Peize

Plaats
Dorp
Noordenveld
Drenthe

Peize, Centrum met zicht op de molen.jpg

Peize, Centrum met zicht op de molen

Peize, Centrum met zicht op de molen

Peize, Hoofdstraat.jpg

Peize, Hoofdstraat

Peize, Hoofdstraat

Peize, Fietspad naar Groningen.jpg

Vanuit Peize loopt er een fietspad naar Groningen, dat in Peize duidelijk staat aangegeven.

Vanuit Peize loopt er een fietspad naar Groningen, dat in Peize duidelijk staat aangegeven.

Peize, Peizer Hopbel.jpg

Peize, Peizer Hopbel

Peize, Peizer Hopbel

Peize, Bibliotheek.jpg

Peize, de bibliotheek van Peize is in een fraaie boerderij gevestigd.

Peize, de bibliotheek van Peize is in een fraaie boerderij gevestigd.

Peize, Rondweg en zicht op ingang Industrieterrein.jpg

Peize, Rondweg en zicht op ingang industrieterrein.

Peize, Rondweg en zicht op ingang industrieterrein.

peize_boerderij_aan_de_kerkstraat_4_uit_de_17e_eeuw.2.jpg

Peize, boerderij aan de Kerkstraat 4 uit de 17e eeuw

Peize, boerderij aan de Kerkstraat 4 uit de 17e eeuw

peize_boerderij_kiekeveer.3.jpg

Peize, boerderij Kiekeveer

Peize, boerderij Kiekeveer

peize_de_bibliotheek_aan_de_hoofdstraat_25_is_gevestigd_in_een_oude_boerderij.3.jpg

Peize, de Bibliotheek aan de Hoofdstraat 25 is gevestigd in een oude boerderij

Peize, de Bibliotheek aan de Hoofdstraat 25 is gevestigd in een oude boerderij

peize_de_boerderij_aan_de_oosterweg_7_dateert_getuige_een_jaartalanker_uit_1622.4.jpg

Peize, de boerderij aan de Oosterweg 7 dateert getuige een jaartalanker uit 1622

Peize, de boerderij aan de Oosterweg 7 dateert getuige een jaartalanker uit 1622

peize_fietspad_langs_het_peizerdiep.1.jpg

Peize, fietspad langs het Peizerdiep

Peize, fietspad langs het Peizerdiep

peize_heemtuin.1.jpg

Peize, heemtuin

Peize, heemtuin

peize_heemtuin.2.jpg

Peize, heemtuin

Peize, heemtuin

peize_hervormde_kerk.1.jpg

Peize, Hervormde Kerk

Peize, Hervormde Kerk

peize_het_voormalige_diaconie-armenhuis_aan_de_vriesenweg.1.jpg

Peize, het voormalige diaconie-armenhuis aan de Vriesenweg

Peize, het voormalige diaconie-armenhuis aan de Vriesenweg

peize_het_voormalige_gemeentehuis_is_verkocht_en_heeft_tegenwoordig_een_kantoorfunctie.1.jpg

Peize, het voormalige gemeentehuis is verkocht en heeft tegenwoordig een kantoorfunctie

Peize, het voormalige gemeentehuis is verkocht en heeft tegenwoordig een kantoorfunctie

peize_hoptuin.1.jpg

Peize, hoptuin

Peize, hoptuin

peize_huis_ter_hansouwe.1.jpg

Peize, Huis ter Hansouwe

Peize, Huis ter Hansouwe

peize_in_de_boerderij_aan_de_hoofdstraat_3_uit_1780_is_restaurant_de_peizer_hopbel_gevestigd.1.jpg

Peize, in de boerderij aan de Hoofdstraat 3 uit 1780 is restaurant de Peizer Hopbel gevestigd

