Peest

Plaats
Dorp
Noordenveld
Drenthe

Peest 2 hunebed.jpg

hunebed D5 tussen Zeijen en Peest

hunebed D5 tussen Zeijen en Peest

Peest 3.jpg

Peest

Peest

Peest 4.jpg

Peest

Peest

Peest

Terug naar boven

Status

- Peest is een esdorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Norg.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Peeist. Een inwoner van dit dorp is een Peeister.

Oudere vermeldingen
1298-1304 Peest, ca. 1800 Pees. De eerste verwijzing naar de nederzeting stamt al uit 1125.

Naamsverklaring
De herkomst van de naam Peest is omstreden. Een eerste verklaring gaat uit van een afleiding van het Latijnse woord voor weide, pastio. Peest zou hier een verbastering van zijn. Een oude tekst kent inderdaad dit woord: “Jan Schomaker verhuirt dat stuckgen achter an onsse peest met dat hoeilant, dat daeran licht.” Ook zou het kunnen komen van het verwante porcorum pastus, ‘varkensweide’. Het lijkt echter meer voor de hand te liggen dat de naam is afgeleid als metathesis van pede, dat ‘moeras’ betekent. Vergelijk plaatsen als Pesse of het nabijgelegen Peize, dat in 1326 ook geschreven werd als Peedse.

Bij- en spotnamen
Een schimpnaam voor de inwoners is Peester Muggen, wat zou duiden op zwakke, onbeduidende lieden. Tergenwoordig beschouwt men deze bijnaam als een 'geuzennaam' waar men trots op is. "Die staat ervoor dat we ons niet op de kop laten zitten en van ons afbijten. Wij steken terug", aldus inwoner Jan Sieben in Dagblad van het Noorden, 27-9-2011.

Terug naar boven

Ligging

Peest ligt NW van Assen, in het O van de gemeente Noordenveld (t/m 1997 gemeente Norg), ZO van Norg, NW van Zeijen, aan de rand van het Noordsche Veld en W van het voormalige uitgestrekte heidegebied Donderboerveld.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Peest 13 huizen met 80 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 50 huizen met ca. 125 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Blijkens de vondsten op het Noordsche Veld werd het gebied al door de Trechterbekercultuur (‘hunebedbouwers’) bewoond. Het tegenwoordige Peest stamt echter vermoedelijk uit de 12e eeuw, als esgehucht even buiten Norg. De ontwikkeling was kenmerkend voor een esdorp en alle ‘onderdelen’ zijn nog compleet aanwezig: het beekje (Oostervoortsche Diep), groenlanden (Peestermaden) daarlangs gelegen, essen aan de zuidkant en de heidevelden van het Peesterveld, in de 20e eeuw omgevormd tot agrarische gronden (gemengde bedrijven). Een ander heideveld, het Noordsche Veld, is echter nog steeds aanwezig, aan de oostkant van het dorp.

In de Tweede Wereldoorlog was het nietige Peest van belang. Onder andere werd hier door de Duitsers het vliegveldje Fliegerhorst Norg aangelegd, in het Westerveen, in het drassige gebied verscholen tussen de bossen, even ten westen van het dorp, aan de linkerhand richting Norg. Vanwege de drassige bodemgesteldheid is het vliegveld nooit in gebruik geweest. Na de oorlog is het terrein tot 1953 gebruikt voor het onschadelijk maken van overgebleven munitie uit heel Noord-Nederland. Ongeveer 20 procent verdween echter niet-geëxplodeerd in de grond. Doordat de explosieven steeds onstabieler werden, ontstond er met het verstrijken van de jaren meer en meer ontploffingsgevaar. De gemeente Noordenveld besloot daarom tot een omvangrijke ruiming. Tussen 1999 en 2011 zijn ruim 200.000 stuks munitie onschadelijk gemaakt op en bij het voormalige Duitse oorlogsvliegveld Peest. De Explosieven Opruimingsdienst heeft onder meer geschutsmunitie, mijnen, raketten en mortiergranaten onschadelijk gemaakt. In februari 2011 is de operatie afgerond. Sindsdien is het terrein geheel 'schoon'.

