Marknesse

Plaats
Dorp
Noordoostpolder
Flevoland

marknesse plaatsnaambord.jpg

Marknesse in de Noordoostpolder, genoemd naar een gelijknamig verdronken dorp uit de middeleeuwen

Marknesse in de Noordoostpolder, genoemd naar een gelijknamig verdronken dorp uit de middeleeuwen

Marknesse Protestantse kerk.jpg

Marknesse, Protestantse kerk

Marknesse, Protestantse kerk

Marknesse De Pionier 1942.jpg

Marknesse, het beeld De Pionier herinnert aan de eerste pioniers in de Noordoostpolder in 1942

Marknesse, het beeld De Pionier herinnert aan de eerste pioniers in de Noordoostpolder in 1942

Voorsterbos-Waterloopbos-MSD-20100727-205796.jpg

Marknesse, het Waterloopbos, onderdeel van het Voorsterbos

Marknesse, het Waterloopbos, onderdeel van het Voorsterbos

Marknesse

Terug naar boven

Status

Marknesse is een dorp in de provincie Flevoland, gemeente Noordoostpolder.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Het huidige Marknesse is vernoemd naar het reeds in 1132 (falsum kopie 2e helft 13e eeuw) vermelde Marcnesse, 1245 (idem) Marchnesse. Die nederzetting lag ter hoogte van Urk of Schokland en is op enig moment verdronken.

Naamsverklaring
Samensteling van mark 'grens, bezit, dorpsgebied' en nes 'in water uitstekende punt land, landtong'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Marknesse ligt O van Emmeloord.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Marknesse heeft ca. 1.600 huizen met ca. 3.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De geschiedenis van het huidige dorp begint in 1942, als hier kort na de inpoldering van de Noordoostpolder 'barakkenkamp dorp B' wordt gevestigd. In 1944 wordt dat hernoemd tot Marknesse. De bouw van het eigenlijke dorp start in 1948, naar een ontwerp van de Directie van de Wieringermeer / Noordoostpolderwerken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Historisch Marknesse in Woord en Beeld. "Wij houden ons bezig met het archiveren en toegankelijk maken van (beeld)materiaal en het vastleggen van de geschiedenis van ons mooie dorp."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan Marknesse 2015-2026.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Marknesse heeft 2 rijksmonumenten, zijnde het Waterloopbos (waarvoor zie verder het hoofdstuk Landschap etc.) en het oudste pand het dorp, namelijk het cultureel centrum (Oudeweg 23), dat is gevestigd in een voormalige woonbarak uit 1944 van het toenmalige barakkenkamp. De woonbarak is gebouwd voor de huisvesting van polderwerkers. Het is het enig overgebleven exemplaar van oorspronkelijk vijf bakstenen barakken voor 'manschappen', die deel uitmaakten van het kamp 'Dorp B'. Het betreft hier de middelste van de drie die aan de Oudeweg stonden. De bakstenen barak is gebouwd in opdracht van de Directie van de Wieringermeer afdeling Noordoostpolderwerken, naar ontwerp van de Bouwkundige Afdeling van dezelfde dienst. De barak was oorspronkelijk verdeeld in een ruimte met gemeenschappelijke voorzieningen en wooneenheden, die bestonden uit een voorkamer en een slaapzaal voor 12 personen met stapelbedden.

Het was de bedoeling dat de wooneenheden later als eengezinswoning zouden worden ingericht, wat echter nooit is gebeurd. Het gebouw heeft onder meer nog gediend als postkantoor en tuinbouwschool voordat het in 1974 een functie kreeg als verenigingsgebouw. De inwendig verbouwde barak bevat naast het verenigingsgebouw nog één woning. Het gebouw staat vergezeld van een kleine schuur die deel uitmaakte van de oorspronkelijke opzet van het barakkencomplex. Een uitbouw aan de zuid-westgevel is van jongere datum en valt evenals het inwendige van de voormalige woonbarak buiten de bescherming van rijkswege. De barak behoort tot de oudste nog bestaande bebouwing in de Noordoostpolder. De woonbarak is van algemeen belang vanwege de grote cultuurhistorische waarde: de voormalige barak heeft grote cultuurhistorische waarde als relict uit de pionierstijd van de Noordoostpolder en als laatste tastbare herinnering aan het barakkenkamp Marknesse / Dorp B; het gebouw is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de ruime mate van gaafheid van het exterieur; het gebouw is bovendien van groot belang vanwege de functionele en typologische zeldzaamheid.

