Oudeschip

Plaats
Dorp
Eemsmond
Hoogeland
Groningen

oudeschip_warenhuis_l._kap.jpg

De laatste winkel van Oudeschip was het 'warenhuis' van Luit Kap (1920), die op 28 april 2013 op 92-jarige leeftijd is overleden en tot medio 2012 als oudste winkelier van Groningen - en wellicht zelfs van Nederland - nog altijd zijn winkel runde.

De laatste winkel van Oudeschip was het 'warenhuis' van Luit Kap (1920), die op 28 april 2013 op 92-jarige leeftijd is overleden en tot medio 2012 als oudste winkelier van Groningen - en wellicht zelfs van Nederland - nog altijd zijn winkel runde.

oudeschip_glastuinbouw_oostpolder_protest.jpg

De inwoners van Oudeschip protesteren in oktober 2012 met 'rouwvlaggen' in het dorp en dit protestbord tegen de beoogde glastuinbouw in de Oostpolder. In 2013 zijn de plannen door de provincie afgeblazen.

De inwoners van Oudeschip protesteren in oktober 2012 met 'rouwvlaggen' in het dorp en dit protestbord tegen de beoogde glastuinbouw in de Oostpolder. In 2013 zijn de plannen door de provincie afgeblazen.

Oudeschip

Terug naar boven

Status

- Oudeschip is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Eemsmond. T/m 1978 gemeente Uithuizermeeden. In 1979 over naar gemeente Hefshuizen, in 1990 over naar gemeente Eemsmond.

- Onder het dorp Oudeschip valt ook de buurtschap Koningsoord.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
't Olschip.

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Schipster.

Oudere vermeldingen
Oude Schip.

Terug naar boven

Ligging

Oudeschip ligt NO van Uithuizermeeden en Roodeschool. Het is de meest noordoostelijke plaats van de provincie Groningen, en het noordelijkste dorp op het vasteland van Nederland. Het dorp grenst in het N aan de industrieterreinen van de Eemshaven, met tussen beide nog een groene agrarische zone.

Het dorpsgebied omvat een compacte kern (aan de Dijkweg, de Derk Luddesweg en de doodlopende Molenweg) met een groot buitengebied, dat in het N wordt begrensd door de Dijkweg, in het Z door de Greedeweg, in het W loopt de grens op korte afstand O van en langs de spoorlijn, en in het O loopt de grens op korte afstand O van en langs de waterloop Groote Tjariet.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Oudeschip omvat ca. 120 huizen met ca. 220 inwoners (bron: gemeente resp. CBS).

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Omstreeks 1760 is hier bij hoog water een schip aangespoeld. Dit is over de dijk gesleept heeft enige tijd gediend als woning. Als deze 'schip-woning' bouwvallig begint te worden, wordt op dezelfde plaats een huis gebouwd.

In 1778 blijkt dat er reeds een aantal jaren bij de Tjapomp in de Grote Tjariet in de maanden mei en juni een 'diggelmarkt' wordt gehouden. In die tijd van het jaar komt er bij de Tjapomp een schip met 'diggels' (aardewerk) te liggen. Dit diggelschip trekt een reeks van zondagen achter elkaar mensen uit Uithuizermeeden en uit tal van andere dorpen. Bij de Tjapomp is bovendien nog een jeneverkroeg, die 'Het Oude Schip' wordt genoemd. Het is goed mogelijk dat deze kroeg het huis is dat destijds als opvolger van de 'schip-woning' is gebouwd.

Hier doen vele diggelmarktgasten zich tegoed en sommigen springen daarbij behoorlijk uit de band. Over deze uitspattingen dienen de Buitendijksters klachten in bij hun kerkeraad te Uithuizermeeden. De kerkeraad besluit daarop om het gericht te verzoeken maatregelen te nemen tegen deze zondagsontheiliging en de ongeregeldheden op de diggelmarkt. Na een tweede schrijven van de kerkeraad gaat het gericht serieus op de klacht in. Het verbiedt de ingezetenen bij plakkaat om zondags naar de diggelmarkt te gaan of door koophandel en buitensporigheden de zondag te ontheiligen. Na de uitvaardiging van dit plakkaat horen we niets meer van dergelijke ongeregeldheden te Oudeschip.

