijkhut. De bouw van de hut is financieel mogelijk gemaakt door Stichting De Versterking, Stichting Ynnatura en de Nationale Postcode Loterij.

Hoe kom je er? Rij vanuit Wolvega over de Steenwijkerweg. Sla na de Blessebrug linksaf de doodlopende Domeinenweg in. Passeer het viaduct. Na zo’n honderd meter staat er aan de rechterkant een gemaal. Bij de oprit naar het gemaal geeft een klaphek toegang tot het pad naar de hut. Via dit pad kun je zonder de vogels te verstoren naar de hut lopen. Wat is er te zien vanuit de vogelkijkhut? Er is een grote kans dat de blauwe reiger, grote zilverreiger of zelfs de zeldzame purperreiger zich laten spotten. Voor ervaren vogelaars zijn de groenpootruiters, bosruiters en waterrallen de moeite waard, maar ook de wintergasten zoals smienten en andere eenden zijn prachtig om te zien. In de achtergelegen bomen zitten vaak aalscholvers hun vleugels te laten drogen. Extra tips: Vanuit Wolvega functioneert de Lendevallei als 'groene loper' de natuur in. Je kunt hier heel mooi fietsen en wandelen. Daarnaast is een wandeling naar het Helomasluisje of de monumentale Molen De Gooijer zeker de moeite waard. (bron: It Fryske Gea)

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - Het in 1864 opgerichte - en daarmee misschien wel de oudste PB van Nederland? - Plaatselijk Belang (PB) De Blesse-Peperga "Tot Nut en Genoegen" (N&G) heeft ten doel het behartigen van de belangen van de inwoners van de genoemde dorpen. "Momenteel is er een 5-tal subcommissies dat onder de vlag van Plaatselijk Belang opereert: Feestcommissie, Seniorencommissie, Oranjecommissie, Oudejaarscommissie en Beheerscommissie. Samen met deze commissies proberen wij naar oplossingen te zoeken voor problemen die in onze dorpen spelen en worden er door het jaar heen diverse activiteiten georganiseerd voor jong en ouder."

- Jeugd: - "Scouting de Linde is een groeiende waterscoutinggroep uit Peperga. Onze groep is opgericht in 2007 en heeft haar accommodatie aan het riviertje de Linde. Scouting de Linde is een leuke vereniging waar je als jongen of meisje terecht kunt bij de Dolfijnen, Zeeverkenners, Wilde Vaart, Loodsen of Stuurmannen (dat zijn leeftijdsgroepen oftewel 'speltakken'), voor activiteiten op en rond het water en elke week weer wat anders, zoals kanoën, zeilen, pionieren, primitief koken en knopen. Op onze site laten wij zien wat wij allemaal te bieden hebben, maar het zelf beleven is toch de beste manier om te weten te komen of het ook iets voor jou is, dus ben jij nieuwsgierig geworden kom dan eens 3 keer gratis meedoen!

Voor de Dolfijnen hebben wij 4 Canadese kano's. Deze zijn helemaal open en 5 meter lang. Hierin kanoën zij tochten en doen zij spellen rondom onze groep of in de Linde Wijk. Tevens beschikken wij nog over een kanotrailer, waardoor de kano’s naar elke willekeurige plek gereden kunnen worden, bijvoorbeeld als de Dolfijnen op kamp gaan. Wij hebben ook drie lelievletten. Vanaf de lente tot aan de herfst zeilen hier onze Zeeverkenners, Wilde Vaart, Loodsen en Stuurmannen in op de plassen bij de Linde Wijk. Wanneer de winter er aankomt gaan de lelievletten uit het water en doen de speltakken het nodige onderhoud. De lelievlet is een open zeilboot, knikspant met midzwaard en sloepgetuig met een zeiloppervlak van 12m2. Met deze lelievletten kan zowel geroeid, gezeild als gewrikt worden. Deze boten zijn 5.6 meter lang, 1.8 meter breed en wegen 560 kg."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Peperga.

Reactie toevoegen