- De 4 gemeentelijke monumenten van Marknesse zijn: tuinbouwbedrijf Baarloseweg 4-II (1956), tuinbouwbedrijf Blokzijlerweg 1 (1962), boerderij Blokzijlerweg 10 (1949, Oostenrijks ontwerp met schuur van A.D. van Eck) en de RK H. Ireneuskerk uit 1956 met pastorie (G. Lokkenstraat 30).

- Kerk van de Protestantse Gemeente Marknesse.

- De Nederlands Gereformeerde kerk Het Anker in Marknesse is ontworpen door de groninger architect ir. P. Van Loo, en is gebouwd in 1954. De kerkzaal heeft een capaciteit van ca. 100 zitplaatsen en is gemeubileerd met stoelen, waardoor verschillende indelingen mogelijk zijn. Hierdoor is de ruimte voor diverse doeleinden bruikbaar. De oorspronkelijke bouwkosten hebben iets meer dan € 24.000 bedragen, terwijl de grond gekocht is voor nog geen € 300. Dit lage bedrag was het gevolg van een bijzondere regeling met de rijksdienst, om het mogelijk te maken kerkgebouwen te realiseren in de polderdorpen. De kerkzaal is in al die tijd vrijwel ongewijzigd gebleven. Wel is de oorspronkelijke elektrische verwarming in 1996 vervangen door centrale verwarming, waarbij de roosters van de voetverwarming zijn gehandhaafd, en voorzien van een warmwaterleiding.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Dorpsfeest Marknesse (eind juni).

- Sinterklaas.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Waterloopkundig Laboratorium in Delft vindt in 1951 in de Noordoostpolder de ruimte om modellen op schaal te bouwen, waarmee grote waterstaatkundige werken doorgerekend en getest kunnen worden. Naar dit gebruik is dit 120 ha grote deel van het Voorsterbos - NO van Kraggenburg maar op grondgebied van Marknesse - dan ook het Waterloopbos gaan heten. Eerst worden vooral Nederlandse situaties uitgetest, maar al gauw worden ook exotischer locaties als Lagos en Bangkok op schaal nagebouwd. Tussen 1951 en 1996 voert het instituut ruim 200 onderzoeken uit. Onderzoeken aan water, de stroming ervan, de golfslag. Dit bezorgt ons land internationale faam op het gebied van waterloopkunde. Deze bijzondere historie is nog altijd voel- en zichtbaar in het huidige Waterloopbos.

Als Natuurmonumenten in 2002 eigenaar wordt van het Voorsterbos, treft zij in het Waterloopbos - dat onderdeel uitmaakt van het Voorsterbos - een vervallen boel aan: de bomen groeien dwars door de modellen heen. Het is er onveilig en kan dan ook pas na een opknapbeurt, in 2005 voor publiek worden opengesteld. Het is te kostbaar om alle 33 locaties te restaureren. Bovendien zijn ze slechts voor de tijdelijkheid gebouwd, want voor de duur van het onderzoek bedoeld geweest te functioneren. Een deel van de modellen laat men daarom 'begeleid vervallen', een ander deel wordt met minimale middelen geconsolideerd, en een handvol modellen wordt duurzaam gerestaureerd, als staalkaart van het onderzoek dat hier in de loop der jaren gedaan is. Het betreft met name de modellen van de Deltawerken, van de haven bij IJmuiden, van een Libische oliehaven, van het riviermodel bij Westervoort en van het stromingsmodel van het Noordzeekanaal. - Het Waterloopbos is in 2016 benoemd tot rijksmonument. - Fotoreportage van het Waterloopbos (151 foto's) van fotograaf Martin Stevens. - Fotoreportages van het Waterloopbos van weblogger Afanja. - Site over het Waterloopbos van beheerder Natuurmonumenten.

Romijnstuw
Een van de objecten in het Waterloopbos bij Marknesse is de Romijnstuw. Deze is als meet- en regelstuw gebruikt. De stuw bestaat uit een ‘bovenhoofd’ met twee instroomopeningen voorzien van een zogeheten Romijnschuif. De ‘kolk’ benedenstrooms van de instroomopeningen is door een gemetselde wand zodanig gescheiden dat het water van de ene instroomopening naar een dubbele uitstroomopening gaat en die van de andere instroomopening naar een enkele uitroomopening. In de tussenwand is een afsluitbare opening uitgespaard waardoor het water in de beide delen weer met elkaar kan worden verbonden. In de beide instroomopeningen is een hefschuif geplaatst volgens een principe dat door ir. Romijn voor de Tweede Wereldoorlog is beschreven. De schuif is aan de bovenzijde voorzien van een min of meer horizontale plaat waardoor de hoeveelheid water die door de stuw stroomt nauwkeurig kan worden gemeten. Het is destijds veel toegepast in het toenmalige Nederlands Oost-Indië in verdeelwerken voor de irrigatie. De uitstroomopeningen zijn uitgevoerd met een klepstuw. De stuwen werden met handkracht bediend.

