Oostmahorn

Plaats
Dorp
Dongeradeel
Noordoost Fryslân
Fryslân

oostmahorn_plaatsnaambord.jpg

Oostmahorn is - hoe klein ook - een heus dorp met een eigen bebouwde kom. Helaas heeft het dorp vooralsnog geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, waardoor het dorp voor de postadressen 'in' Anjum ligt.

Oostmahorn is - hoe klein ook - een heus dorp met een eigen bebouwde kom. Helaas heeft het dorp vooralsnog geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, waardoor het dorp voor de postadressen 'in' Anjum ligt.

Oostmahorn

Terug naar boven

Status

- Oostmahorn is een dorp* in de provincie Fryslân, in de regio Noordoost Fryslân, gemeente Dongeradeel. T/m 1983 gemeente Oostdongeradeel.

* Oostmahorn heeft in 2007 formeel de dorpsstatus verkregen. Voorheen werd het als buurtschap van Anjum gezien. Het dorp heeft echter geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek toegekend gekregen (omdat PostNL vindt dat de plaats daar te klein voor is), voor de postadressen ligt het dorp daarom nog altijd 'in' Anjum.

- Onder het dorp Oostmahorn vallen ook de buurtschappen Jewier en Stiem (in de praktijk; voor de postadressen vallen deze buurtschappen net als het dorp onder het dorp Anjum).

Terug naar boven

Naam

In het Fries
De Skâns.

Oudere vermeldingen
1543 Oes(t)mehorne, 1580 Oostumhorn, 1630 Schans van Oostmerhorn, 1781 Schans Oostmahorn.

Naamsverklaring
De verklaring 'oostelijke hoek' is onjuist. De betekenis van horn is inderdaad 'hoek (van een dijk)', maar de uitgangen -ma en -mer van het eerste deel wijzen op een plaatsnaam Oostum* met als betekenis oostelijk gelegen heem 'woonplaats, woning'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Oostmahorn ligt rond de gelijknamige weg*, NO van Anjum, en grenst in het O aan het Lauwersmeer en aan de provincie Groningen.
* Het betreft alleen de huisnrs. 1-31 en 2-28. De hogere huisnrs., aan de N kant van de weg, hebben betrekking op een bungalowpark.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Oostmahorn 5 huizen met 66 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp (exclusief de enkele vakantieparken met vele recreatiewoningen) ca. 35 huizen met ca. 70 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bij Oostmahorn is op vroeg-16e-eeuwse kaarten al een omwalde vesting te zien. Deze moest de toegangsvaarwegen naar Dokkum en Groningen beschermen. Rond 1570 waren er oorlogen tussen Staatsgezinden en Geuzen. Geus Bartholt Entens van Mentheda veroverde Oostmahorn in 1576 en bouwde de vesting uit tot schans, die hij later in dat jaar alweer moest prijsgeven aan de Staatsen, die de schans in 1577 lieten slechten. De schans is in 1580 herbouwd. De schans is vermoedelijk begin 19e eeuw voor de laatste keer geslecht. Alleen het kruitmagazijn is er nog van over.

Door de strategische ligging van Oostmahorn aan het Waddengebied kreeg het in de 18e eeuw een haven. Reddingsboten voeren er uit, sinds 1847 was er een veerdienst op Schiermonnikoog en sinds 1855 een postdienst, er kwamen loodsboten en een recherchevaartuig van de douane. Het belang als haven nam af toen het Eemskanaal opkwam voor het vervoer van producten naar Groningen. Een verdere teruggang volgde door het afsluiten van de Lauwerszee in de jaren zestig van de 20e eeuw, waardoor reddingsboot, douane en veerboot werden verplaatst naar Lauwersoog.

Tegenwoordig is Oostmahorn vooral toeristisch van belang, met enkele vakantieparken, waaronder het tussen 2004 en 2007 gerealiseerde Esonstad, en sinds enkele jaren weer een veerdienst op Schiermonnikoog. Esonstad bestaat uit een bungalowpark rond een kunstmatig meer en een quasi-historisch stadje. De naam is ontleend aan een nederzetting met de naam Ezonstad, die in de vroege middeleeuwen op ongeveer dezelfde plaats zou hebben gelegen en die Friesland tegen de Noormannen moest beschermen. Het bestaan van deze nederzetting is echter nooit aangetoond. Tot het complex behoren verder een zwembad, een speeltuin, een kinderclub en enkele horecagelegenheden.