De naam van dorpshuis het Diggelschip herinnert nog aan de gebeurtenissen van destijds.

Onderwijs
Oudeschip blijft lang een gehucht. Op de kadasterkaart van 1830 staan er nog altijd slechts een paar boerderijen en enkele arbeidershuisjes ingetekend. Nadat in 1840 de Oostpolder gereed komt, groeit Oudeschip uit tot een dorpje. Daar de kerk van Uithuizermeeden in die tijd reeds de zorg draagt voor een school te Buitendijks (= het huidige Oosteinde, O van Roodeschool), acht zij het een te grote belasting om ook nog een school te stichten te Oudeschip. De inwoners zien een school echter wel als een noodzaak. De dagelijkse gang naar Roodeschool vinden ze een zware belasting voor hun kinderen en bovendien zijn de kinderen 's winters lang niet altijd in staat de school te bezoeken. Daarom besluiten ze zelf maar voor onderwijs te zorgen.

Ze huren in 1834 een kamer en zorgen op eigen kosten voor een onderwijzer. Zo ontstaat hier een bijzondere school waar openbaar onderwijs wordt gegeven. De burgerlijke gemeente blijft ook na deze actie aarzelen met de stichting van een openbare school te Oudeschip. Daar de gehuurde kamer maar korte tijd gebruikt kan worden voor het schoolhouden, koopt landbouwer K.W. Arkema een perceel grond en hij laat daarop een huis bouwen waar onderwijs gegeven kan worden. Pas in 1843 wordt deze school door de overheid erkend. In het schoolopzienersrapport van 1843 wordt gezegd dat het een lang en laag schoolgebouw is met een lemen vloer. Kornelis Jans de Groot, zoon van de onderwijzer te Roodeschool, geeft hier les. De school wordt bezocht door 23 jongens en 28 meisjes.

Drie jaar later zorgt de burgelijke gemeente voor een nieuwe school en ze laat de oude school verbouwen tot onderwijzerswoning. Rond 1920 komen er in Oudeschip naast de openbare school ook nog eens een Gereformeerde en een Hervormde school. Vervolgens zijn in de decennia daarna de scholen een voor een weer gesloten: de laatste van de 3 scholen die in Oudeschip nog in functie was (de openbare Eemshavenschool), is in 1984 gesloten. Op dat moment waren er nog maar 8 leerlingen en was verdere voortzetting niet verantwoord meer.

Laatste winkel in 2013 gestopt
Ook alle winkels die hier ooit zijn geweest, zijn in de loop der jaren allemaal verdwenen. De laatste winkel was het 'warenhuis' van Luit Kap (Molenweg 11), waar werkelijk van alles te krijgen was op zeer uiteenlopend gebied. Dhr. Kap is in 2013 op 92-jarige leeftijd overleden en runde tot kort daarvoor nog altijd zijn winkel, wat hij ruim 60 jaar heeft gedaan. In een reportage van RTV Noord d.d. augustus 2012 vertelt Kap dat hij nog lang niet van plan is te stoppen. Helaas breekt hij kort daarna een heup en raakt 'in de lappenmand'. Hij overlijdt aan de gevolgen van een hersenbloeding.

Bloeiend dorp
Tot kort voor de afbraakplannen eind jaren zeventig was Oudeschip een bloeiend dorp met veel bedrijvigheid, die vooral was geconcentreerd op de Molenweg (indertijd beter bekend als het 'burgerwegje'). Er waren vijf kruideniers, twee bakkers, twee cafes, twee schilders, een manufacturenzaak, een smid, een kleermaker, een schoenmaker, een fietsenmaker en een klompenmaker: Jan Jonker, die in 1990 op 86-jarige leeftijd is overleden en nog tot op het laatst zijn vak uitoefende. Van 1932 tot ca. 1965 was er ook nog een slager. Een groenteboer ontbrak, maar dat was logisch: ieder verbouwde zijn eigen groente (bloemen in de tuin vindt men ook nu nog zonde). Verder stond ergens in een hok altijd wel een varken en sommigen hadden bovendien wat kippen, geiten en soms twee of drie koeien.

