Noordoost Fryslân

Streek
Noordoost Fryslân
Fryslân

Noordoost Fryslân

Terug naar boven

Status

Noordoost Fryslân is een regio in de provincie Fryslân. De regio omvat de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Noordoost Fryslân, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Sinds 1986 was er te Dokkum de Vereniging van Archiefonderzoekers, in 2004 hernoemd in Historische Vereniging Noordoost-Friesland. Onder auspiciën van de toenmalige streekarchivaris, de heer W.T. Keune, is een vereniging opgericht van mensen die geregeld het Streekarchivariaat in Dokkum bezochten. Sindsdien is deze vereniging uitgegroeid tot een club van meer dan 600 leden uit geheel Nederland en zelfs daarbuiten. Het voornaamste wat deze mensen bindt valt te rangschikken onder de noemer: het doen van archiefonderzoek naar (familie-)geschiedenis in de regio Noordoost Fryslân.

Sinds het ontstaan van de vereniging is er door de leden aan een aantal projecten gewerkt: alle doop- en trouwboeken van de dorpen rond Dokkum zijn gekopieerd; enkele leden hebben in het kader van het Kadasterproject van de Fryske Akademy gewerkt aan de kadasteratlassen van Oost- en Westdongeradeel, Dokkum en Dantumadiel; een werkgroep van de vereniging werkte twee jaar aan het boek ‘Pleatsen yn Eastdongeradiel'; er is gewerkt aan een overzicht van alle inventarissen, klappers en dergelijke die op het Streekarchivariaat aanwezig zijn, later uitgebreid met een overzicht van al het aanwezige genealogische materiaal; er is een aantal Open Dagen georganiseerd; leden werken mee aan het in de computer opslaan van alle doop-, huwelijks- en overlijdensdata in Friesland.

Een werkgroep van een vijftal leden probeert mensen die vragen stellen aan de vereniging van de juiste antwoorden te voorzien. Het betreft meestal mensen die te ver weg wonen om zelf op het Streekarchivariaat te komen of mensen die zich niet thuisvoelen in een archief. Wie toch genealogische gegevens wil hebben of de geschiedenis van een boerderij of huis wil weten, kan bij deze werkgroep terecht. In 2004 onderging de vereniging een naamswijziging. sindsdien is het officieel Historische Vereniging Noordoost-Friesland. Hiermee geven we aan dat naast genealogie ook de historie, als aankleding van de dorre data, een belangrijke rol speelt in ons onderzoek en onze publicaties. Sinds 2005 zijn er diverse werkgroepen, gericht op kustvisserij en oral history (mondelinge overlevering). De laatste leidde tot het door de vereniging uitgegeven boek 'Op de Praatstoel' en het vervolg daarop: 'Op de Praatstoel 2' (2013).

De site van de vereniging biedt je de meest uitgebreide en relevante verzameling van indexen, nieuws, foto’s, video’s, verhalen, boeken en links over genealogie en historie van de regio Noordoost-Fryslân. De vereniging richt zich op het doen van archiefonderzoek naar (familie-)geschiedenis in de omgeving van Dokkum en de Dongeradelen. Omliggende gemeenten als Dantumadiel, Achtkarspelen, Schiermonnikoog, Ameland en de voormalige gemeenten Ferwerderadiel en Kollumerland c.a. hebben ook onze aandacht, evenals het Groninger Westerkwartier.

De resultaten van onderzoeken publiceren we sinds 1986 in het kwartaalblad voor leden, De Sneuper, en sinds 1999 ook gedeeltelijk online. Sinds 2012 verschijnt De Sneuper op het grotere A4-formaat, volledig in kleur. Daarnaast organiseren we regelmatig lezingen en jaarlijks twee ledendagen. Onderling worden door de meer dan 600 leden genealogische en cultuurhistorische gegevens uitgewisseld. Een kennisnetwerk van formaat, waar ook u gebruik van kunt maken! Het archief in de website zit boordevol informatie. Word ook lid voor slechts 15 euro per jaar en ontvang onder andere jaarlijks 4 zeer lezenswaardige nummers van ons tijdschrift en toegang tot lezingen. Stuur ook eens een artikel, index of oude foto in die we in ons blad of op de site kunnen plaatsen. Vragen over genealogische of streekhistorische onderwerpen aangaande de regio Noordoost Fryslân kun je aan ons richten per post of per e-mail. We zullen dan de vraag behandelen en eventueel op onze site plaatsen. Vragen van leden kunnen ook in De Sneuper vermeld worden en hebben voorrang."

