Midwolda

Plaats
Dorp
Oldambt
Oldambt
Groningen

midwolda ennemaborg [640x480].jpg

Midwolda Ennemaborg

Midwolda Ennemaborg

Midwolda.jpg

De Hervormde kerk van Midwolda.

De Hervormde kerk van Midwolda.

Midwolda (2).jpg

De deur van de kerk in Midwolda staat open, welkom!

De deur van de kerk in Midwolda staat open, welkom!

midwolda_voormalig_gemeentehuis.jpg

Midwolda, voormalig gemeentehuis. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Midwolda, voormalig gemeentehuis. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

GR gemeente Midwolda in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Midwolda in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Midwolda in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Midwolda

Terug naar boven

Status

- Midwolda is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Oldambt, gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Scheemda, in 2010 over naar gemeente Oldambt.

- Wapen van de voormalige gemeente Midwolda.

- De gemeente Midwolda omvatte naast het gelijknamige dorp verder nog het dorp Oostwold plus een aantal buurtschappen. Zie verder bij Statistische gegevens.

- Onder het dorp Midwolda vallen ook de buurtschappen Niesoord en Scheemdermeer (deels).

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Midwolle, Midwòl.

Niet te verwarren met
Midwolde gem. Leek (ook omdat ze in het verleden identiek gespeld zijn geweest).

Oudere vermeldingen
13e eeuw (1282) kopie 16e-17e eeuw de Middewalda, 1391 de Scheminge, Midwolde, Oostwolde bueren, 1425 "op Midwoldmer kerckhoff", 1494 To Midwolde, 1499 to Midwoldt, 1558 en 1579 Midwolde, 1852 Midwolda, 1870 Midwolde.

Naamsverklaring
Betekent het Oudfriese midde 'in het midden gelegen' en walda, = wold 'moerasbos, zompig bos'. De -a in -wolda is archaïserende spelling.(1)

Terug naar boven

Ligging

Midwolda ligt N van Winschoten, NO van Scheemda, W van Oostwold en grenst in het O aan het Oldambtmeer. Daarnaast heeft het dorp nog een enclave ZO van dit meer, in het O grenzend aan de Z enclave van Oostwold en in de andere windrichtingen grenzend aan Blauwestad.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Midwolda 430 huizen met 2.902 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 235/1.674 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Oudekerk 3/16, Scheemdermeer 17/110 en Nijsiesoord 30/150, en dorp Oostwold 89/605 met de buurtschappen Meerland 18/101 en Ekamp 21/104 en de polders Oostwolderpolder 14/115 en Finsterwolderpolder 3/27. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Na het ontstaan van de Dollard is het dorp landinwaarts verplaatst. De kaart van Beckeringh (1781) vermeldt ten noorden van het dorp " 't Oude kerkhof van Midwolde". Midwolda was vroeger de hoofdplaats van het Oldambt.

Basiliek
Op de plek waar tegenwoordig het woonhuis met gevelopschrift 'Ol kerk' staat, heeft tot aan de afbraak in 1738 een grote kerk met vier torens gestaan. Deze basiliek, die aan Johannes de Doper was gewijd, was groter dan de Martinikerk in de stad Groningen. De plattegrond van de kerk was kruisvormig. De viertorenkerk is nog te zien op het wapen van Midwolda. In 1667 is een van de torens van ouderdom ingestort. De kerk wordt steeds bouwvalliger en in 1738 wordt in het dorp de bouw van een nieuwe kerk, de Hervormde Kerk aan de Hoofdweg, afgerond. De middeleeuwse kerk wordt daarna afgebroken. Het terrein is aangemerkt als archeologisch rijksmonument. Er zijn nog resten van de middeleeuwse kruiskerk aanwezig.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De in 2017 opgerichte Stichting Wisselwerking heeft de verschillende ideeën die in het dorp leven over de invulling van het terrein van De Wissel uitgewerkt en onderzocht op haalbaarheid. In april 2017 is er een voorlopig plan op papier gezet. De Wissel wordt een ontmoetingsplek voor inwoners en bezoekers van Midwolda. Een plein, een terrein voor sport en spel en een ‘belevingsroute’ door het bos. Op het plein wordt een gebouwtje gerealiseerd met ruimte voor ongeveer 30 mensen. Men kan hier terecht om versnaperingen te kopen en verenigingen kunnen er kleinschalige activiteiten organiseren. Ook komt er een skatebaan en enkele kleine speelvoorzieningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Midwolda heeft 22 rijksmonumenten.

- Hervormde (PKN) zaalkerk uit 1740 (Hoofdweg 168), versierd met witte zandsteen. De achtkante toren is iets ouder en heeft een houten bekroning.