Peize, in de boerderij aan de Hoofdstraat 3 uit 1780 is restaurant de Peizer Hopbel gevestigd

peize_kymmellshof.1.jpg

Peize, Kymmellshof

Peize, Kymmellshof

peize_molen_paiser_meul.1.jpg

Peize, molen Paiser Meul

Peize, molen Paiser Meul

peize_molen_paiser_meul.2.jpg

Peize, molen Paiser Meul

Peize, molen Paiser Meul

peize_peizerdiep.1.jpg

Peize, Peizerdiep

Peize, Peizerdiep

peize_peizerdiep.2.jpg

Peize, Peizerdiep

Peize, Peizerdiep

peize_voormalig_huys_te_peyse.1.jpg

Peize, voormalig Huys te Peyse

Peize, voormalig Huys te Peyse

peize_voormalig_huys_te_peyse.3.jpg

Peize, voormalig Huys te Peyse

Peize, voormalig Huys te Peyse

peize_voormalige_pastorie.1.jpg

Peize, voormalige pastorie

Peize, voormalige pastorie

peize_voormalige_pastorie.2.jpg

Peize, voormalige pastorie

Peize, voormalige pastorie

DR gemeente Peize in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Peize in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Peize in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Peize

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Peize.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Peize.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Peize (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Peize is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 (hoofdplaats van de) gemeente Peize.

- Wapen van de voormalige gemeente Peize.

- Zelfs voor Drentse begrippen was Peize nooit echt groot en tot begin 20e eeuw woonde het merendeel van de bevolking in het buitengebied of enkele omliggende buurtschappen. Ook in het dorp zelf was niet echt sprake van een duidelijke komvorming, meer van langgerekte bebouwing langs de uitvalswegen, op de hoger gelegen zandruggen. Zeer kenmerkend is de open structuur in het centrum, die - gelukkig - ook na de uitbreiding na de Tweede Wereldoorlog goed bewaard is gebleven; het dorp komt hierdoor heel groen over.

- Beschikkend over relatief weinig grondgebied en met Groningen en het later ook sterk groeiende Roden nabij, heeft Peize zich nooit kunnen ontwikkelen als een dorp met veel functies of voorzieningen. De goede bereikbaarheid en nabijheid van voornoemde plaatsen maakt dat dit geen probleem is. Het verenigingsleven in de plaats is wel goed voorzien en dat geldt ook voor bijvoorbeeld de sportvoorzieningen.

- Onder het dorp Peize vallen ook de buurtschappen De Horst, De Pol of Peizerpol, De StreekKlunderveen en Peizerwold. Voor de postadressen ligt ook Peizermade 'in' Peize, maar dit is geografisch gezien als een apart dorpje te beschouwen.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Paais. Een verband met het woord ‘pais’ (afgeleid van het Franse woord voor ‘vrede’) lijkt geheel uitgesloten, ook al gaat het leven er in Peize doorgaans rustig en vredelievend aan toe. Inwoners van dit dorp zijn in het ABN Peizenaren, lokaal Peizers of in het Drents Paaizers.

Oudere vermeldingen
De ontwikkeling van de naam van het dorp tot het huidige Peize kent een lange voorgeschiedenis. Voor het eerst duikt de naam op in 1165 als Pedge, in 1176-77 is dit de Pezie, terwijl een aantal jaren later er nog steeds niet geheel duidelijkheid is ontstaan over de definitieve schrijfwijze, want in 1180-81 staat het vermeld als de Peisge, in 1206 (wederom) als Pedge, twee jaar later als Pedze, in 1212 Peinse, in 1224 Pelge (wellicht een schrijffout) en weer een jaar later komen we in een ander geschrift de naam Peedse tegen.

Daar blijft het niet bij in de 13e eeuw, want in 1247 lezen we weer Pedze, Pedese (1249-54), terwijl het gaandeweg dichter bij de huidige naam komt: Peyse (1302), Petze (1304), in 1313 geschreven als Pedzie en Paitze, in 1326 Peedse, in 1335 zowel Peydse als Paydse, in 1343 Petse en Peydze in 1360. Gedurende de volgende eeuwen wisselen de namen, al blijft de klank heel dicht bij de huidige naam liggen. In 1811-1813 wordt het nog geschreven als Peise, later komt de ‘z’ ervoor in de plaats.

