Mantgum

Plaats
Dorp
Leeuwarden
Fryslân

mantgum_collage.jpg

Mantgum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Mantgum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Mantgum entree (Kopie).jpg

Mantgum, entree van het dorp, met paneel met dorpswapen en welke voorzieningen er in het dorp zijn.

Mantgum, entree van het dorp, met paneel met dorpswapen en welke voorzieningen er in het dorp zijn.

Mantgum centrum (Kopie).jpg

Mantgum, markante panden in het dorpscentrum

Mantgum, markante panden in het dorpscentrum

Mantgum kerk (Kopie).jpg

Mantgum, één van de vele charmante middeleeuwse kerkjes die Fryslân rijk is.

Mantgum, één van de vele charmante middeleeuwse kerkjes die Fryslân rijk is.

mantgum_kerkorgel_kopie.jpg

Niet alleen de kerk van Mantgum is monumentaal, ook het Van Dam-orgel uit 1879 is een juweeltje (© Wim Verburg)

Niet alleen de kerk van Mantgum is monumentaal, ook het Van Dam-orgel uit 1879 is een juweeltje (© Wim Verburg)

mantgum_runom.jpg

Sinds 2015 is er op een zondag in juli de wandeltocht en recreatieloop Rûnom Mantgum.

Sinds 2015 is er op een zondag in juli de wandeltocht en recreatieloop Rûnom Mantgum.

Mantgum

Terug naar boven

Status

- Mantgum is een terpdorp in de provincie Fryslân, gemeente Leeuwarden. T/m 1983 gemeente Baarderadeel. In 1984 over naar gemeente Littenseradiel, in 2018 over naar gemeente Leeuwarden. Het was de hoofdplaats van de gemeente Baarderadeel.

- Onder het dorp Mantgum vallen ook de buurtschappen Skillaerd en Tsjeintgum. In de Volkstelling van 1840 viel ook nog 1 pand van de buurtschap Jeth onder het dorp. Tegenwoordig valt die helemaal onder buurdorp Britswert.

- Mantgum heeft een dorpswapen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1329 kopie Mantinge, 1386 Mantinge, Mantinghe, 1427 kopie Mantengum, 1441 kopie Mantghum, 1451 Mantgum, Mantghum, 19e eeuw Mantsum.

Naamsverklaring
Samenstelling met heem 'woonplaats' van Mantinge 'bij de lieden van de persoon Mante'. Zie ook Mantinge en Tsjeintgum.(1)

Terug naar boven

Ligging

Mantgum ligt ZW van Leeuwarden, NO van Sneek en NW van Grou.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Mantgum 37 huizen met 254 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.150 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- De stins Hoxwier NO van Mantgum wordt in de 15e eeuw voor het eerst vermeld en is na decennialange leegstand en verval rond 1740 afgebroken. Op deze plek staat nu een boerderijtje.

- Het dorp heeft sinds 1883 een station aan de in dat jaar aangelegde spoorlijn Leeuwarden - Stavoren. Het stationsgebouw is helaas in 1973 gesloopt. Van 1940 tot 1973 is het station gesloten geweest.

- In de Inventaris van de archieven van de Hervormde Gemeente Mantgum en Skillaerd, 1636-2003 wordt een uitvoerige beschrijving gegeven van niet alleen de archieven in kwestie, maar ook van de (o.a. kerkelijke) geschiedenis van de kernen in kwestie. Dus ook daarom een zeer lezenswaardig document.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Architect Nynke Rixt Jukema vraagt zich in 2012 af waarom er de hele nacht 24 lampen branden op het perron van station Mantgum, terwijl er dan geen treinen rijden. Zonde van de energie en van het geld. Alleen lokaal al, en als je de zinloze verlichtingen landelijk doorrekent gaat het helemáál om enorme bedragen en dito stroombesparing. Het lukt haar niet om te achterhalen welke instantie er voor verantwoordelijk is, en dus ook niet om er iets aan te laten doen (alle instanties (ver)wijzen naar elkaar en ondertussen gebeurt er niets).

Jukema, die met haar project 'Feel the Night' mensen attent wil maken op de schoonheid van de nacht en het bestrijden van de zogeheten lichtvervuiling, besluit in november 2015 dan maar zélf in actie te komen en draait met dorpsgenoten 12 van de 24 lampen los. Als reactie doet de NS aangifte van 'vernieling' maar belooft wel het intern op de agenda te zetten. Wordt vervolgd dus... - Recensie van station en dorp Mantgum door treinliefhebber Frans Mensonides.

- Tijdens Nationale Boomfeestdag (op een woensdag in maart, in 1957 wereldwijd ontstaan als reactie op de grootschalige ontbossingen) planten ruim 100.000 kinderen in het hele land jaarlijks samen ca. 200.000 bomen. In 2016 hebben de schoolkinderen van groep 8 samen met de burgemeester 20 iepen geplant langs Om'e Terp.

- In verband met de herindeling van 2018 heeft de gemeente in 2014 de gemeentewerkplaats in Mantgum verkocht aan aannemersbedrijf Klaversma. Tot 2018 blijft de gemeente nog wel gebruik maken van een deel van het terrein en de opstallen.