De meetstuw verkeerde anno 2016 in een slechte staat, was in feite overgegeven aan de natuur. Voor de constructie is dit funest. Natuurmonumenten besloot dit kenmerkende object te restaureren om verder verval tegen te gaan en tevens de waterstand te kunnen blijven reguleren. De gerestaureerde stuw mocht er daarbij niet mooier uit komen te zien dan de oorspronkelijke. Het metsel- en pleisterwerk is daarom zo veel mogelijk gerestaureerd naar de oorspronkelijke situatie. De stuwschuiven en -kleppen en hun bewegingswerken zijn gerestaureerd en van een nieuwe conservering voorzien. Verdwenen onderdelen zijn nagemaakt volgens de oorspronkelijke constructie. De jury van de HSSN*-prijs 2017 heeft grote waardering voor de wijze waarop dit unieke object in oude glorie is hersteld. Dat geldt in cultuurhistorisch opzicht maar ook voor de technische kwaliteit van de restauratie. Het oorspronkelijke concept als eenvoudig opgebouwde stuw als waterbouwkundig meet- en regelwerk komt hiermee volledig tot zijn recht. De direct bij de entree gelegen, voor publiek zichtbare, terughoudend gerestaureerde stuw verhoogt bovendien de belevingswaarde van het Waterloopbos. Deze restauratie is 1e geworden bij het meedingen naar de HSSN-prijs 2017 (van de in totaal 6 inzendingen).
* = Stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland.

Deltagoot
Het grootste model in het Waterloopbos, de Deltagoot, is tussen 1978 en 1980 gebouwd. De Deltagoot is een enorme betonnen bak van 240 meter lang, 5 meter breed en 7 meter diep. Deze afmetingen waren van belang omdat de Deltagoot werd gebruikt om de op dat moment nog aan te leggen Oosterscheldekering te testen. Omdat kleine ontwerpfouten na uitvoering op de benodigde grote schaal rampzalige gevolgen kunnen hebben, wilde men de werkelijkheid zo dicht mogelijk benaderen. Het water, dat voortdurend met veel geweld tegen de wanden beukte, kwam uit een speciaal voor dat doel geslagen grondwaterput. Een bewegende wand functioneerde als hydraulische golfmaker, waarmee golven van drie meter hoog konden worden gemaakt als bij een westerstorm. Hiermee zijn o.a. onderzoeken en testen uitgevoerd naar de gigantische pijlers in de stormvloedkering voor de Oosterschelde …

Met de ingebruikname van de Oosterscheldekering op 4 oktober 1986 was de stormvloedkering voltooid en Zeeland veilig. De Deltagoot had het belangrijkste werk waarvoor hij was gemaakt achter de rug, maar hij bleef nog jarenlang in gebruik. Medewerkers van het Waterloopkundig Laboratorium, dat inmiddels is opgegaan in Deltares, bleven er nog lang onderzoek doen met zand, beton, steen en ander materiaal om te testen of diverse dijkontwerpen en -bekledingen bestand zouden zijn tegen de invloeden van wind en water. Deltares heeft inmiddels in Delft een nieuwe Deltagoot laten bouwen, waarmee golven van ruim 4 meter hoog kunnen worden gemaakt. Natuurmonumenten, de huidige eigenaar van het Waterloopbos, heeft van de lange goot een enorm Deltamonument laten maken. Dit Deltamonument wordt een van de trekpleisters van het Waterloopbos. - Fotoreportages van de Deltagoot, door weblogger Afanja.

In 2016 is de Ontwikkelagenda 'Waardevol Waterloopbos 2016-2026' gepresenteerd. Deze ontwikkelagenda is de opmaat naar de toekomst. Het in verschillende stadia bewaren, behouden en ontwikkelen van de waterloopkundige modellen vormt de kern van deze toekomst.