Tussen de dorpelingen was een sterke band, zegt inwoner Luit Kap in een interview in 1990, die vermoedt dat dit iets te maken heeft met het grote aantal kinderrijke gezinnen dat het dorp telde. Zelf haalde hij de landelijke kranten met tweemaal een drieling in anderhalf jaar tijd, maar de kroon spande de familie Baar met vijftien kinderen. Toen de gezinsleden samen duizend jaar waren, kwamen ze bij Willem Duys op de televisie: een feestelijke gebeurtenis waarbij een ruime afvaardiging uit Oudeschip zich niet onbetuigd liet.

Tweede Wereldoorlog
Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, begin 1945, is bij Oudeschip door de Duitsers nog een verdedigingswerk aangelegd tegen de op dat moment al oprukkende geallieerden: "De grote batterijen in provincie Groningen zijn vrij bekend. Wat minder bekend is nog een extra batterij in het noorden van Groningen; Seezielbatterie Oudeschip. Na de geallieerde luchtlandingen bij Arnhem werd er overhaast begonnen aan verdedigingslinies in het noorden van Nederland en Duitsland. Om de Eemsmonding te beschermen werden er 2 Seezielbatterien gepland: aan de Nederlandse kust bij Oudeschip en aan de andere kant op Duits gebied bij Hamswehrum", aldus ErwinZ op het Fortificatieforum.

In oktober 2016 is het boek 'Verloren en herwonnen vrijheid. Geschiedenis van Roodeschool, Oosteinde en Oudeschip tijdens de Tweede Wereldoorlog' verschenen.

- Artikel over de koren- en pelmolen te Oudeschip die, na in 1941 stormschade te hebben opgelopen, in 1943 is afgebroken.

- Artikel over de 14-jarige Ubbo Ausma die op 25 oktober 1909 een beschieting door de 21-jarige Jacob Herder - i.v.m. onenigheid over het geloof - bij het café van W. Dijk in Oudeschip kantje boord overleeft.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Oudeschip van de kaart geveegd?
Het dorp dreigt in de jaren tachtig te moeten verdwijnen door de aanleg en beoogde bloei van de Eemshaven. De burgemeester van de in 1979 ontstane fusiegemeente Hefshuizen zegt de inwoners in dat jaar de wacht aan. In zorgvuldig gekozen bewoordingen laat hij weten dat men op een 'ontvolkingsproces' aanstuurt, zodat Oudeschip omstreeks 1985 kan worden afgebroken om plaats te maken voor een 'groenstrook'. Zo'n bufferzone wordt destijds noodzakelijk geacht met het oog op de uitstoot van de industrie die, zo is de dan nog de verwachting, in die periode in en rond de Eemshaven tot bloei zou komen.

In afwachting van de beoogde slopers laat de gemeente onderhoud aan het dorp sindsdien achterwege. In de wegen ontstaan kuilen met waterpoelen, putten raken verstopt, afvoergoten verzakken en de straatverlichting begeeft het. In navolging hiervan laten ook de inwoners het erbij zitten en 'verslonzen' hun bezit. Tijdens deze 'donkere jaren' neemt een flink aantal Schipsters de wijk naar buurdorpen, vooral Uithuizermeeden, waar zij volgens ooggetuigen uit die tijd "zaten te kniezen in saaie nieuwbouwwijken".