- De huidige Gereformeerde (PKN) kerk (Hoofdweg 167) dateert uit 1963. - Geschiedenis van de lokale Gereformeerde kerk, die in 2016 het 180-jarig bestaan heeft gevierd. De Hervormde en de Gereformeerde gemeente van het dorp zijn in 2016 gefuseerd tot Protestantse Gemeente Midwolda. Beide kerken blijven in gebruik. Om de week is in de ene kerk een dienst, de andere week in de andere kerk.

- De huidige Christelijke Gereformeerde Kerk Crux Ancora Vitae (Hoofdweg 175) dateert uit 1967 en heeft die naam ook sinds dat jaar. De nieuwbouw verrees omdat de kerk behoefte had aan extra zaalruimte. De nieuwe kerk staat op een steenworp afstand van de oude kerk (= huisnr. 248), die de functie van werkplaats kreeg en nog steeds "Chr. Ger. Kerk" boven de ingang heeft staan. Hoe de kerk aan zijn bijzondere naam komt kun je lezen onder de link.

- Met name aan de Hoofdweg in Midwolda vind je zowel grote statige Oldambster boerderijen als kleine eenvoudige 'keuterijtjes', beide uit de 2e helft van de 19e eeuw, die het grote verschil tussen de in die tijd rijke boeren en arme arbeiders goed weergeven. Eén van de statige boerderijen is de Dollard's Heerd (Menterneweg 2) die oorspronkelijk uit de 16e eeuw dateert.

- Het op 5 mei 1995 opgerichte Museum voor Oorlogshistorie '40-'45 (Hoofdweg 196) is een museum van Meint Stek met spullen uit de Tweede Wereldoorlog uit Midwolda en omstreken.

- Museumboerderij Hermans Dijkstra. Een lange, door lindebomen geflankeerde oprijlaan met aan je rechterzijde een in oorspronkelijke staat teruggebrachte Engelse landschapstuin, voert je naar de monumentale boerderij Hermans Dijkstra in Midwolda. De boerderij is in 1858 gebouwd. Pas in 1994, met het overlijden van de laatste telg, Pieter Reint, verdwijnt het laatste geslacht uit de boerderij. In 2002 is de grondige restauratie voltooid. In de schuur van de boerderij is restaurant Hermans Dijkstra gevestigd. Achter de boerderij is een appartementencomplex gebouwd. De diverse stijlkamers, het museum en de deel lenen zich bij uitstek voor bijeenkomsten, bedrijfspresentaties, vergaderingen, bruiloften, (zaken)lunches en partijen. Tijdens dineravonden verzorgen ze rondgangen door de boerderij, waarbij ze vertellen over de rijkdom, historie en tragiek van de boerderij.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Stichting Hintsorgel Midwolda is opgericht met als doelstelling het prachtige Hinsz-orgel in de Hervormde kerk uit 1772 te behouden en te onderhouden en het te laten klinken in concerten en orgel-demonstraties. Een van de activiteiten van de stichting is de organisatie van een jaarlijkse concertserie.

- Oranje Comité Midwolda organiseert jaarlijks activiteiten op Koningsdag en is tevens verantwoordelijk voor de jaarlijkse 4 mei herdenking bij het oorlogsmonument. Ook bij de 5 mei viering worden elk 5e jaar diverse activiteiten georganiseerd.

- Sinds 2013 is er in de dorpen Midwolda en Oostwold de cultuurhistorische wandel- en fietsroute ‘Bekend maakt Bemind’ (ca. 12 km) (teksten bij de route), die je meeneemt op ontdekkingstocht door de geschiedenis van beide dorpen. De route voert je langs allerlei zichtbare en onzichtbare sporen uit het rijke verleden: verdwenen dorpen, een eeuwenoud steenhuis, polders en gemalen, boerderijen en arbeiderswoningen, (eigen)wijze dominees, herenboeren en arbeiders. Sinds 2017 organiseren de dorpen de jaarlijkse 'Bekend maakt bemind'-dag in mei, gekoppeld aan deze route, waarbij zo veel mogelijk van de bezienswaardige locaties hun deuren openen en er van alles te zien en te doen is.

- Jaarlijks op de 2e zaterdag van september vindt de Landelijke Monumentendag plaats. In Midwolda wordt dit onder andere georganiseerd rondom Boerderij Hermans Dijkstra (waarvoor zie ook het hoofdstuk Bezienswaardigheden). Ieder jaar zijn er rondom de boerderij tal van activiteiten voor het hele gezin. Tijdens deze dag zijn zo`n 65 vrijwilligers in historische kleding in en om de boerderij om je een beeld te geven van het leven zo rond 1910. Bij de boerderij gebeurt van alles: de was wordt gedaan, koper gepoetst, groente gesneden en op het land wordt hard gewerkt. In het voorhuis van de boerderij zitten de rijke herenboeren met hun vrouwen en kinderen te genieten van al het moois om hen heen. Elk jaar is er ook een speciale attractie. Zo is er een keer een dorsmachine geweest, een modeshow, een paardenkeuring, historische fietsen en een draaiorgel. Het hele boerenbestaan van vroeger komt voor één dag weer tot leven. Het is sinds 1987 uitgegroeid tot een evenement dat meer dan 1.000 bezoekers trekt.