De spoorlijn die er nooit kwam
Nadat de Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (NFLS) aan het begin van de 20e eeuw een tweetal spoorlijnen in het uiterste noorden van Fryslân had aangelegd, ontstonden er plannen om de noordoostelijke lijn vanaf Anjum nog een paar kilometer door te trekken naar de haven van Oostmahorn. Die plannen zijn echter nooit tot uitvoering gekomen. Voor modelbouwers natuurlijk een uitgelezen kans om dat wél te realiseren, waarbij de (voorbije) werkelijkheid zou kunnen worden gecombineerd met een deel fantasie.

Fokko Feenstra, Theo Maris en Niek Martens, allen lid van Modelspoorclub Assen, hebben sinds 2000 enkele projecten gerealiseerd met als thema 'stations aan de spoorlijn Assen-Stadskanaal', te weten Rolde, Eexterhalte en Gasselte, die ze in binnen- en buitenland hebben geëxposeerd. Vervolgens opperden ze het plan om als volgend project naast een modelspoorbaan tevens iets met een haventje te doen. Daarom heben ze na 3,5 jaar (en duizenden manuren) eraan te hebben gewerkt, eind 2017 een modelspoorbaan gerealiseerd met een deel van der spoorlijn naar Oostmahorn (en met de haven er dus bij), hoe het gelopen zou hebben als het wél gerealiseerd zou zijn. Het project is geëxposeerd op de jaarlijkse Modelspoorbeurs in november 2017 in Assen. Onder de link vind je uitvoerige informatie over het project, in tekst en beeld.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Oostmahorn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Voormalig pand van het loodswezen (Oostmahorn 5).

- Het voormalig versterkerstation van de PTT (huisnr. 15) is in 1950 gebouwd voor de aanleg van de 240 km lange telefoonkabel van Nederland naar Denemarken.

- De kruitkelder of kruitmagazijn uit 1810 (tegenover huisnr. 26) wordt in de volksmond het Napoleonshokje genoemd. Het is het enige object dat nog over is van de oude schans.

- Op de pier staat een havenlicht uit ca. 1930 in expressionistische stijl.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Vanuit Esonstad wordt een veerdienst op Schiermonnikoog onderhouden. Deze is uitbesteed aan Wagenborg Passagierdiensten en wordt uitgevoerd met de MS Esonborg. Deze dienst is vooral bedoeld voor de mensen die in Esonstad verblijven. Ook mensen die niet in dit park verblijven kunnen meevaren. De Esonborg maakt in één uur de oversteek naar Schiermonnikoog. Het schip vaart vanuit Esonstad eerst via Lauwersoog, waar men ook nog kan opstappen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Oostmahorn.

- Muziek: - Piratenkoar De Smokkelaars fan de Skâns is opgericht in 2004, in het toenmalige Café De Oude Veerdam van Willem en Akke, dat stond op het strand van Oostmahorn.

- Sport: - Vereniging Windsurfing Oostmahorn is gevestigd op het strand nabij nabij Esonstad aan het lauwersmeer. Ze hebben er een eigen clubgebouw met boxen bestemd voor het opslaan van surfmateriaal. Ieder lid van de vereniging heeft een sleutel van het clubgebouw en kan een box huren. In het clubgebouw is een ruimte om je om te kleden en eventueel een bakje koffie te drinken. Je kunt hier met alle windrichtingen surfen en mocht er iets misgaan heeft de vereniging een reddingsboot beschikbaar. Ook maken ze geregeld uitstapjes naar de Waddenzee, waar het vooral met westelijke windrichting prima surfen is. Ook organiseren ze elk jaar een clubwedstrijd met aansluitend een barbecue. Windsurfen is een sport voor jong en ouder. Mede door het materiaal van tegenwoordig is het voor een beginnend surfer al snel mogelijk om zijn eerste meters te maken. Dus ben je een beginnend windsurfer of heb je vroeger gesurft en heb je zin om deze fantastische sport weer op te pakken? Word dan lid van Windsurfing Oostmahorn. Ook het wedstrijdsurfen staat bij hen hoog in het vaandel. Ze zijn namelijk aangesloten bij de Watersportbond en zodoende kun je bij hen ook je wedstrijdlicensie behalen.

Reactie toevoegen