De vrijgekomen panden worden tegen afbraakprijzen verkocht aan Duitsers en 'westerlingen', die er vanuit gaan dat het met die Eemshaven zo'n vaart niet zal lopen, hetzij hopend op een redelijke genoegdoening indien het tot onteigening zou komen. Overigens zijn in relatief korte tijd sindsdien ca. 10 panden afgebrand. De overtuiging is wijd verbreid dat de branden zijn aangestoken in de hoop verzekeringsgeld te kunnen innen, maar een onderzoek daarnaar is nooit ingesteld. 'De instanties', veronderstelt men, waren allang blij dat er een paar huizen waren verdwenen in een dorp dat al was afgeschreven.

Toch maar niet...
Rond 1990 heerst er echter nog altijd malaise in de Eemshaven, en volgens de nieuwste inzichten van dat moment is de afbraak van Oudeschip niet meer nodig. De gemeente heeft sindsdien het dorp weer opgeknapt, ook de inwoners gaan hun huizen weer goed onderhouden, en de sinds 1984 leegstaande school wordt herbestemd tot dorpshuis het Diggelschip, waar ook de schuttersvereniging onderdak vindt. (bron: Paul Hellmann, NRC, 28-12-1990)

Glastuinbouw in de Oostpolder?
- De in 2004 opgerichte Vereniging Op Goede Grond (OGG) maakt zich sterk voor het behoud van de Oostpolder en alle natuur- en landschapskenmerken van dit gebied. De vereniging is opgericht uit bezorgdheid en verontwaardiging over de plannen van de Provincie Groningen en de gemeente Eemsmond voor een groot kassencomplex bij Oudeschip. Een locatie aan de voet van de 18e-eeuwse Middendijk ten zuiden van de Eemshaven. OGG ziet grootschalige glastuinbouw niet alleen als vernietiging van goede akkerbouwgrond, maar ook van cultuurlandschap. De Oostpolder is onderdeel van het Groninger Hoogeland aan de rand van de Waddenzee. OGG vindt de polder van vitaal belang als groene buffer tussen aan de ene kant de Middendijk met daarachter het dorpje Oudeschip, en aan de andere kant de alsmaar oprukkende industrie van de Eemshaven. De openheid van het landschap verdwijnt. Daarbij veroorzaken kassencomplexen vaak lichthinder. Al met al genoeg reden voor OGG om zich hard te maken voor het behoud van de Oostpolder en haar karakteristieken.

- De gemeenteraad van Eemsmond heeft eind 2012 een bestemmingsplan vastgesteld voor een glastuinbouwgebied in de Oostpolder, tussen Oudeschip en de Eemshaven. De gemeente hoopt dat glastuinbouw zal zorgen voor extra werkgelegenheid en verwacht dat dit gebied voor glastuinbouwers erg aantrekkelijk zal zijn omdat de kassen verwarmd kunnen worden met overtollige warmte van bedrijven uit de Eemshaven. Sommige bedrijven stoten ook veel CO2 uit, wat ook goed gebruikt kan worden in de kassen. De lichtuitstoot van de kassen kan volgens de gemeente enorm beperkt worden door de zijkanten van de verlichte kassen voor 100% te verduisteren en de bovenkant voor 99%. Helemaal verduisteren van de bovenkant is niet goed mogelijk, omdat de lampen die in de kassen gebuikt worden veel warmte afgeven: die warmte moet naar buiten kunnen.

De Natuur en Milieufederatie Groningen (NMG) is tegenstander van het plan, omdat de lichtuitstoot van de glastuinbouw ten koste gaat van de leefbaarheid in het gebied en schadelijk is voor de natuur en voor de beleving van de Waddenzee. Bovendien vindt zij het een nutteloos plan: glastuinbouwers willen zich niet zo ver van het Westland vestigen, zo stelt de NMG in haar zienswijze op de plannen. Uit onderzoek blijkt dat glastuinders zo dicht mogelijk bij het Westland willen zitten: daar is de veiling, daar zijn de toeleveringsbedrijven, daar worden nieuwe producten en nieuwe teeltmethoden ontwikkeld. De warmte en de CO2 van de bedrijven in de Eemshaven kunnen niet zonder meer in de kassen gebruikt worden: er zijn extra investeringen nodig om dat mogelijk te maken. Investeringen, die de glastuinders niet kunnen opbrengen.

