Noorbeek

Plaats
Dorp
Eijsden-Margraten
Heuvelland
Limburg

noorbeek_collage.jpg

Noorbeek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Noorbeek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

DK_20110421_4163_Dorps_boerenhoeve_Noorbeek_Limburg.jpg

Noorbeek, Binnenplaats van dorpshoeve

Noorbeek, Binnenplaats van dorpshoeve

RIT_20110421_4164_Vakwerkhoeve_te_Noorbeek.jpg

Noorbeek, Vakwerkhoeve aan de rand van het dorp

Noorbeek, Vakwerkhoeve aan de rand van het dorp

RIT_20110421_4179_Koningin_Wilhelmina_monument_Noorbeek.jpg

Noorbeek, Koningin Wilhelmina monument

Noorbeek, Koningin Wilhelmina monument

RIT_20110421_4180_Koningin_Wilhelmina_monument_Noorbeek.jpg

Noorbeek, Koningn Wilhelmina in brons vereeuwigd

Noorbeek, Koningn Wilhelmina in brons vereeuwigd

noorbeek_brigida-den_1_kopie.jpg

Noorbeek, St. Brigidakerk met mei-den

Noorbeek, St. Brigidakerk met mei-den

noorbeek_maretak_2.jpg

Maretak, Mistletoe of Vogellijm, half-parasiet op populieren en vruchtbomen, vooral in Zuid Limburg, bijv. in het Noordal bij Noorbeek

Maretak, Mistletoe of Vogellijm, half-parasiet op populieren en vruchtbomen, vooral in Zuid Limburg, bijv. in het Noordal bij Noorbeek

LB gemeente Noorbeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Noorbeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Noorbeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Noorbeek

Terug naar boven

Status

- Noorbeek is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.

- Wapen van de voormalige gemeente Noorbeek.

- Onder het dorp Noorbeek vallen ook de buurtschappen Bergenhuizen, Hoogcruts (grotendeels), Schey, Schilberg (deels), Terlinden, Ulvend (deels), Vroelen en Wesch. Dat zijn 8 buurtschappen in totaal.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Norbik.

Oudere vermeldingen
Ca. 1170-1180 de Nortbeche, ca. 1170-1180 aput Nortbech.

Naamsverklaring
Samenstelling van noord en beek ‘noordelijk gelegen beek’. Het dorp is gelegen aan de gelijknamige beek.(1)

Terug naar boven

Ligging

Noorbeek ligt ZO van Margraten. Het dorp ligt verscholen in de vallei van de beek de Noor, een zijarm van de Wesch. De bron van de Noor is in de jaren tachtig opgeknapt. Zij is het actiefst in warme droge zomers.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Noorbeek 175 huizen met 825 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 75/342 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Bergenhuizen 14/78, Terlinden (deels) 17/97, Hoog-Cruts (deels) 16/82, Schilberg (deels) 15/50, Scheij 17/68, Ulvend 3/18 (deels) en Vroelen 18/90.

- Volks- en Beroepstelling 1947 gemeente Noorbeek met o.a. aantallen inwoners per buurtschap uitgesplitst, en verder een gedetailleerde opgave van hoeveel inwoners welke beroepen hadden en tot welke gezindte zij behoorden.

- Per 1 januari 1982 is de gemeente Noorbeek opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 750 hectare, ca. 350 huizen en 1.048 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Site over de bevrijding van Noorbeek (12-9-1944, destijds de eerst bevrijde gemeente van ons land) in tekst en beeld, met veel oude en recente foto's.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Noorbeek heeft (inclusief de buurtschappen) 32 rijksmonumenten.

- Noorbeek heeft 8 gemeentelijke monumenten.

- De dorpskern heeft sinds 1987 de status van beschermd dorpsgezicht.

- Noorbeek en directe omgeving is rijk aan wegkruisen. Er zijn er zo'n 60. Alle kruisen zijn verschillend qua achtergrond, betekenis, bouw en uitstraling. Nadere informatie bij de Stichting Werkgroep Wegkruisen, p/a Schey 2. Tel. 043-4572050.

- Het subtiele verschil in uitstraling tussen de torenarchitectuur en die van het langhuis van het St. Brigidakerkje (Pley 8) is exemplarisch voor het ijle onderscheid in noordwestelijk Europa tussen wat romaans en gotisch wordt genoemd. Het merendeel van het uiterlijk van deze kleine kerk ontstond omstreeks 1500, tijdens een ingrijpende verbouwing van het oudere gebouw. De wat ruwere mergelstenen in de lage delen van de toren wijzen op de oudste dagen van de kerk. Later verrezen het drie beuken tellende basilicale schip, waarvan de zijbeukdaken in opvallende mate minder stijl zijn dan van de hoofdbeuk, en het meerhoekig gesloten koor.