- Regionale geschiedenis ontdekken? Historisch of genealogisch onderzoek doen? Historisch Informatiecentrum Noordoost Fryslân, gevestigd in een multifunctioneel publieksgebouw aan de Brokmui te Dokkum, is het aangewezen adres voor iedereen die meer wil weten over de cultuur, geschiedenis en mensen van en uit deze regio of hiernaar onderzoek wil doen. Voor het doen van genealogisch of historisch onderzoek heeft het informatiecentrum schatten aan informatie en gegevens. Je hebt hier de mogelijkheid om op één centraal punt alle beschikbare publicaties over cultuur, geschiedenis en mensen van en uit de regio te raadplegen. Vanaf hier is het maar een kleine stap naar de in hetzelfde gebouw aanwezige collectie van Bibliotheek Dokkum of de archieven van Streekarchief Noordoost Fryslân voor verder literatuur- of archiefonderzoek.

Het Streekarchief werkt voor de gemeenten Dantumadiel en Noardeast-Fryslân (een in 2019 opgerichte gemeente, voortgekomen uit een fusie van de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerlland c.a.), Ameland en Schiermonnikoog. Het Streekarchief beheert de archiefbewaarplaatsen van alle genoemde gemeenten en hun eventuele rechtsvoorgangers. In elk van de bewaarplaatsen worden in hoofdzaak de oude gemeentelijke archieven bewaard. In alle bewaarplaatsen worden naast de overheidsarchieven ook niet-overheidsarchieven bewaard. Dit zijn archieven van kerken, scholen, allerlei soorten verengingen en stichtingen, personen en/of families. Naast de overheidsarchieven zijn ook deze archieven van belang als bron voor geschiedenissen in en uit de regio. Het Streekarchief beheert in Dokkum circa 1300 meter aan archieven en boeken. Ook beheert het Streekarchief een omvangrijke collectie oude foto’s van de gemeente Dongeradeel en bevinden zich in de beheerde archieven ook foto’s. Aan de digitalisering en toegankelijkmaking hiervan wordt gewerkt (zie het onderdeel Beeldbank).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Uit onderzoek is gebleken dat Noord-Nederland een grootschalige producent en leverancier kan worden van hernieuwbare grondstoffen voor groene chemicaliën, kunststoffen en veevoedereiwit. Om de sprong naar een sterke en duurzame gebiedsgerichte circulaire economie te maken wordt de proeftuin 'Fjildlab Noordoost Fryslân' opgezet. Het Fjildlab is een vorm van co-creatie waarin agrariërs en ondernemers in nauwe samenwerking met de overheid, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en inwoners in proefvelden werken aan vraagstukken en maatschappelijke uitdagingen op het gebied van bio-economie en duurzame landbouw. Belangrijke aandachtsvelden van het Fjildlab zijn de bouw, metaal, landbouw en levensmiddelenindustrie. Uitgangspunt van het Fjildlab is dat het natuurlijk en het sociaal kapitaal van het gebied optimaal wordt benut.

Vereniging Noardlike Fryske Wâlden, Hogeschool Van Hall Larenstein en Ondernemersfederatie Noordoost Friesland hebben een aantal kenniskringen ingericht die bestaan uit vertegenwoordigers van de gebiedspartners en lectoren van de hogeschool. Er is al een belangrijke aanzet gegeven voor praktijkgerichte voorstellen voor de korte, middellange en lange termijn. De kenniskringen hebben hun eigen expertise, zoals water, natuur, mest, verzilting en voeding. In de kenniskringen wordt in goed overleg met elkaar geprobeerd tot innovatieve oplossingen te komen voor de complexe gebiedsopgave voor het noordoosten van Friesland. Samen met de Provincie is het project Fjildlab Noordoost Fryslân op 14 maart 2018 als landbouwdeal ondertekend. (bron: Vereniging Noardlike Fryske Wâlden, 15-3-2018)