Naamsverklaring
Over de herkomst van de naam Peize bestaat veel meer duidelijkheid dan destijds over de schrijfwijze ervan; de naam is verwant aan plaatsnamen als Peest en Pesse en betekent ‘moeras’. Het is afgeleid van ped-eggia (‘moerasrand’), ook wel bekend als ‘pedeside’. Ook kan het teruggaan op pathithja, dat ‘moerasgebied’ betekent.

Bij- en spotnamen
- De meest gebruikte schimpnaam voor de bewoners is Paaiser Aol(e)koppen (Peizer Aalkoppen), naar de alen (een kleine paling) die veelvuldig voorkomen in de omliggende beekjes.

- Een andere spotnaam is Fraanzen of Franzen, dat zou verwijzen naar het  ‘gehinnik van merries’.

Terug naar boven

Ligging

Peize ligt ten oosten van Roden, ten westen van Eelde-Paterswolde, ten zuiden van Hoogkerk, op een kilometer of 10 ten zuidwesten van de stad Groningen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Peize 208 huizen met 1.289 inwoners, waarvan er 1.161 in en rond het gelijknamige dorp wonen en de overige in De Horst en Peizerwold. Tegenwoordig heeft het dorp, inclusief de buurtschappen, ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Geheel in overeenstemming met de betekenis van de naam is het gebied rond Peize van oudsher een zeer drassige omgeving met veel veen. Het nabijgelegen Peizerdiep is al zeer oud en was een paar duizend jaar geleden een zeer belangrijke rivier, die veel water van wat nu het Drents Plateau is, afvoerde naar de huidige Groninger Kleistreek, richting de Wadden. Het is misschien moeilijk voor te stellen dat de huidige waterstroom toen in een geheel vlak en dunbevolkt gebied zoveel langer en breder was.

Gaandeweg is het noordelijkste deel van Drenthe lager komen te liggen (inklinken van veengrond) en geschiedde afwatering ook via andere waterstromen, zoals bijvoorbeeld het Eelderdiep. Toch kronkelde de stroom voort door het landschap. Voor een snellere afwatering is het diep in de jaren zestig van de 20e eeuw op verschillende plaatsen rechtgetrokken en deels gekanaliseerd, waardoor de hoger gelegen nieuwe stroom ook breder is. Het hoogteverschil in het landschap blijke duidelijk uit bijvoorbeeld de vistrappen en stuwen in het Peizerdiep. Delen van de oude stroom zijn nog te herkennen als Oude Diep.

De eerste ontwikkeling van Peize vond voornamelijk plaats op de hoger gelegen zandruggen (en ‘horsten’, zie bij De Horst), midden tussen het veen. Ten noorden van het dorp lag tot aan de stad Groningen een uitgestrekt laagveenmoeras, de huidige Peizer- en Eeldermaden. Ten zuiden van het dorp bevond zich het zeer grote Bunnerveen, waarvan een restant nog aanwezig is.

De over het algemeen arme boerenbevolking leefde van de opbrengst van deze slechte gronden en ging gaandeweg over tot kleinschalige ontginning daarvan, meestal geïnitieerd door enkele rijkere lieden en boeren. Gaandeweg ontstonden her en der plaggenhutten, die in de loop van de 19e en 20e eeuw werden vervangen door stenen exemplaren. In vergelijking met de omliggende dorpen was Peize eigenlijk altijd een arme plaats, hetgeen vandaag de dag niet meer het geval is.

In de 20e eeuw is het Bunnerveen veel grootschaliger ontgonnen; in 1958 was men hiermee klaar, toen ook besloten werd een laatste deel als natuurgebied te laten bestaan. Terwille van de ontwatering en afvoer van turf werden ook enkele kanalen en veenwijken gegraven, waaronder de Grote Masloot. Op deze manier kreeg Peize aan de noordkant ook een waterverbinding met Groningen, met een klein haventje bij de Schipsloot.