Ster- en netgewelven in relatief verfijnde vormen, zoals in de beuken en het koor te zien zijn, verwijzen altijd naar een bouwcampagne aan het einde van de middeleeuwen. De arcade van het nu vijf traveeën tellende schip wordt gedragen door een reeks hardstenen zuilen met voor deze streek typische maaskapitelen. Tussen de ribben en banden van het koorgewelf kunnen met moeite resten van schilderingen worden gevonden. Het hoofdaltaar zou van circa 1750 zijn.(2) - Site Parochie St. Brigida.

- Aan de Pley staan naast elkaar: een monument t.g.v. het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina, en een bevrijdingsmonument.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op de 1e zondag van de Vasten is hier de traditie van het Burckbrêane, in Noorbeek Voonk-voonk-fakkele genoemd. Zie voor nadere toelichting bij Epen.

- Voorjaarswandeling (op een zondag in maart). Herfstwandeling (op een zondag begin oktober). De mogelijke afstanden zijn 7, 12, 18 en 25 km. Inlichtingen op tel. 043-4572556 of 043-4572188.

- Denhalen. Bij de kerk staat de Brigida-den, elk jaar door de Jonkheid van het dorp gehaald en door de volwassenen geplant op deze plaats op de 2e zaterdag na Pasen. Het neerhalen van de oude den, het kappen van de nieuwe, de lange tocht en de binnenkomst in Noorbeek met prachtig opgetuigde paarden terwijl de kerkklokken luiden en het 'hèven' om de nieuwe den voor kapel van Sint Brigida op zijn plaats te krijgen, geven op veel momenten aanleiding tot een boeiend schouwspel.

Het gebruik gaat terug op de belofte die de dorpelingen in 1634 deden aan de H. Brigida (Sint Briej) toen zij hen, zo geloofden zij, van een ernstige veeplaag verloste. Het gebruik van het planten van een zogenoemde ‘mei-den’ is ook in veel andere Limburgse dorpen nog steeds een traditie - zij het als symbool van de overwinning van de zomer op de winter - die vergezeld gaat met een folkloristisch / toeristisch feest. - De Noorbeekse traditie rond het neerhalen van de Brigida-den is in 2015 toegevoegd aan de Nationale inventaris van Immaterieel Erfgoed van de Unesco. - VPRO-reportage over de traditie van het Denhalen in Noorbeek (2014).

- Kermis op de 3e zondag na Pinksteren.

- De reeks Orgelconcerten Noorbeek (in de zomermaanden) is inmiddels uitgegroeid tot een van de best bezochte concertreeksen in Nederland en de Euregio. In 1993 startte de samenwerking met de Stichting Limburgse Componisten, waarbij elk jaar een nieuw orgelwerk speciaal voor het Wilhelm Koulen-orgel wordt geschreven. De toegang tot de concerten is gratis.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rondwandeling vanuit Noorbeek door de Belgische Voerstreek (14,3 km).

- De Groene Wissel Noorbeek is eveneens een rondwandeling vanuit het dorp door de Belgische Voerstreek van 14 km, maar deze gaat de andere kant op (naar het ZW i.p.v. het ZO), dus deze bestrijkt een ander gebied! Je kunt ze dus heel goed allebei doen, als je bijv. een weekend in het dorp logeert en van daaruit de Voerstreek wandelend wilt ontdekken.

- Rondwandeling Noorbeek-Mheer (8,8 km).

- Niet alleen wandelaars maar ook sportieve fietsers kunnen zich in het Heuvelland uitleven. Op de site Klimtijd vind je o.a. beklimmingen die je rond Noorbeek kunt doen met statistieken zoals lengte en stijgingspercentage, zodat je van tevoren weet waar je aan begint...

- In 2002 is het Glanrund geherintroduceerd in het Limburgse heuvellandschap, en wel in natuurgebied Noordal bij Noorbeek, dat wordt beheerd door Natuurmonumenten. In de 19e eeuw is in Zuid-Limburg het Glanrund in de landbouw gebruikt voor melk- en vleesproductie. De ossen van dit ras werden ingezet vanwege hun enorme trekkracht. Door de ontwikkelingen in de landbouw is het Glanrund uit ons land verdwenen. Vandaag de dag leven alleen in de Duitse Eiffel nog zo’n 1.000 exemplaren van dit ras, waarmee het een zeldzame en bedreigde rundersoort is geworden.