- De N356 loopt van de veerboot naar Ameland bij Holwerd via o.a. Dokkum naar de Wâldwei (N31) bij Nijega. Vooral tussen Dokkum en Nijega leidde de weg tot veel onveilige en verkeersoverlast-situaties in de diverse dorpen aan de route (o.a. Damwâld, De Falom, Feanwâlden, Burgum, Sumar, Hurdegaryp en Garyp). Vandaar dat voor een nieuwe weg is gekozen die de dorpen moet ontlasten, de leefbaarheid moet verbeteren en tevens de bereikbaarheid van Noordoost Fryslân moet vergroten. Daarom is de in 2016 gereed gekomen Centrale As aangelegd, een nieuwe dubbelbaans autoweg die van Dokkum in het noorden tot aan de Wâldwei in het zuiden loopt, in combinatie met rondwegen ten noorden van Hurdegaryp en ten noorden van Garyp.

De weg is op een vrijwel geheel nieuw tracé aangelegd. Het betreft voor het grootste deel een dubbelbaans autoweg (2x2) waar een maximumsnelheid geldt van 100 km/uur. Bij het ontwerp is rekening gehouden met de landschappelijke waarde van het gebied, onder andere door de weg plaatselijk lichtelijk verdiept aan te leggen, het voorzien van houtwallen langs de weg en het aanleggen van faunapassages. Zie verder Centrale As op Wikipedia en de officiële site van de Centrale As. Niet iedereen vond de Centrale As een goed plan. Op de site Better As dragen diverse tegenstanders argumenten aan voor hoe het volgens hen anders had gekund (o.a. goedkoper, minder ingrijpend voor het landschap).

- Agenda voor Noordoost Fryslân 2016-2020. De regio staat voor een aantal uitdagingen. Voor een groot deel wordt dit veroorzaakt door de demografische veranderingen. De komende tijd zullen concrete stappen moeten worden gezet om de regio vitaal en economisch krachtig te houden. Dit betekent dat men samen eenduidig keuzes moet maken en focus moet aanbrengen op datgene wat Noordoost Fryslân helpt om de vitaliteit en economische structuur krachtiger te maken en een goede balans te laten vinden naar de toekomst toe.

- De komende jaren zijn er veel ontwikkelingen in Noordoost Fryslân. Delen van de dorpen in de gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel krijgen een andere inrichting. Dokkum breidt aan de westzijde uit met onder andere een rondweg. Ook wordt het Stationsgebied in Buitenpost aangepakt en zijn er investeringen in Kollum als watersportdorp. De regio en provincie werken samen aan de introductie van breedband en afstemming van voorzieningen, zoals bibliotheken en zwembaden. Dit staat in de Agenda Netwerk Noordoost. Deze agenda is door de regio samen met de provincie Fryslân opgesteld. De Agenda Netwerk Noordoost is een vervolg op het Sociaal-Economisch Masterplan ‘Netwerk Noordoost - wonen en werken in netwerken'.

- Het in 2012 gerealiseerde Streekhûs Noardeast Fryslân (aan de Florynwei 3c in Burgum) biedt ruimte voor ontmoeting en is een flexibele werkplek voor allen die een bijdrage leveren aan de hierboven beschreven Agenda Netwerk Noordoost. Vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, betrokkenen bij een project, deelnemers aan werkgroepen, medewerkers van instanties, Provincie, Wetterskip en gemeenten, werken er gezamenlijk aan projecten. Volgens gedeputeerde Kramer, die een toespraak hield bij de opening, staat het Streekhuis symbool voor de samenwerking: “Mei-inoar hawwe wy yn Noardeast de koers foar de kommende 20 jier fêst steld, dat yn oparbeidzjen yn in ynvestearringsprogramma foar de earste fiif jier útwurke is. It is no de keunst om mei in maksimale ynset fan alle belutsenen dizze plannen fierder út te wurkjen en út te fieren. Sa geane wy it meast effisjint mei it jild om en krije wy droegen plannen klear, wêr’t de minsken yn Noardeast Fryslân belang by ha. It Streekhûs stiet symboal foar dizze gearwurking!”