Directeur Teo Wams van Natuurmonumenten noemt het Waterloopbos ‘driesterren-natuur’: "Het Waterloopbos is een omweg waard. We hebben de ambitie om van het Waterloopbos een levend rijksmonument te maken dat nationaal en internationaal bekend is." Natuurmonumenten heeft in november 2017 bij provincie Flevoland een voorstel ingediend om het Waterloopbos bij Marknesse door te ontwikkelen tot een belangrijk knooppunt en bestemming van recreatie en toerisme in Flevoland. De provincie wil hier financieel aan bijdragen, mits de gemeente Noordoostpolder dat ook doet. Natuurmonumenten wil het bos met nieuwe voorzieningen voor een breder publiek en zeker ook voor kinderen aantrekkelijker maken. Het plan behelst onder meer het realiseren van een nieuwe entree, een Deltamonument, een overdekte speelgelegenheid en het Waterloopspeelbos met uitkijktoren. Daarnaast worden de bereikbaarheid en parkeermogelijkheden verbeterd en wordt een multimediale presentatie “Building with nature” ontwikkeld. Natuurmonumenten verwacht in 2021 klaar te zijn met de realisatie van het plan en schat in dat het Waterloopbos daarna jaarlijks circa 150.000 bezoekers zal trekken. De verwachting is dat de ontwikkeling van het Waterloopbos, in combinatie met andere toeristische trekpleisters zoals Schokland en Urk, zal leiden tot een toename in zowel dagrecreatie als verblijfstoerisme in Noordelijk Flevoland. (bron en voor nadere informatie zie: Provincie Flevoland, 2-11-2017)

Abe Hoekstra (medewerker van het Waterloopkundig Laboratorium van 1966-1996) heeft een groot deel van de geschiedenis van Waterloopkundig Laboratorium De Voorst vastgelegd en toegankelijk gemaakt op het internet. Deze website bevat een schat aan informatie in de vorm van foto's, video's, tekeningen en beschrijvingen van de verschillende schaalmodellen.

- "Het in 2011 van start gegane MeerZoo is een kleinschalig dierenpark en kinderboerderij in Marknesse, waarbij spelen niet ontbreekt, dat samen met onze zorgboerderij (Reemzorg) wordt beheerd. erenpark genoemd. In de komende jaren wil MeerZoo zich deels gaan richten op een groep dieren van het Amerikaanse continent (Canada, Noord-, Midden- en Zuid Amerika). Een deel van deze soorten zit nu ook al in onze collectie. Daarnaast zullen ook de diverse "productiedieren" een plek krijgen. Door de diversiteit aan dieren is het niet altijd mogelijk om het gehele park open te stellen. Wij hebben daarom twee soorten openstellingen. De standaard openstelling en de zes bijzondere dagen. Ons doel is om de diverse soorten dieren die in onze collectie zijn te behouden voor het nageslacht. Daarnaast wil MeerZoo de verblijven zo natuurgetrouw mogelijk nabootsen en educatie verstrekken over hoe de dieren in de natuur leven en zich voortplanten.

MeerZoo heeft niet tot doel om met alle dieren die in onze collectie zijn te gaan fokken of kweken. Wij willen ons vooral richten op soortbehoud van zeldzame en minder voorkomende diersoorten. Een overzicht van de dieren die worden gehouden en waar mee gekweekt wordt kun je op de site vinden aan de rechterzijde onder de rubriek Dieren. Tevens vind je daar caresheets, informatieformulieren bij, die een algemene indruk geven van hoe het dier in de natuur leeft en hoe wij ze houden. Daarnaast is MeerZoo in Marknesse, door middel van Stichting Vrienden van MeerZoo, een opvang voor reptielen, vogels, knaagdieren en kleine exoten. De stichting zal de opvangdieren na controle op gezondheid en handelbaarheid hetzij in de eigen colectie opnemen hetzij herplaatsen bij andere dierentuinen of opvangadressen." De entree voor volwassenen is slechts € 5,00. Kinderen t/m 2 jaar gratis. Kinderen van 3 tot en met 10 jaar € 3,50.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Marknesse.

- Nieuws: - De 2-wekelijkse dorpskrant voor Marknesse e.o. SLUISpuntNL is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers). - Nieuws van de dorpskrant op Facebook.