De ontwikeling van het dorp in de late Middeleeuwen hangt voornamelijk samen met de hopteelt. Drentse en Groninger bierbrouwerijen lieten veel hop telen in Roden, Eelde en vooral Peize. Het hoogtepunt was in de 16e en 17e eeuw, met een maximum van 86.540 zogeheten hoppekuilen, verreweg de meeste van heel Drenthe. Een groot deel van het dorp verbouwde deze plant, waarvoor de lokale grond geschikt was.

Na 1800 werden sterkere alcoholische dranken en ook koffie populairder en verloor het bier aan markt. Tegelijk gingen brouwerijen grootschaliger produceren en dit luidde het einde in van de meeste brouwerijen in Drenthe (en Groningen) en rond 1815 was het grotendeels gedaan met de hopteelt in Peize. In 1840 was het definitief over met deze vorm van landbouw en ging men over op andere gewassen zoals aardappels.

De hop leeft in het dorp voort in het wapen, de naam van verzorgingstehuis De Hoprank en bovenal in restaurant Peizer Hopbel. Hier werd tot 1994 nog op authentieke wijze bier gebrouwen en in het dorp zijn dan ook nog een paar hopranken aanwezig. Ondanks het vakmanschap en de hoge kwaliteit van enkele speciale bieren bleek het brouwen te kostbaar voor een dergelijke kleine markt.

In 1352 sloot Egbert van Peize, die woonde op het Huis te Peize, namens het dorp en zijn inwoners een verzoeninsverdrag met de stad Groningen, als reactie op eerdere conflicten tussen ‘Drenthe’ (toen nog niet als zodanig bestaand) en Groningen. De banden werden steeds sterker en de stad breidde zo haar invloed uit in wat nu Noord-Drenthe is. Frederik van Blankenheim, de Bisschop van Utrecht die feitelijk de macht had over de Oude Landschap (Drenthe), was hier niet gelukkig mee en maakte hier in 1405 definitief een einde aan, toen hij opdracht gaf alle verdedigingsmuren om Peize, aangelegd door de Stadjers, af te breken. Ondanks de vriendschappelijke banden is het sindsdien wel duidelijk dat het dorp bij Drenthe hoort. Een door Den Haag voorgesteld plan in de jaren zeventig van de 20e eeuw om de Kop van Drenthe (de gemeenten Roden, Peize, Eelde en Zuidlaren) bij Groningen te voegen riep massale protestacties.

Ofschoon het agrarisch verleden van Peize nog duidelijk herkenbaar is, is er de afgelopen eeuw wel het een en ander veranderd. Het aantal boerderijen is teruggelopen en behalve ‘hobbyboeren’ zijn het nu vooral grootschaliger gemengde bedrijven in de ontgonnen delen ten noorden en ten oosten van het dorp, en met name in het voormalige Bunnerveen, die domineren. De aanleg in 1913 van een goederentreinverbinding tussen Drachten en Groningen door het dorp verbeterde de ontsluiting met de stad Groningen, waardoor gaandeweg meer Peizenaren in Groningen en Hoogkerk gingen werken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Historische Vereniging Pezie - Peize, die voor zover ons bekend nog geen website heeft (postadres: De Pol 27, 9321 VB. Tel. 050-5032190. Contactpersoon: mevr. H.A. Ebbinge (secretaris)).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde Peize zich vooral als een geliefd forensendorp, al werd het bij lange na niet zo groot als andere plaatsen rond Groningen. Behalve de arbeidsplaatsen in Groningen en het sterk ontwikkelde Roden kent het dorp ook zelf een bescheiden bedrijventerrein. De helft hiervan wordt in beslaggenomen door Codis, een distributiecentrum voor deels zelfstandige (buurt)supermarkten in geheel Nederland.