- Noordoost Fryslân krijgt te maken afname van de bevolking, verandering van de samenstelling van de bevolking: meer ouderen en minder jongeren. Om hier tijdig op in te kunnen spelen is in 2014 en 2015 het project Atlas van Noordoost Fryslân uitgevoerd. Tijdens bijeenkomsten met allerlei betrokkenen zijn criteria, normen en waarden geïnventariseerd die de deelnemers belangrijk vinden. Daarmee zijn vervolgens verschillende scenario's opgesteld voor de voorzieningenstructuur in de regio. Het project levert zo veel informatie op voor maatschappelijke organisaties, verenigingen, gemeenten, en inwoners. Informatie die belangrijk is voor het maken van "toekomstbestendig" beleid.

- Economische vitaliteitsscan Noordoost Fryslân 2016 (gezamenlijke productie van de Provincie Fryslân en de Fryske Akademy). "Vitaliteit is een beeldende term voor het benoemen van het economische vermogen in Noordoost-Fryslân. Het economische vermogen wordt opgebouwd door de ondernemers en de werknemers: samen dragen zij bij aan de welvaart en het welzijn in de regio. Het doelbewust bevorderen van welvaart en welzijn vraagt om kennis van de regionale economie. Daarbij helpt deze scan. Met cijfers en analyse wordt de regionaal-economische ontwikkeling beschreven. Ook wordt gereflecteerd op de invloed van economische politiek op Noordoost Fryslân. De scan brengt gegevens, trends en beleidsideeën in beeld met als doel om bij te dragen aan de effectiviteit van acties gericht op het stimuleren van de regionale economie. Daarmee richt de Economische vitaliteitsscan zich op personen en organisaties die betrokken zijn bij regionaal-economisch beleid. Onder dit beleid verstaan we het geheel van voornemens, keuzes en maatregelen gericht op de ontwikkeling van regio’s zoals Noordoost Fryslân. Met deze brede begripsbepaling richten we ons op bestuurders en beleidsmakers van gemeenten, Rijk, provincie, de Europese Unie en op bestuurders van kennisinstellingen. Ook ondernemers en politieke partijen behoren tot onze doelgroep." Aldus een citaat uit de inleiding.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Markant Friesland is het samenwerkingsverband van de 29 musea in Noordoost Fryslân.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Swaddekuier (weekend in juni) is een wandeltocht van naar keuze 10, 20 of 40 km door Nationaal Landschap De Friese Wouden.

- De Kennedymars Fryslân (weekend eind augustus) is een wandeltocht dwars door enkele mooie natuurgebieden van Noordoost Fryslân. De Kennedymars is 80 km, maar er zijn ook afstanden van 40, 25, 20 en 8 km.

- Bramenfestijn Brommels! (4e weekend van augustus) vindt plaats in kernen in de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen en enkele omliggende kernen in de gemeenten Dantumadiel en Kollumerland. Boordevol leuke, lekkere en leerzame activiteiten. Kom en proef ook de brommels en de buitenlucht! Zwervend langs het struikgewas, de doornen trotserend, stok en emmertje in de hand. Zo scharrelt elk 4e weekend van augustus een ieder zijn buit bijeen. Verder zijn er in dat weekend nog vele tientallen evenementen en activiteiten in de hele regio. Bijvoorbeeld op het gebied van volksverhalen, workshops, kinderactiviteiten, demonstraties, excursies, musea, Open Erven, Open Tuinen, en Open Ateliers. Voor een indruk kun je hier lezen wat er in 2017 allemaal te doen was.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Noordoost Fryslân is een streek met een rijke cultuurhistorie in prachtige oorspronkelijke landschappen. Van de noordelijke Friese Wouden, als een van de Nationale Landschappen geroemd om hun besloten karakter van elzensingels en houtwallen, tot het weidse kleigebied dat eeuwen geleden door geestelijken op de zee is veroverd. De ooit zo talrijke kloosters zijn grotendeels verdwenen, maar de vele dijken en enkele oude voetpaden herinneren aan deze dappere pioniers. In deze regio is een netwerk ontwikkeld van 50 Historische Wandelpaden: 400 kilometer in totaal. Deze paden of restanten ervan zijn waar mogelijk hersteld en verbonden met bestaande wandelmogelijkheden. Zo zijn nieuwe, volwaardige routes ontstaan. Deze bijzondere wandelroutes voeren deels over oude voetpaden als kerken-, jaag- en schoolpaden en in onbruik geraakte handels- en pelgrimsroutes. Bij het samenstellen van het netwerk is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van rustige (onverharde) wegen en fietspaden. Gedeeltelijk lopen de wandelpaden over boerenland en door natuurgebieden.