- Een van de kenmerkende elementen in het hiervoor reeds genoemde Noordal zijn de groene bollen in de bomen. Overigens zijn deze ook elders in de regio te zien. Het betreft hier de zogeheten maretak. Een maretak is een half-parasiet, die men in ons land slechts tegenkomt op kalkhoudende bodem, zoals in Zuid-Limburg. De plant is voornamelijk te vinden in populieren, hoogstamfruitbomen en meidoorns. Hij ontstaat doordat lijsters, merels en andere vogels van de bessen eten. Vervolgens strijken de vogels hun snavels met de klevende zaden af aan de takken. De zaadjes uit deze besjes kunnen hierdoor ontkiemen en profiteren van de sapstroom van de boom. (3085)

- Wandelroute Noordal (4,3 km).

- Natuurmonumenten organiseert regelmatig excursies door de omgeving van Noorbeek. Nadere informatie op tel. 045-5630355.

- Het D’r Langen Akker vótpad was in het begin van de 20e eeuw al in gebruik, maar werd door de gemeente afgesloten omdat het midden in het jachtgebied van de toenmalige burgemeester Nahon lag. Het in 2001 heropende ca. 600 meter lange pad loopt dwars door weilanden en D’r Langen Akker en maakt het voor wandelaars prettiger om de kom van Noorbeek te bereiken.

- Kennelijk is er een Stichting Heem en Groen Noorbeek, en gezien de naam hebben wij ook wel een vermoeden waar deze instantie zich mee bezig houdt, maar zeker weten doen wij dat niet, want zij zijn voor zover ons bekend niet middels een site op het internet aanwezig, en wij vinden ook anderszins geen nadere informatie over deze instantie, terwijl zij ongetwijfeld veel nuttigs doen voor het dorp. Jammer...

Terug naar boven

Beeld

- Motorrijder H.B. van Loo laat ons middels een webcam op zijn helm meegenieten van een ritje door Noorbeek.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Noorbeek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Sint Brigida. - Peuterspeelzaal Noorbeek en Peuterspeelzaal 't Boemelèrke gaan sinds schooljaar 2016-2017 samen verder in Mheer, als Peuterspeelzaal De Den.

- Jeugd en jongeren: - Jeugd- en Jongerenwerk Pandores. - De in 1634(!) opgerichte Jonkheid Sancta Brigida maakt een belangrijk deel uit van de totale geschiedenis van het dorp Noorbeek en heeft als doel het handhaven en eventueel uitbreiden van de tradities die in deze voormalige gemeente en parochie voortleven. Het halen van de Sint Brigida-den en het organiseren van de jaarlijkse Sacramentsprocessie zijn de meest in het oog springende activiteiten van de Jonkheid.

- Muziek: - Harmonie Berggalm.

- Sport: - SNC'14 is een voetbalclub die (zoals de naam al suggereert) in 2014 is opgericht. De club komt voort uit een fusie van SP Slenaken '63 en VV Noorbeek. Momenteel heeft SNC'14 3 seniorenteams en (in samenwerking met BMR) 18 jeugdteams.

- Overige verenigingen: - Toneelgroep De Bron is een enthousiaste groep toneelspelers uit Noorbeek en omgeving. In de stukkeuze gaan ze altijd op zoek naar stukken die hen, op welke manier dan ook, raken. Of het nu Shakespeare is of een boerendrama, een Griekse tragedie of een toneelversie van een Tarantino-film. Juist in die variatie vinden zij een uitdaging. Daar waar het stuk het toelaat spelen zij in hun eigen dialect. Met hun eigen taal willen ze het spel dichter bij zichzelf en het publiek brengen. Ze spelen hun stukken doorgaans op locatie: een boerenschuur, de kerkmuur, een oude loods of een weiland. De locatie benadrukt de sfeer van het stuk. Combinaties met andere kunstzinnige disciplines werden in het verleden meermaals gemaakt met film, live zang en live muziek.

- Schutterij Sint Brigida. Keizer van de schutterij word je als je 3 keer achter elkaar de vogel afschiet en dus schutterskoning wordt. - Martin Roodink is al sinds 1983 onafgebroken keizer van Schutterij Sint Brigida. In ruim 30 tijd jaar tijd is het nog niemand gelukt hem van de troon te stoten.

- Agrarisch: - Rundveehouderij Op de Heugden in Noorbeek heeft een zeer informatieve Facebookpagina, waar je onder het menu Info een uitvoerig verslag vindt van hoe ze hun dieren verzorgen (en je bent welkom om dat ook eens zelf te komen bekijken!). Op de pagina zelf vindt je een aantal recepten van wat je met rundvlees kunt doen. En ze verkopen af en toe vleespakketten rechtstreeks aan de consument, per 10 kg. Bij hen af te halen, en ze bezorgen tegen een kleine vergoeding ook in de gemeente en enkele omliggende gemeenten.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Noorbeek en - kerk.

Reactie toevoegen