Begin jaren tachtig verdween de goederentrein door het dorp, het toenemende (forensen)verkeer kwam er voor in de plaats, tezamen met de vrachtwagens van en naar het distributiecentrum. De aanleg van twee rondwegen rond de millenniumwisseling heeft ertoe geleid dat het een stuk rustiger is in Peize. Naar tevredenheid van de meesten, volgens sommigen is het dorp hier wel heel stil van geworden. In ieder geval bood het de mogelijkheid tot reconstructie van het dorpscentrum en de aanleg van klinkerbestrating.

De vele open plekken en ruime parken en plantsoenen maken Peize tot een vriendelijk dorp, waar enkele oude boerderijen zijn blijven bestaan als bibliotheek of ouderensoos. Dit alles compenseert het feit dat het dorp nooit echt veel historische boerderijen in de dorpskom heeft gekend zoals in diverse andere dorpen in Drenthe.

- Het project Herinrichting Peize is in 2013 afgerond. In het 5010 hectare grote gebied kan de landbouw nu efficiënter werken en is er veel ruimte gekomen voor natuur en waterberging. Hierdoor zal er minder gauw wateroverlast zijn in omliggende gebieden én in de stad Groningen. Veel is mogelijk geworden door grondruil, zowel door boeren als particulieren. De nieuwe kavelindeling van het gebied is nu vastgelegd. Van de in totaal 5.010 hectare is 34% van eigenaar verwisseld. Het aantal percelen is teruggebracht van 3.465 naar 1.910.

In de Peizer- en Eeldermaden is een gebied van in totaal 900 hectare beschikbaar gekomen voor waterberging en natuur. Het gaat hier om aangewezen overstromingsgebieden. Bij veel regenval werkt het natuurgebied tevens als waterberging. Samen met nog eens 800 hectare in het verkavelingsgebied Roden-Norg, zorgt deze grote waterberging ervoor dat de mensen in de omgeving droge voeten houden in regenrijke tijden. Voor nadere informatie zie het verslag van de lezing over de Herinrichting Peize op het Praktijkcongres Gebiedsontwikkeling 2013.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Peize heeft 18 rijksmonumenten.

- Voormalige Hervormde kerk (thans Oecumenische gemeente Kerk van Peize) aan de Brink, uit de tweede helft van de 13e eeuw. De huidige toren is echter aanmerkelijk jonger en wel uit 1803. Deze kwam, na bijna twee eeuwen, in de plaats van een forsere toren aan de westkant, die reeds in 1624 was afgebroken. Deze fraaie historische kerk is kenmerkend voor (Noord-)Drenthe. Het koor is uit 1824, welk groter en verhoogd exemplaar een vorige kleinere versie verving. De bij dit oude koor behorende triomfboog is hersteld tijdens restauratiewerkzaamheden in 1964-1969. Ook zijn toen de oorspronkelijke romaanse vensters in ere hersteld. Deze combinatie is harmonieus, het dient echter vermeld te worden dat zij niet geheel historisch is, aangezien de betreffende vensters niet op die plaats zaten.

Het interieur van de kerk is bijzonder, met aan de noordkant een altaarsteen van rode zandsteen met vier wijdingskruisjes ingebeiteld in de hoeken; oorspronkelijk was dit een sarcofaagdeksel. Ook zijn er twee hardstenen grafzerken, die later in het koor zijn neergelegd. Het doopvont is ook van zandsteen en is, na omzwervingen, door het Drents Museum in bruikleen in de kerk geplaatst. De eikenhouten preekstoel is uit 1751. Verder is in het koor een opvallende ‘herenbank’ aanwezig. Deze behoorde toe aan de adellijke familie Kymmell, die zowel in Roden als in Peize veel bezittingen had. Samen met het doophek is deze geplaatst in 1824.