Peest is nooit groot geworden en bestaat uit enkele boerderijen verspreid aan de brink en de doorgaande weg. Opvallend is dat de bouwwerken tot 1850 evenwijdig aan de mooie klinkerweg staan, terwijl de latere exemplaren consequent hier dwars op geplaatst zijn. Naast enkele grote boeren was het dorp vooral woonplaats van armere gezinnen. Onder andere is dit nog zichtbaar aan het woonblokje aan het begin van de Zuidveldigerweg.

Thans is Peest echter een geliefde plaats voor rustzoekers zoals ‘Drentheniers’ en forenzen uit Assen; hierdoor bevinden de meeste boerderijen zich na restauratie in zeer goede staat. Aan het eind van het dorp richting Zeijen ligt een grote vijver; deze behoort bij de grote boerderij aan de overkant van de weg en geeft een leuke aanblik bij binnenkomst van het dorpje.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Peest heeft 3 rijksmonumenten.

- Diverse typische (deels Saksische) boerderijen, o.a. aan de Brinkweg. Aan de Schaapdijk 3 staat een gerestaureerd exemplaar uit de 19e eeuw met een zijbaander. Op het erf bevinden zich een stookhok en houten schaapskooi. Ook Hoofdweg 23 is de moeite waard. Het woonhuis stamt uit 1855, de aangebouwde schuren zijn gebouwd net voor de Tweede Wereldoorlog.

- Voormalig armenwerkhuis, hoek Hoofdweg / Schaapdijk. Aan het einde van de 19e eeuw was een deel van deze boerderij in gebruik als armenhuis van de Norger diaconie. Dit is nog zichtbaar aan de twee raampjes in de zijgevel, waar vroeger de armenkamertjes lagen.

- De ‘Lebbe stoak’ is een grenspaal in het veld tussen Peest en Zeijen (en daarbinnen: de buurtschap Zeijerveen). Aan deze ‘staak’ is het volgende verhaal verbonden. Op een kwade dag werd een zekere vrouw Lebbe in het veld vermoord. Zij had geen geld en daarom draaide de dorpsgemeenschap op voor de begrafeniskosten. De inwoners van de marke Peest voelden hier niet veel voor en beweerden dat de plaats waar de vrouw gevonden was tot de marke Zeijen behoorde. De Zeijenaars dachten daar anders over en wilden ook niet voor de kosten opdraaien.

Uiteindelijk accepteerde Zeijen de kosten, echter met het beding dat vanaf dat moment alle grond vanaf de vindplaats van het slachtoffer tot aan het dorp onder Zeijen zou vallen. De Peestenaren konden natuurlijk niet anders dan dat accepteren. Om dit vast te leggen werd een ‘poal’ in de grond geslagen. Het schijnt dat de marke Peest daarmee een aardig stuk van haar grondgebied is kwijtgeraakt. De oorspronkelijke paal is in 1949 vervangen door het huidige exemplaar. Tot 1998 was dit de grens tussen de gemeenten Norg en Vries, sindsdien tussen de gemeenten Noordenveld en Assen.

- Oorlogsmonument in het bos Westerveen, achter Hoofdweg 2.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- FeestPeest (augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Tussen Assen en Peest ontbreekt een noord-zuid fietsverbinding. Er zijn alleen puin- en zandpaden aanwezig. Er zijn plannen voor de aanleg van een fietspad, waarmee het fietsnetwerk kan worden uitgebreid. Verschillende recreatieve paden sluiten er op aan. Uitvoering is nog onzeker in verband met grondverwerving.

- Het dorp is gelegen tussen vele bossen, o.a. richting Norg. Hier liggen diverse fietspaden, die deels door het beekdal van het Oostervoortsche Diep gaan. Ook is het hier goed wandelen, net als rond het Westerveen. Van veel meer waarde is echter het aan de oostkant gelegen Noordse Veld tussen Peest, Donderen en Zeijen. Een behoorlijk deel is de afgelopen eeuw ontgonnen en omgezet in landbouwgrond. Een ander deel is in de oorlogsjaren aangeplant met bos.