- Op een zondag half oktober (11.00-17.00 uur) is er het jaarlijkse Paddenstoelenfestival op Landgoed Ennemaborg in Midwolda, georganiseerd door Het Groninger Landschap. Speciaal voor de kinderen is er ook theater aanwezig. Het Paddenstoelenfestival is gratis te bezoeken. Landgoed Ennemaborg is beroemd om haar diversiteit aan paddenstoelen. Meer dan 250 soorten worden hier jaarlijks waargenomen, waaronder soorten als rupsendoder, kostgangersboleet, reuzenzwam en de kleine maar bijzondere blotebillenzwam. Je kunt zelf het bos intrekken maar speciale gidsen verzorgen ook excursies naar de mooiste paddenstoelen die op het landgoed te vinden zijn.

Wat is er te doen?: paddenstoelen zoeken; paddenstoelenexcursie met gids; een speciaal theaterfestival voor kinderen met verhalenvertellers; bosschilderijen maken; voor de allerkleinsten is er een speciale paddenstoelenknutseltent en een kabouterpad. Kinderen die verkleed als prins of prinses, lakei of koning komen, kunnen worden geschminkt.

- IJsvereniging Eigen Kracht te Midwolda beschikt op Hoofdweg 71a over een prachtige natuurijsbaan. De ijsbaan is een van de grootste van Nederland en een begrip in de regio. Hier kun je namelijk een rondje schaatsen van bijna een kilometer. Als het hard genoeg vriest, kunnen leden er uiteraard gratis terecht. Niet-leden kunnen er ook terecht, die betalen een entreeprijs.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Midwolderplas Z van Midwolda was tot voor kort een recreatieplas, maar wordt teruggegeven aan de natuur. Waterrecreatiemogelijkheden in de buurt blijven er aan het recent aangelegde meer in het O van de Midwolderplas aangelegde woon- en recreatiegebied Blauwe Stad.

- De Ennemaborgh is een landhuis en landgoed in Midwolda. De vroegste gegevens over de Ennemaborgh dateren uit de 14e eeuw. De borg had toen aan weerszijden twee torens. Het landgoed is ontstaan door de ontginning van veen en was oorspronkelijk 361 ha groot. Pal achter de statige borg ligt een ronde vijver met riet, waterlelies en groene kikkers. Het is een overblijfsel van de gracht die de borg ooit omringde. Het voorste deel van het landgoed is een park, verder naar achteren ligt het natuurbos. Het park is in het voorjaar op z'n mooist als de vele stinsenplanten bloeien. De middelste laan was in de 18e eeuw in gebruik als oprijlaan en is maar liefst 3 kilometer lang. Wat nu wordt beschouwd als de achterkant van de borg, was dus vroeger de voorkant. Hoe langer de oprijlaan, hoe meer rijkdom er kon worden tentoongesteld aan bezoekers en hoe meer status de bewoners genoten. U kunt hier goed wandelen. Er zijn regelmatig excursies en er is een wandelroute van 6 km die desgewenst kan worden ingekort tot 3 km. Nadere informatie over de Ennemaborgh op de site van beheerder Het Groninger Landschap.

- Het Groninger Landschap heeft in 2008 ca. 19 hectare grond aangekocht grenzend aan landgoed de Ennemaborgh te Midwolda, ter realisatie van een robuuste ecologische verbindingszone tussen landgoed de Ennemaborgh, natuurgebied Reiderwolde en de Tjamme. Een ecologische verbindingszone is een brede strook natuur tussen twee natuurgebieden waar allerlei dieren van het ene gebied naar het andere gebied kunnen trekken. Om de bestaande wegen veilig te kunnen kruisen is een paardentunnel aangelegd en een weg verhoogd. De verbindingszone maakt het mogelijk om konikpaarden en Schotse hooglanders van de Ennemaborgh door natuurgebied Reiderwolde naar de Tjamme te laten trekken en omgekeerd. Van loopkevers tot dassen maken gebruik van deze verbinding. Hierdoor wordt de biodiversiteit in het gebied verhoogd.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Het brood en klein brood van Broodboetiek Midwolda van Gerard en Anita de Wit komt van warme bakker Riedstra uit Veendam, en wordt elke dag vers aangeleverd. Het gebak en de taarten en banket maken ze elke dag zelf. Gerard heeft de afgelopen jaren ervaring opgedaan in de zorgsector en wilde daar meer mee doen. Daarom heet hij achter de broodboetiek de kleinschalige Zorgbakkerij de Wit gerealiseerd, waar hij persoonlijke begeleiding geeft aan mensen die een indicatie hebben voor begeleiding vanuit het PGB. Ze maken produkten zoals taarten, koeken, brood en cake.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's e.d. van Midwolda op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Midwolda (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - In de dorpen Oostwold en Midwolda werd het steeds moeilijker om zowel een christelijke als een openbare basisschool overeind te houden. Uiteindelijk is besloten om op de grens van de 2 dorpen een nieuwe brede school te bouwen: De Meerkant. In die nieuwbouw zijn de 4 scholen sinds zomer 2011 geherbergd als een nog wel gedeelde school, maar in 1 gebouw met brede voorzieningen. - Interview met 2 directeuren van De Meerkant over de nieuwe ontwikkelingen.