- 21 kanoroutes in Noordoost Fryslân.

- Vereniging Noardlike Fryske Wâlden (NFW) is een vereniging van 6 afdelingen in Noordoost Fryslân waarin bijna 800 leden, boeren en particulieren, aan agrarisch natuurbeheer doen. Vereniging NFW zet zich o.a. in voor 3600 kilometer landschapselementen, 325 pingo’s en dobben en 3000 hectare weidevogelbeheer. NFW streeft naar een gebiedsgerichte vitale landbouw die vervlochten is met het cultuurhistorische landschap met bijbehorende natuurwaarden. Het gebied de Noardlike Fryske Wâlden is misschien wel het best bewaarde geheim van Fryslân. Kenmerkend is het ‘smûke’ coulissenlandschap met duizenden kilometers elzensingels, dykswâlen en honderden pingo’s. Het gebied heeft unieke flora en fauna. De biodiversiteit is hier bijzonder groot. Ben je inwoner, dan realiseer je je het misschien niet altijd: je woont midden in een erkend Nationaal Landschap!

Om de groei van het aantal weidevogels zoals grutto’s, kieviten, scholeksters, tureluurs te vergroten, hebben ruim 180 boeren van Vereniging Noardlike Fryske Wâlden in 2019 een aantal maatregelen genomen. Naast het onderwater zetten van delen van percelen, is in april en mei een rustperiode ingelast waarin er niet is gemaaid. Ook de kruidenrijke percelen en randen zijn niet gemaaid totdat de kuikens zijn uitgevlogen. Deze gebieden vormen waardevolle schuilplekken voor de kuikens en zijn ook aantrekkelijk voor insecten. Een deel van de boeren heeft daarnaast ruige mest uitgereden in plaats van mest in de bodem te injecteren. De ruige mest bestaat uit stro en mest van de eigen koeien. Door het bovengronds uitrijden wordt het bodemleven niet aangetast, waardoor er meer voedsel voor de weidevogels beschikbaar blijft. Daarnaast gebruiken de vogels het stro uit de ruige mest voor het bouwen van nesten. (bron: Vereniging Noardlike Fryske Wâlden, 28-3-2019)

In Noordoost Fryslân voeren particuliere grondeigenaren het beheer van natuurgronden uit, volgens de richtlijnen van het Natuurbeheerplan van de provincie Fryslân. Hiervoor hebben zij een beheercontract met de provincie afgesloten en ontvangen zij een vergoeding. Deze contractvorm komt, na afloop van de huidige contracttermijn, te vervallen. Daarvoor in de plaats kunnen particulieren zich sinds 2019 voor collectief particulier natuurbeheer aansluiten Vereniging Noardlike Fryske Wâlden. Deze vereniging is in september 2018 gecertificeerd als collectief voor particulier natuurbeheer en is per 2019 actief gestart met de uitvoering daarvan. Als het huidige beheercontract voor natuurbeheer eind 2019 afloopt, kunnen particulieren vanaf 2020 de overstap maken naar het collectieve stelsel via de Noardlike Fryske Wâlden. Personen met natuurgronden kunnen voor meer informatie over de mogelijkheden contact opnemen met de vereniging.