- Onderwijs: - "Basisschool De Zeester in Marknesse heeft ca. 90 leerlingen verdeeld over 4 combinatiegroepen. De Zeester maakt gebruik van een schoolgebouw met 10 lokalen, een speellokaal ten behoeve van de kleutergroepen en groep 3, een ruimte voor speciale leerlingenzorg, een personeelskamer, een lokaal voor de peuterspeelzaal en een directiekamer. Bovendien beschikken we over een mooie gemeenschapsruimte met podium. Deze ruimte geeft de mogelijkheid tot allerlei activiteiten. Ons motto is: ”Je bent een ster tussen alle andere sterren.“ Wat houdt dat in? Ons motto zit verweven in ons christelijk, didactisch en pedagogisch handelen. We bedoelen hiermee dat elk kind recht heeft op de juiste aanpak, de juiste benadering. Elke “ster” is een “ster” met zijn of haar mogelijkheden en van de leerkracht wordt daarom verwacht die mogelijkheden op een positieve manier te ontwikkelen. We willen dat jouw kind elke dag met plezier naar school gaat. Daarom werken we aan een goede sfeer in de groepen. We vinden het belangrijk dat kinderen tot hun recht komen. Daarom besteden we extra aandacht aan kinderen die moeite hebben met leren of daar juist heel goed in zijn. Kinderen zitten op school om te leren. Leren van elkaar en van de leerkracht."

- Sport: - Voetbalvereniging s.v. Marknesse.

- Tennisvereniging ATV De Voorst is er voor de dorpen Marknesse en Kraggenburg.

- "FTC Marknesse is dé wielervereniging in de Noordoostpolder. Na de officiële start in 2007 (de oorsprong ligt in 2004) stond het bestuur van de FTC voor de uitdaging om het (race-)fietsen in de Noordoostpolder verder te ontwikkelen. In januari 2008 stond de teller op 27 leden. De “spin off” van de activiteiten in 2008 heeft de FTC veel leden opgeleverd wat resulteerde in een ledenbestand van 92 eind 2008. In 2015 is het ledental iopgelopen tot ruim 235. De activiteiten van de vereniging zijn o.a reguliere fietsavonden, toertochten op zaterdag/zondag, de Rabo Tulpenronde, de Zomeravondcompetitie voor licentiehouders, individuele tijd- en koppeltijdritten. Ook staan deelname aan klassieke toertochten en cyclo's op het programma, in binnen- en buitenland. Onze FTC is een georganiseerde Toer Fiets Club voor de sportieve fietser, jong en ouder, met aandacht voor de racefietser en mountainbiker. Een vereniging waar sportiviteit en gezelligheid zijn gebundeld onder het motto: samen uit, samen thuis. Een vereniging die haar leden alle faciliteiten biedt middels NTFU en KNWU.

Wil je leuk, ontspannen en onder deskundige begeleiding leren wielrennen? Lekker door de polder fietsen, genieten en gezond bezig zijn? Meld je dan aan voor de beginnersgroep wielrennen van FTC Marknesse. Deze cursus is voor iedereen van 12 tot 65 die graag wil gaan fietsen op een racefiets. Ervaring of een goede conditie is beslist niet nodig. Zelfs een eigen racefiets hoef je nog niet direct te hebben, want deze kun je de eerste keren ook huren via de Wielrenschool. Ook andere materialen zoals helmen, reservebanden of bijvoorbeeld een bidon zijn op aanvraag te huur. De cursusavonden zijn altijd op maandagavond en starten jaarlijks begin april. De cursus duurt 6 weken, waarbij we vanaf de basis beginnen. Onderdelen als noodstop, goede bochtentechniek, schakelen en het rijden in een groepje worden in een veilige omgeving geoefend. Op een ontspannen manier leer je de racefiets steeds beter beheersen en ga je vanzelf steeds iets sneller en iets verder weg fietsen. Na afloop van de cursus heb je voldoende ervaring om, als je dat wilt, met de meer gevorderde fietsers van FTC Marknesse mee te rijden. Deze hebben ook op maandagavond een trainingsgroep. Aan de cursus zijn kosten verbonden."

- Zorg: - "Zorgboerderij Reemzorg in Marknesse is gevestigd op een unieke locatie, namelijk dierenpark MeerZoo. Zorgboerderij ReemZorg biedt dagbesteding, opvang, logeren in de weekeinden en door de week, kortdurend verblijf en crisisopvang. Ook is Zorgboerderij ReemZorg bezig met het ontwikkelen van wonen en buitenschoolse opvang. Dit alles voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen met en zonder beperking. Bij ReemZorg bieden we iedereen een kans om op zijn of haar manier en niveau mee te doen. Wat bieden wij: duidelijke structuur en een dagelijks ritme; zorg op maat; werken op een unieke locatie: dierenpark MeerZoo; werken met kinderboerderij dieren en exotische dieren; professionele begeleiding (bij het werken aan doelen); een goede, gezellige en huiselijke sfeer."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de algemene begraafplaats van Marknesse.

Reactie toevoegen