En zelfs als slechts 1% van het licht aan de bovenkant uit de kassen ontsnapt, zorgt dat aan de rand van de Waddenzee voor net zo veel licht als de volle maan. Sommige insecten en trekvogels worden aangetrokken door dat licht, andere dieren zoals vleermuizen blijven er ver uit de buurt uit angst door roofdieren gepakt te worden. En het dag-nacht ritme van dieren wordt door zo veel licht verstoord. Zo veel licht kan dus schadelijk zijn voor de dieren in het gebied en ook voor de vogels van de Waddenzee. In het nabijgelegen dorp Oudeschip zorgt die 1% licht zelfs constant voor 4 keer zo veel licht als de volle maan. En de lichtplek op de wolken is van tientallen kilometers afstand te zien.

De Waddenzee is nog één van de weinige gebieden in Nederland waar je van prachtige, donkere sterrennachten kunt genieten. In de Derde Nota Waddenzee staat dan ook: "Het behoud van nachtelijke duisternis is een belangrijk element in de bescherming van de landschappelijke kwaliteiten van de Waddenzee." De NMG is het hier van harte mee eens en heeft dan ook een 'zienswijze Glastuinbouw Eemsmond' ingediend, mede namens de Waddenvereniging, Stichting Natuur en Landschap Eemsmond e.o. en Vereniging Op Goede Grond. (bron: NMG, 1-11-2012) Ook LTO Noord vindt het geen goed plan en ziet liever dat het gebied voor de landbouw en veeteelt bestemd blijft.

De provincie heeft in 2013 besloten het bestemmingsplan niet goed te keuren, omdat niet aannemelijk is dat het plan binnen 10 jaar zal worden gerealiseerd. Er is niet duidelijk gemaakt hoe de grond voor de glastuinbouw zal worden aangekocht. Wel gaan gemeente en provincie onderzoeken of er een nieuw bestemmingsplan kan worden opgesteld. Helaas blijft onduidelijk wat provincie en gemeente met de overige bezwaren van NMG c.s. gaan doen. Dus vooralsnog blijft er onzekerheid voor de bewoners van Oudeschip en de eigenaren van de agrarische grond.

Helihaven in de Oostpolder?
Anno 2017 zijn er plannen voor een helihaven in de polder - die als agrarische grond in gebruik is bij de maatschap / broers Noorloos - tussen Oudeschip en de Eemshaven. Die is nodig voor de helikopters die worden ingezet voor onderhoud van de windmolens op zee. In een reportage over Oudeschip in het FD (7-3-2017) uit inwoner Jaap Kap het vermoeden dat het ook weleens met de vestiging van het datacentrum en andere bedrijven in de Eemshaven te maken zou kunnen hebben: "Denk je dat de topman van Google daar naartoe wil met de boemel van Groningen naar Delfzijl? Of via de N46?" Kap vermoedt dan ook dat de helihaven er ook komt voor de top van het bedrijfsleven. "Zakelijke vluchten mogen op de helihaven."

Of zilte aquabouw in de Oostpolder?
En dan is er nóg een alternatieve bestemming voor dit gebied bedacht. De titel van de afstudeerscriptie van Bellefleur Kramer (TU Eindhoven, architectuur, 2012): 'Een nieuw landschap tussen Eemshaven en Oudeschip. Boerderij voor natte zilte aquacultuur met gebruik van restwarmte' spreekt wat dat betreft voor zich. En wie daar alle details van wil weten, kan via de link de scriptie (140 pag.) online lezen. Zeer kort samengevat stelt dat de auteur dat het grondwater in het gebied nu brak is, door de nabijheid van de Waddenzee. Dat het gebied daarom wordt 'doorgespoeld' met zoet water uit het IJsselmeer (kennelijk om landbouw en/of veeteelt mogelijk te maken). En dat dat op den duur niet is vol te houden, omdat door de stijging van de zeespiegel de hoeveelheid zout kwelwater toeneemt. Vandaar dat mevr. Kramer heeft gezocht naar een duurzame invulling van het gebied met zilte aquabouw, gecombineerd met mogelijkheden voor recreatie en natuurontwikkeling.