- Stichting Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (NFLS) heeft plannen om (een deel van) de vanouds bekende spoorlijn Dokkum-Leeuwarden, beter bekend als het Dokkumer Lokaaltje, die in de jaren negentig is gestopt en grotendeels afgebroken, nieuw leven in te blazen als toeristische attractie, te berijden met spoorfietsen. Zie verder de links en ook dit interview over mogelijke heraanleg Dokkumer Lokaaltje.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Noordoost Fryslân (online te bestellen).

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Noordoost Fryslân II (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - De site Dwaande promoot de regio Noordoost Fryslân op het gebied van toerisme en recreatie, wonen, werken en ondernemen. Sinds 2014 worden bezoekers van de streek met fraaie borden welkom geheten.

- Media / nieuws: - RTV Noordoost-Friesland is de omroeporganisatie voor de gemeenten Dantumadiel, Dongeradeel en Kollumerland en Nieuwkruisland. - Nieuws over actuele ontwikkelingen in Noordoost Fryslân op Facebook.

- Sport: - "Wielervereniging Otto Ebbens is sinds de oprichting in 1968 uitgegroeid tot een sterke regionale sportvereniging. Onze vereniging is genoemd naar een van de oprichters. Hier zijn wij vandaag de dag nog steeds trots op. We zijn er voor iedereen in de regio Noordoost Fryslân en daarbuiten om wielerprestaties te leveren in een sportieve, ambitieuze en gezellige sfeer."

- Wonen/leefbaarheid: - Nieuwe woningen bouwen voor bewoners die anders zouden wegtrekken. Meedenken over een alternatief voor een verdwijnend woonzorgcentrum. Zorgen dat huurders met een ‘rugzakje’ de juiste begeleiding krijgen. Met dit soort maatregelen beoogt woningcorporatie Thús Wonen in Noordoost Fryslân de gevolgen van krimp te verzachten en de dorpen in haar werkgebied leefbaar te houden. Samen met onder andere de verenigingen Dorpsbelangen en de gemeenten. Enkele jaren geleden overwoog Thús Wonen nog om zich terug te trekken uit een aantal dorpen in de regio. De verenigingen Dorpsbelangen van Morra (250 inwoners) en Lioessens (400 inwoners) lieten zien waar de ‘mienskip’ toe in staat is en brachten de woningcorporatie op andere gedachten. Thús Wonen, gevestigd in Dokkum, beheert in de regio 6.500 woningen verspreid over 40 kernen. Zestien dorpen aan de rand van de Waddenzee hebben te maken met krimp. De bevolking vergrijst en jongeren trekken weg: de gemiddelde leeftijd van de huurders is 55 jaar en een kwart is ouder dan 75. Steeds meer voorzieningen verdwijnen. Tegelijkertijd is de overlevingsdrang sterk. Nadere informatie over hoe de woningcorporatie hier op inspeelt, vind je onder de link, in een reportage van Aedes Magazine, november 2018.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Site over het bedrijfsleven in Noordoost Fryslân met o.a. actualiteiten, ondernemersverenigingen en vacatures.

- Op een maandagavond eind april komen jaarlijks meer dan 100 toeristische ondernemers samen tijdens de jaarlijkse Foldermarkt van Noordoost Fryslân. Op deze avond wisselen ondernemers foldermateriaal uit zodat ze de informatievoorziening voor het komende toeristenseizoen weer op orde hebben. De avond wordt georganiseerd door Stichting RegioMarketing en Toerisme (RMT) Noordoost Friesland. Locatie is De Kruisweg in Damwâld. Voorafgaand aan de foldermarkt krijgen ondernemers informatie over de provinciale marketingorganisatie Merk Fryslân en de laatste stand van zaken in de regio. Gedurende de avond hebben ondernemers de kans hun wensen voor het komend toeristische seizoen te delen. De foldermarkt is de start van het toeristisch seizoen in Noordoost Fryslân. Er is gelegenheid tot netwerken en bijpraten met collega-ondernemers. Recreatieve ondernemers die het seizoen goed willen starten zijn van harte welkom. Vooraf aanmelden bij RMT is noodzakelijk.

Reactie toevoegen