Noordwelle

Plaats
Dorp
Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland
Zeeland

noordwelle dorpsgezicht 1945 [640x480].jpg

Noordwelle dorpsgezicht 1945

Noordwelle dorpsgezicht 1945

DK_20110523_4805_Noordwelle_dorpsgezicht.jpg

Noordwelle, gezicht op het dorp

Noordwelle, gezicht op het dorp

DK_20110523_5031_Noordwelle_zeeuwse_schuur.jpg

Noordwelle, zeeuwse boerenschuur

Noordwelle, zeeuwse boerenschuur

DK_20110523_4820_Noordwelle_dorpsboerderij_uit_1678.jpg

Noordwelle, monumentale panden aan de dorpsring

Noordwelle, monumentale panden aan de dorpsring

ZL gemeente Noordwelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Noordwelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Noordwelle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Noordwelle

Terug naar boven

Status

- Noordwelle is een dorp in de provincie Zeeland, op het schiereiland en in de gemeente Schouwen-Duiveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1960. In 1961 over naar gemeente Westerschouwen, in 1997 over naar gemeente Schouwen-Duiveland.

- Wapen van de voormalige gemeente Noordwelle.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1109 Willa, 1271 Northwella, 1438 Noirtwelle.

Naamsverklaring
Samengesteld uit welle 'bron' ontstaan uit het Germaanse waljo* (vergelijk het Nieuwengelse well) en noord 'noordelijk gelegen' (ter onderscheiding van het thans verdwenen Zuidwelle). Op welke van de twee de oudste vorm betrekking heeft, is onzeker.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Noordwelle ligt NO van Burgh-Haamstede, ZO van Renesse, aan de provincialeweg N651 (Renesse-Serooskerke).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Noordwelle, die slechts het dorp omvat, 56 huizen met 392 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 140 huizen met ca. 350 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Deze plaatsnaam impliceert dat er ook een dorp Zuidwelle zou moeten zijn geweest. Dat is ook zo. Dat dorp is door overstroming te gronde gegaan. De ca. 20 ha die toen nog resteerde, is destijds aan de toenmalige gemeente Noordwelle toegevoegd. Samen vormden zij de heerlijkheid Welland.

Op 14 januari 1576 voerden Staatse troepen een aanval uit op het door hulptroepen voor het belegerde Zierikzee bezette Noordwelle. De Spanjaarden verschansten zich in de kerktoren, die vervolgens in brand werd gestoken. Soldaten die naar beneden sprongen werden gedood, 22 soldaten kwamen om. Een pasgeboren kind werd opgevangen en bleef gespaard. De moeder stierf twee dagen later aan haar verwondingen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De basisschool van Noordwelle heeft recentelijk de deuren moeten sluiten. De school wordt - vermoedelijk later in 2017 - gesloopt. Het zo ontstane 'gat' wordt betrokken in de herinrichting van het Dorpsplein, die eveneens 'op de rol' staat.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Noordwelle heeft 13 rijksmonumenten.

- Op een typisch Zeeuwse kerkring ligt de Corneliuskerk, waarvan de toren nog een voorbeeld is van de Vlaamse gotiek (14e eeuw). De kerk is grotendeels verwoest bij oorlogshandelingen tussen Staatsen en Spanjaarden op 14 januari 1576 (zie verder bij Geschiedenis). Alleen een gedeelte van het schip was blijven staan. De toren werd tijdens het herstel voorzien van een achtkante bekroning. Omstreeks 1625 werd het koor herbouwd. De kerk is in 2008/2009 gerenoveerd.

- In 2008 is een nieuw gebouwde travalje, lokaal stravalje geheten, geplaatst op het plein nabij de kerk. Een travalje is een constructie waarin een paard wordt bevestigd, zodat de hoefsmid zijn handen vrij heeft om zijn werk goed te kunnen doen.

- 17e eeuwse trapgeveltjes langs de Ring.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Pioniersgroep Kloosterwelle ontwikkelt een eigentijdse en oecumenische kloostergemeenschap in Noordwelle, gebaseerd op de eeuwenoude christelijke kloostertraditie. Kloosterwelle is een plaats om te oefenen in duurzame spiritualiteit (discipline, concentratie, toewijding), die weerbaar maakt in een drukke samenleving. Ze organiseren wekelijks op woensdagavond een vesper met maaltijd in de kerk en regelmatig retraitedagen op woensdagen.