- In 2015 is de geactualiseerde Dorpsvisie Mantgum verschenen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Mantgum heeft 21 rijksmonumenten.

- Mantgum trok vroeger veel renteniers. De neoclassicistische rentenierswoningen zijn er in allerlei soorten en maten, alle met ruime tuinen met dikwijls monumentaal geboomte. Eén tuin, aangelegd in 'Engelse landschapsstijl', compleet met een prieeltje en een vijver, bevindt zich nog in originele staat. "In de 19e eeuw is langs de hoofdweg door het dorp een bijzondere bebouwing ontstaan van riante rentenierswoningen. Bij deze woningen zijn villatuinen aangelegd die allemaal zijn ontworpen door Gerrit Vlaskamp. De huizen in deze straat en de buurt rondom de kerk zijn aangewezen als beeldbepalend en beschermd dorpsgezicht. Slechts één tuin heeft de monumentale status. De meeste tuinen hebben geen monumentale status. In toekomstige planvorming voor dit gedeelte van het dorp moet het behoud van het karakteristieke beeld uit de 19e en vroeg 20e eeuw nadrukkelijk als uitgangspunt worden genomen. Dat geldt voor plannen die betrekking hebben op de huizen, de tuinen, de wegbeplanting en de bestrating." (aldus de Dorpsvisie 2015)

- In 1203 wordt in Mantgum de eerste kerk gebouwd. Rond 1500 wordt deze kerk tot op het fundament afgebroken. De kloostermoppen worden gebruikt voor de bouw van de huidige Mariakerk. Het is een geheel symmetrisch laat-gotisch gebouw. - De kerk heeft een imposant orgel, in 1879 gebouwd door Lambertus van Dam uit Leeuwarden.

- Windmotor de Mantgumermolen is in 1920 gebouwd voor de bemaling van de Mantgumerpolder. De molen is in 2009 gerestaureerd en staat er weer piekfijn bij.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zondag in mei of juni is er de jaarlijkse Massale Garagesale, waar tientallen op de oprit of vanuit de garage hun overbodige spullen verkopen. Bij binnenkomst in het dorp krijg je een plattegrond met alle verkooppunten, zodat je een doelgerichte wandeling kunt maken.

- Sinds 2015 is er de wandeltocht (25 km) en recreatieloop (2,5 / 5 / 10 / 15 km) Rûnom Mantgum (op een zondag in juli).

- De Mantgumer Merke is het jaarlijkse dorpsfeest, gedurende 3 dagen in augustus.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rondwandeling Groene Wissel Mantgum (vanaf het NS-station) (14 km) voert je ook door de dorpen Easterwierrum en Wiuwert. De wandeling gaat grotendeels over verharde paden en wegen.

- De passantenhaven van Mantgum, met diverse voorzieningen, is direct bereikbaar vanaf de Middelseerûte.

Terug naar boven

Beeld

- R.J.H. Brink heeft een virtueel Kuierke door Mantgum gemaakt op zijn website, waarbij hij je in tekst en beeld vertelt over ca. 30 bijzondere panden in het dorp.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Mantgum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Mantgum.

- Nieuws: - De maandelijks verschijnende, doorgaans 60+ pagina's dikke en fraai verzorgde dorpskrant Mandeguod is via de link ook online te lezen. Via de link 'Doarpsmienskip' op de site zijn ook oudere jaargangen nog te lezen.

- MFC: - Sinds 1999 is Multifunctioneel Centrum (MFC) Wjukken het bruisende dorpshart. Natuurlijk waren er subsidies maar de inwoners hebben ook allerlei acties gevoerd om geld voor de bouw van het nieuwe MFC in te zamelen. Voorheen was sinds 1977 de voormalige dorpsschool als zodanig in functie. Meer dan 100 vrijwilligers zorgen ervoor dat alles op rolletjes loopt. Het pand is beschikbaar voor elk moment dat bewoners elkaar willen ontmoeten, zoals familiefeest, poppeslok, verjaardagsfeest, afscheidsdienst, vergadering, zang, toneel enz.

De naam van het gebouw verwijst naar de vorm: twee vleugels (wjukken), ontworpen door architect G. Brouwer. Om het nog mooier te maken heeft wijlen dorpsgenoot en beeldend kunstenaar Hein Mader (in 2011 overleden, zie verder bij Tsjeintgum) met de vrijwilligers en dorpsinwoners op het plein voor het MFC het kenmerk van Mantgum – de zwaan - in steen gelegd, als afsluiting van de inzamelingsactie "Mantgum draagt een steentje bij". De vrijwilligers hebben het gebouw grotendeels zelf gebouwd, en zorgen dus ook voor het beheer.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Gielguorde. Een 'gielguorde' was een plaats (meestal in het hooi) waar het fruit kon rijpen. De kinderen leren op school en worden rijper, vandaar deze naam die de school draagt sinds 1978, toen het huidige schoolgebouw in gebruik is genomen. - Kinderdagverblijf It Flinterke. - Peuterschool Pukkewjuk.

- Sport: - Keatsferiening Jacob Klaver.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Mantgum.

Reactie toevoegen