Zeer vermaard is het Hinsz-orgel in de Kerk van Peize. De oudste delen van dit werk stammen uit 1631 en zijn gebouwd door Anthonie Vrebeeck. Het orgel stond toen in het Groninger Pepergasthuis. De beroemde orgelbouwer Arp Schnitger breidde het in 1697 uit, terwijl A.A. Hinsz in 1757 het gehele orgel verder aanpaste en nog groter maakte, en het zijn kenmerkende klanken gaf. Orgelbouwer P. van Oeckelen zorgde ervoor dat het instrument in 1861 overgebracht werd naar Peize, waar door een schenking dit bijzondere instrument aangekocht kon worden. Af en toe worden er orgelconcerten gegeven, waarbij de vorm van het Godshuis zorgt voor een goede akoestiek.

- Aan het Molenpad midden in het dorp staat een korenmolen, de Paiser Meul. Deze achtkantige stellingmolen werd in 1845 gebouwd als oliemolen in het Groningse Enumatil, en is in 1898 als korenmolen opgebouwd in Peize.

- Voormalig gemeentehuis, Raadhuisstraat 1 (hoek Hoofdstraat). Gebouwd in 1917-1918 in traditionalistische bouwstijl. Het bouwwerk is met oog voor details ontworpen en een van de fraaiste gemeentehuizen van Drenthe. Het vormt een passend contrast met de omliggende bebouwing, en de bouwstijl is bijzonder te noemen voor deze contreien. Aan de voorkant is het gemeentewapen met de gouden hop goed zichtbaar. Het pand is na de gemeentelijke herindeling van 1998 nog enkele jaren in gebruik geweest als nevenvestiging van de gemeente Noordenveld. Nadien is het pand verkocht en heeft het dienst gedaan als kantoorgebouw. In 2017 is het pand verkocht aan Bart-Jan en Anneke Siegers, die het als woning hebben betrokken en er Afscheidshuis Noordenveld zijn begonnen, waar men op een waardige wijze afscheid kan nemen van een nabestaande. Op de bovenverdieping zijn 2 appartementen gerealiseerd zie ze aan derden verhuren.

- Aan de Brinkweg 2 bevindt zich het (voormalige) Huys te Peyse: op deze plek werd door de adellijke familie Lewe begin 16e eeuw een groot steenhuis gebouwd, dat de status van havezate verwierf. Dit betekende o.a. dat de bewoner in de 17e en 18e eeuw werd toegelaten tot het Ridderschap, wat in Drenthe ook bestuurlijke macht met zich meebracht. Zo vonden destijds op dit Huis vergaderingen van de Etstoel plaats, het hoogste rechtscollege van Drenthe, bestaande uit een ‘drost’ (een soort rechter) en 24 ‘etten’, vertegenwoordigende leden namens verschillende ‘dingspelen’ (een soort districten). Een gedenkwaardige bijeenkomst vond plaats in 1625, toen na het overlijden van Prins Maurits op deze plaats de Drentse bestuurders een nieuwe stadhouder voor Drenthe kozen tijdens een buitengewone landdag.

Het huis zelf was groot van omvang, met 18 kamers. Er was niet een soort landgoed in traditionele zin aanwezig, maar wel behoorden diverse landerijen, bossen, vennen en heide in het gebied tussen Peize, Roden en Lieveren toe aan het huis. Het gebouw had een schathuis en was omgeven door een gracht. In 1812 stond het nog prominent op de Franse Kaart, niet lang daarna is het geheel afgebroken. Restanten werden gebruikt bij de opbouw van het huidige woonhuis op ongeveer dezelfde plaats (waarbij de oude kloostermoppen en smalle, lange vensters nog herkenbaar zijn). Vandaar dat het huidige huis ook een gevelsteen heeft met het jaartal 1706 en de wapens van de voormalige bewoners van het Huys te Peyse, de families De Coninck en Van den Clooster. Een infopaneel ter plekke vertelt kort de historie en met houten palen zijn de contouren van het huis en de voormalige slotbrug aangegeven. Achter het woonhuis is nog een oude boomgaard aanwezig.

- Pastorie, Kortlandsweg 31. Deze ruime witte woning is oorspronkelijk 18e-eeuws, doch werd rond 1880 geheel vernieuwd. Het pand, sinds een aantal jaren in particuliere handen, is vrij gelegen en heeft een ruime tuin. De bekende voormalige nieuwslezer Harmen Siezen heeft als domineeszoon hier zijn jeugd doorgebracht.