- Noordwelle is een van de zes dorpen op Schouwen waar de traditie van de Straô (laatste zaterdag van februari) nog in ere wordt gehouden. Het 'straô-rieën' was en is een folkloristisch feest dat zijn oorsprong vindt in een ver verleden en dat alleen op Schouwen bekend was. Jonge boeren en knechts reden met hun paard de zee in om de voeten van deze dieren te wassen. Na deze rituele wassing reed men terug naar het dorp om verschillende keren rond het dorp te rijden. Voor het ontstaan van deze traditie moeten we heel ver terug in de geschiedenis, naar de tijd van de Germanen.

Het westelijk deel van Schouwen en vooral de omgeving van Burgh was reeds in de Germaanse tijd een belangrijke nederzetting. Het duinlandschap en de ommanteling was hier het middelpunt waar de goden werden vereerd. Hier vierden de Germanen ook hun grote natuurfeesten, zoals lente, midzomer, herfst en midwinter. Aan deze hoofdfeesten gingen later voorfeesten van Allerheiligen en Sint-Maarten vooraf. Het Schouwse 'straô-feest' was een 'lentevoorfeest' dat men vierde als de dagen gingen lengen. Ook geloofde men in de reinigende en genezende kracht van het water voor de voeten van de paarden. De oudere boeren weten dit nog heel goed, want als de voeten van de paarden onder schurft zaten of jeukerig waren, kon het helpen door ze elke dag met vers zeewater af te spoelen.

Een mooi verslag van de Straô op Noordwelle is geschreven door inwoonster Myrte Kempen op de site iBucketlist.com: "Sinds 2013 ben ik een trotse inwoonster van Noordwelle, een heel klein dorp op het prachtige Schouwen-Duiveland. 'Leuk in de zomer maar saai in de winter', zei iedereen die van mijn verhuisplannen hoorde. Dat dacht ik zelf ook, tot ik met het fenomeen Straô te maken kreeg. Vanaf begin februari tot eind maart wordt er elke zaterdag in een ander dorp een Straô gereden. Straô is een bijzonder evenement, en het kleine Noordwelle spant daarbij de kroon. Waar een klein dorp groot in kan zijn! Het is bijna niet voor te stellen:

150 paarden (voornamelijk trekpaarden), die volgens traditie versierd zijn, verzamelen zich rond de kerk. Aldaar worden alle paarden en ruiters beoordeeld op hun traditionele kleding en versiering. De versierde paarden rijden in stoet naar het strand op om vervolgens hun benen te wassen in de zee. Volgens de traditie worden de ‘kwade geesten’ in het zilte water weggespoeld. Na het wassen van de benen wordt er gegaloppeerd over het strand en wordt bij terugkomst de hele stoet met de fanfare het dorp weer ingeleid. Misschien klinkt het een beetje suf maar het tegendeel is waar; zelfs voor niet-paardenliefhebbers is het overweldigend om te zien en te voelen wat de kracht van zoveel 'levende pk’s' bij elkaar eigenlijk inhoudt. Dat is oerkracht waar geen Ferrari tegenop kan. Het feest wat erna volgt met o.a. het eveneens traditionele ringsteken te paard is heel dorps maar oergezellig. Schouwen-Duiveland saai in de winter?, ik dacht het niet! Straô iets voor op je Bucket List? Zeker weten: Straô hoort bovenaan de Bucket List van elke paardenfreak te staan!" Voor een beeldverslag zie de videoreportage Straô Noordwelle 2014 door Omroep Zeeland.

- Stichting Trekpaardendorp Noordwelle organiseert sinds 2013 de prachtige Power Horse Competition (P.H.C.) in een weekend eind juli of begin augustus.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Noordwelle.

- Nieuws: - De maandelijkse dorpskrant NoorderNieuwsWelle is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Dorpshuis: - Na de sluiting van de basisschool - zie daarvoor bij Recente ontwikkelingen - is onderzocht of het dorpshuis van Noordwelle wél duurzaam behouden zou kunnen blijven. Mede dankzij veel eigen inzet van de bewoners is dat gelukt en is het dorpshuis na verbouwing in 2015 heropend. De inwoners nemen op den duur, naar verwachting in 2017, het beheer van het dorpshuis over. Om de exploitatielasten te verlagen zijn o.a. zonnepanelen geplaatst. Diverse ruimtes kunnen worden gehuurd voor bijeenkomsten van uiteenlopende aard. Er is een kleine zaal met bar en een grote zaal, geschikt voor maximaal 80 personen. Deze ruimte beschikt over een toneel, een beamer en geluidsinstallatie. De zaal wordt meestal gebruikt voor feestavonden, bijeenkomsten, toneel, vergaderingen en condoleances. Verder is er nog een soosruimte met een aparte ingang. Hier is een 2e bar aanwezig. Deze ruimte is heel geschikt voor kleine familie-, verenigings- en club-bijeenkomsten tot ca. 25 personen.

Reactie toevoegen