- Sport: - MOVV (Midwolder Oostwolder Voetbal Vereniging) is opgericht in 1948.

- Zorg: - In het centrum van Midwolda, op de vroegere lokatie van de openbare basisschool aan de Dr. O. Botjeslaan, is wooncentrum voor senioren De Woldstede gerealiseerd. De Woldstede bestaat uit 19 driekamerwoningen verdeeld over twee woonlagen. Bewoners kunnen gebruik maken van gezamenlijke voorzieningen zoals de recreatieruimte en de fietsenberging. Wekelijks worden er activiteiten georganiseerd door de Steunstee. Daarnaast komt dagelijks de apotheker uit Scheemda langs voor het ophalen en bezorgen van medicijnen. Op vrijdagmiddag is Certe in het complex voor bloedprikken.

- Zorgtuin Terraplant Groeningherland.

- De Kleine Haven is een particulier christelijk wooninitiatief dat als gezinshuis functioneert. Huiselijkheid, een gezellige groepssfeer en groepsactiviteiten zijn belangrijk binnen de organisatie. Bij de Kleine Haven kan je wonen, en dagbesteding doen. Bijvoorbeeld in hun eigen winkel De Oude Gieterij.

- Kinderwijs is een kleine bijzondere woonvorm in Midwolda waar jongeren (vanaf 14 jaar), jongvolwassenen en volwassenen die (tijdelijk) niet meer thuis kunnen wonen, kunnen meeleven en worden begeleid. De groep bestaat uit maximaal 6 personen. Vanuit een veilige leefomgeving wordt, samen met de direct betrokkenen, gewerkt aan perspectief . Dit perspectief  is een van de pijlers van de eigen motivatie. Er wordt gewerkt aan het contact met de primaire steungroep, zoeken/vinden/afronden van een opleiding, het opbouwen van een eigen netwerk, het zoeken naar een baan en steeds zelfstandiger wonen. Meer baas in eigen hoofd worden is onderdeel van dit proces: het verbeteren van het probleemoplossend vermogen en het vergroten van de zelfredzaamheid. Kinderwijs bevindt zich op het terrein van Wellnesspark De Bouwte in Midwolda. Omringd door bomen, naast een voetbalveld, tegenover een speeltuin en met een visvijver en zwemplas 100 meter verderop.

- Nonaa biedt 24/7 woonopvang met dagbesteding in Midwolda voor jonge moeders/gezinnen met een licht verstandelijke beperking en/of met psychische ziektebeelden / gedragsproblematiek. De missie van Nonaa is zorg en ondersteuning bieden aan zwakbegaafde tienermeisjes, zwangere tieners, tienermoeders en jonge gezinnen. Nonaa biedt zorg aan tieners die hier behoefte aan hebben en/of hierin te kort zijn gekomen. Nonaa richt zich op de omgang met elkaar en als ouder met het kind. Nonaa streeft naar verbetering van zelfstandigheid.

- Welzijn: - Bij Bijbels Koken Midwolda (gedurende enkele avonden in de winter) zijn ze al snijdend, roerend, knedend en pratend met elkaar aan het werk, tussendoor genietend van het goede dat op tafel komt. Natuurlijk is het bijzonder dat je voor een kleine bijdrage zo heerlijk kunt eten; natuurlijk is het bijzonder dat je vijf uur lang zoveel gezelligheid ervaart. Maar het mooiste en meest bijzondere is, dat er tijd is om tot een echt gesprek te komen met wezenlijke aandacht voor elkaar. Het zijn avonden van ontmoeting. Ontmoeting in de zin van: niks moet en alles mag, maar vooral van ontmoeting in de zin van verbinding.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Midwolda en - idem kerk. - Lidmaten Midwolda 16e t/m 18e eeuw.

Reactie toevoegen