Er is echter een groot stuk overgebleven met heidevegetatie. Het totale natuurgebied omvat 264 hectare. Het is een zeer bijzonder gebied, met vele overblijfselen uit de IJzertijd. Zo treft men er diverse grafheuvels (tumuli) aan, opvallend herkenbaar in het landschap. Dit gebied heet daarom ook wel de Negen Bergen. In de zuidoostelijke punt, niet ver van de weg tussen Peest en Zeijen, ligt een hunebed. In het veld zijn diverse Celtic fields gevonden, pre-historische akkertjes. Aan de kleuren van de bodem is vroeger landgebruik te herkennen, alsmede de vierkante structuur van de akkertjes. Ook zijn er urnenvelden aanwezig, alles bij elkaar sporen van bewoning meer dan 4000 jaar geleden. In 2016 is het Noordse Veld benoemd tot archeologisch monument.

In dit gebied voelen adders, hagedissen, wulpen en roodborsttapuiten zich thuis en soms kan het zeldzame klauwier aangetroffen worden. Hagedissen en adders zullen zich vrijwel altijd voor de bezoeker verstoppen, maar wie heel goed luistert, kan ze soms nog net horen wegkruipen, door het ritselen van planten en gras. Het terrein is goed te doorkruisen per fiets over een smal paadje. Richting Donderen loopt een schelpenpad langs een oude keienweg, een van de weinige casseienbanen in ons land.

Aan de Schapendijk naar het zuiden, ligt in de bocht naar links aan de rechterhand een fietspad binnendoor naar Zeijerveen en Assen. Dit is een leuke route. Tot slot doet de Knapzakroute Westervelde - Peest het dorp aan. De Knapzakroute Zeijen - Peest komt deels langs het Noordse Veld (gelegen aan weerszijden van de gemeentegrens), waar ook een duidelijk informatiepaneel aanwezig is. Deze route voert door het prachtige, brede stroomdal van de meanderende Broekenloop. Een eeuwenoud landschap, met een combinatie van natuur en vruchtbare landbouwgronden. Terwijl de boer voortploegt, kunnen wandelaars 17 km lang (desgewenst te verdelen in stukken van 11 en 7 km) genieten van rust en ruimte.

Terug naar boven

Literatuur

- Historische Vereniging Norch heeft in 2009 een boek uitgebracht onder de titel 'Schijn bedriegt... Duits vliegveld bij Peest. Dure mislukking voor vriend en vijand'. Het boek beschrijft o.a. de aanleg van het vliegveld, het gebruik, het dagelijks leven in het dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog en het dumpen en ruimen van de munitie op het vliegveldterrein. Al jaren doen allerlei wilde verhalen de ronde over dit vliegveld, die in het boek worden toegelicht. – Waarom hebben de Duitsers ooit besloten op het Peesterveld een vliegveld aan te leggen? Ze moeten na een degelijk onderzoek toch hebben geweten dat de ondergrond te nat was. – En was het de bedoeling een volwaardig vliegveld aan te leggen? De vele specifieke gebouwen en bijbehorende apparatuur doen dit vermoeden. De ultieme poging van de Bauleitung, de aanleg van een vierde startbaan, wijst ook in die richting. – Hoe reageerden de inwoners op de vijf jaren oorlog en directe aanwezigheid van de bezetter? Het leven ging ogenschijnlijk gewoon door. - Wie waren de jongens die op 5 augustus 1942 door de Duitsers bij 'de Wacht' werden opgepakt en waarom hadden zij een oranje goudsbloem in hun revers? – Hebben de Engelsen en Canadezen na de oorlog willens en wetens grote hoeveelheden munitie gedumpt in plaats van vernietigd? Ze wisten toch dat deze munitie zich na verloop van tijd naar de oppervlakte zou opwerken? Nadere informatie en bestellen op de site Prachtig Peest.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - De zeer uitvoerige site van en over Peest in heden en verleden, in tekst en beeld, wordt onderhouden door Jan Sieben. - In 2013 verblijft de Amerikaanse kunstenaar Anthony Barilla enkele weken in Peest, om verhalen, indrukken en foto’s te verzamelen van de dorpscultuur. Zijn ervaringen heeft hij gebundeld in de 'atlas': De Wereld Volgens Peest. Een uniek document dat een bijzonder beeld van de wereld geeft, vanuit het perspectief van de inwoners.

De informatie over deze kern is deels samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.

Reactie toevoegen