- Kymmellshof (Kerkstraat 19). Het is duidelijk dat dit huis afwijkt van de andere. Achter op het erf van dit huis en overlappend met het erf van Kerkstraat 21 is rond 1720 het Kymmellhuis gebouwd door Jan Willinge, schulte (‘schout’, verantwoordelijk voor juridische en bestuurlijke aangelegenheden in een dorp) van Peize. Later is het bewoond door de adellijke familie Kymmell, vandaar de naam. Het vervallen huis is rond 1920 aangekocht door veldwachter Doedens van Peize. Het statige woongedeelte van het huis is toen afgebroken en in 1926 opnieuw opgebouwd aan de straatzijde, in de huidige stijl. Hierbij zijn oude materialen hergebruikt. Zo is het rozet op de voorgevel nog origineel (zie foto). Het achterhuis van het Kymmellhuis, wat dienst deed als boerderij, is blijven staan en dit is nu nog zichtbaar als de grote boerderij van Kerkstraat 21/23. Aan de voorgevel van de boerderij is links nog het verbindingsstuk met het oude Kymmelshuis zichtbaar.

- In Peize staan nog een aantal goed gerestaureerde boerderijen. Hoofdstraat 3 is een traditionele boerenbehuizing uit 1780, dat thans restaurant “Peizer Hopbel” herbergt.

Op Hoofdstraat 25 bevindt zich thans de plaatselijke bibliotheek. Voor het gebouw staan een paar karakteristieke lindebomen, het dak is traditioneel van riet met onder verglaasde blauwe pannen.

Naast de kerk, op Kerkstraat 4, bevindt zich een boerderij uit de 17e eeuw. Het heeft in later tijden ook dienst gedaan als café en winkelpand en opvallend zijn de deurklink en het deurbeslag. In de jaren zestig van de 20e eeuw werd het gerestaureerd door Monumentenzorg.

Aan de Oosterweg, aan de rand van Peize, staat op nummer 7 nog een boerderij met een jaartalanker uit 1622.

Op de weg naar Roden vinden we op de hoek met de Schipdijk (aan de Schipsloot) een 18e eeuwse boerderij met stal en zijbaander, welke onlangs gerestaureerd werd.

Verderop, aan de Roderweg 22 bevindt zich Huis Jachtlust. Dit classicistische voorhuis stamt uit 1840. Bij de aanleg van de rondweg enkele jaren geleden wist de bewoner, bang voor eeuwig wachten bij het drukke kruispunt voor zijn deur, te bedingen dat hij een eigen verkeerslicht kreeg voor zijn uitrit.

- Aan de Vrieserweg richting Winde staat een diaconie-armenhuis uit 1859. Iets verderop ligt boerderij-woonhuis Kiekeveer (> kijk ver, nl. over het wijdse land). Toen door een grenswijziging in 1971 dit huis overging naar de gemeente Vries (thans: Tynaarlo) moest de bewoner, tevens raadslid, zijn zetel in de gemeenteraad opgeven omdat hij niet meer woonachtig was in Peize.

- Windmotor Peize.

- Gevelstenen in Peize.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandelduo: Dorpsommetje 't Paiser Hopje plus de Onlanden (12,4 km). Deze wandeling voert je door het hopdorp Peize, langs enkele historische plaatsen en door de natuurgebieden de Onlanden en de Stenhorsten. Het is ook mogelijk alleen een dorpsommetje te maken van ongeveer 6 kilometer (de afkorting staat beschreven in de routebeschrijving).

- Voor een goed gevoel van nostalgie kan van harte aanbevolen worden het smalle Noordsepad aan de noordkant van het dorp (te bereiken vanaf zowel de Groningerweg als de Hoppekampweg). Hier bevindt zich ook de hoptuin, waar in de voormalige gemeentetuin nog een aantal hopranken te bewonderen zijn.