380 kV Hoogspanningsstation
De totale elektriciteitsproductie in het Noorden van het land overstijgt de vraag in die regio. Daarom dient een aanzienlijk deel van deze productie te worden getransporteerd naar andere delen van Nederland. Om de transportcapaciteit uit te breiden is in 2011 het 380 kV hoogspanningsstation Oudeschip gerealiseerd. Het station vervult een cruciale functie in het ontsluiten van de grootschalige productie in de Eemshaven en is het beginpunt van de nieuwe 220 km lange Noord-West 380 kV verbinding tussen Eemshaven en Diemen. De 1,2 miljard euro kostende verbinding beoogt eind 2016 gereed te zijn.

Uitkoopregeling?
Wellicht komt er een 'uitkoopregeling' voor inwoners van Oudeschip, omdat het dorp door alle recente ontwikkelingen steeds meer klem komt te zitten tussen de uitdijende bedrijvigheid in de Eemshaven en het toenemend aantal windmolens. Anno 2017 is dat nog niet definitief. De intentie van de Provincie is dat projectontwikkelaars van windparken in de omgeving en grondeigenaren in de Eemshaven hun verantwoordelijkheid nemen en de inwoners van Oudeschip compenseren voor de overlast. (bron: RTV Noord, 29-3-2017)

Terug naar boven

Dorpsleven

- Dorpshuis het Diggelschip (Molenweg 18) is op zaterdagavond geopend en op andere dagen als er specifieke activiteiten zijn. Op de zaterdag geopend vanaf 17:00 uur, is er de mogelijkheid om tot 19:30 uur patat en snacks te nuttigen, en evt. mee te nemen. De bar blijft open tot rond 23:00 uur. Vaste activiteiten zijn de intocht van Sint Nicolaas in Oudeschip, het kerstnachtballetje, en kerstversieringen maken in december. Er worden jaarlijks verchillende darttoernooien, bingo's en disco's georganiseerd. Van september t/m mei wordt er geklaverjast, en in de zomer is er een fietstocht met afsluitende barbeque.

- Het dorp heeft een Vereniging Dorpsbelangen Oudeschip. Voor zover ons bekend heeft deze geen website.

Terug naar boven

Beeld

- Films van schoolreisjes van de openbare lagere Eemshavenschool, gemaakt door meester H.J. Bolland.

- Reportage over Oudeschip van RTV Noord-programma Dam Op (2012), waarin presentator Rob van Dam o.a. een kweker van siergrassen en de winkel van Luit Kap bezoekt.

Reacties

(2)

Hierboven is vermeld dat er in het dorp geen slager was. Dit is onjuist, tussen 1932 en ca. 1965 was op het adres Derk Luddesweg 16 de slagerij van dhr. S. Pieterman gevestigd. De winkel is op 5 november 1932 geopend: Bij aankoop voor 1 gulden kreeg men een metworst cadeau volgens een advertentie in de Ommelander Courant.

Dank voor uw reactie heer Bultena, ik heb het erbij gezet (het kan een paar dagen duren voor u dat ziet, omdat de pagina's naar de bezoekers toe 1x per week worden ververst, om het dataverkeer in de hand te houden). Men zal bedoeld hebben, gezien de formulering, dat de genoemde reeks middenstanders er was "tot kort voor de afbraakplannen van eind jaren zeventig", en daarom stond die slager er niet bij, omdat die toen al weg was. Maar ik heb e.e.a. nu duidelijker geformuleerd. En nog gefeliciteerd met de recente verschijning van uw boek over WO II, die heb ik ook bij de 3 dorpen in kwestie toegevoegd.

Reactie toevoegen