- De Heemtuin ligt achter de sportvelden aan de Heereweg (ook te bereiken vanaf de Brusselseweg en de Boerakkerweg). Tijdens de forse uitbreiding na de oorlog besloot de gemeente in 1973 tot de aanleg van het Bosplan Peize, een groene long aan de rand van het dorp. Als gevolg van grootschalige herverkavelingen waren diverse planten en bloemen beroofd van hun natuurlijke biotoop. Te midden van het nieuwe bos en park met vijvers werd een plantentuin aangelegd met afwisselende soorten, typisch voor de zand- en kleigronden rond het dorp. Een vereniging draagt zorg voor het onderhoud.

- Er is een uitgebreid fietspadennet in en rond Peize. Aan de oostkant over de rustige Noorddijk kunt u een leuke fietstocht maken naar Eelde-Paterswolde. Ten noorden van het dorp diverse fiets- en skeelerroutes naar Groningen, door de Peizermaden. Ten zuiden van het dorp goede fietspaden door het herverkavelde ontginningslandschap, o.a. ook langs het voor publiek gesloten natuurreservaat Bunnerveen. Wandelen en fietsen in het Bosplan Peize, aan de oostkant van het dorp, een afwisselend gebied met bos, park, een heemtuin en vijvers.

- De afgelopen jaren (gereed gekomen in 2013) is het Peizerdiep heringericht, gericht op herstel van het beekdal van het Peizerdiep en de bovenlopen Oostervoortsediep, Slokkert en Grote Diep. Met dit beekdalherstel is het zuidelijke deel van het Oostervoortsediep aangepast. De beek is wat smaller en ondieper gemaakt en natuurlijker aangelegd (hermeanderen). Hierdoor gaat de grondwaterstand in het gebied direct grenzend aan de beek omhoog. Daardoor veranderen de flora en fauna en komen er bijvoorbeeld dotterbloemen in plaats van pitrus.

Ook het Grote Diep tussen Langelo en Een is heringericht. De watergang meandert nu weer, waardoor de beek beter water kan vasthouden. Door de aanpak van het Peizerdiep is ook het Grote Diep tussen het Fochteloërveen en het Leekstermeer weer volledig in zijn oude luister hersteld.

Het beekdal van het Peizerdiep vormt vanouds een belangrijke schakel tussen het hoogveen in het Fochteloërveen en de lagere gebieden in de kop van Drenthe. Door de laagste landen in het beekdal om te vormen tot natuurgebied verbetert het waterbeheer en is een deel van de Ecologische Hoofdstructuur gerealiseerd. Een meanderende beek houdt water langer vast.

De bestrijding van de verdroging in het dal heeft ook positieve gevolgen voor de waterkwaliteit. De ingrepen in het dal verminderen de vermesting en verzuring. Anderzijds past de herinrichting ook bij het waterbeheer van de 21e eeuw. In natte perioden is het water langer onderweg naar het laagste punt in de Onlanden, waardoor de dreiging van wateroverlast zal afnemen. De herinrichting betreft 890 hectare land. Het gaat om in totaal bijna 11 km van de beekloop.

- IVN afd. Peize.

- Openluchtzwembad Zomerbad (Smeerveensedijk 2).

- Culturele Kring Peize (CKP) (t/m 2014 Drentse Activiteiten Peize (DAP)) organiseert activiteiten voor uiteenlopende doelgroepen, bijv. kindertheater, jeugdactiviteiten, activiteiten in De Hoprank voor ouderen en concerten in o.a. de kerk. Verder wil men de Drentse streektaal (ook als spreektaal) blijven bevorderen, bijv. middels voorleesdagen op de basisscholen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Peize. - 'Wiki'-site van en over Peize.

- Belangenvereniging: - Vereniging Dorpsbelangen Peize.

- Sport: - v.v. Peize (voetbal) is opgericht in 1931.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Peize.

De informatie over deze kern is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.

Reactie toevoegen