Maarhuizen

Plaats
Buurtschap
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

maarhuizen_plaatsnaambord.jpg

Maarhuizen is een piepkleine buurtschap van slechts enkele - maar wel monumentale - panden onder het dorp Winsum. Het ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

Maarhuizen is een piepkleine buurtschap van slechts enkele - maar wel monumentale - panden onder het dorp Winsum. Het ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

maarhuizen_enne_jans_heerd_gevelsteen_kopie.jpg

Buurtschap Maarhuizen, gevelsteen aan de gevel van de rijksmonumentale Enne Jans Heerd. (© https://groninganus.wordpress.com)

Buurtschap Maarhuizen, gevelsteen aan de gevel van de rijksmonumentale Enne Jans Heerd. (© https://groninganus.wordpress.com)

Maarhuizen

Terug naar boven

Status

- Maarhuizen is een buurtschap in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. T/m 2018 gemeente Winsum.

- De buurtschap Maarhuizen valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Winsum.

- De buurtschap Maarhuizen ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Moarhoezn.

Oudere vermeldingen
10e-11e eeuw de maiori Huson, 11e eeuw? Huson, eind 11e eeuw Uson, 1211 Marahusum, 1440 Marrahusum, Marahusum4 1506 Marhuyszen, 1564 Maerhuijsen, ca. 1660 Maerhusen, 1781 Maarhuisen.

Naamsverklaring
Datief meervoud (met plaatsaanduidende functie) van het Oudfriese hus = huis 'woning', met het Oudfriese mâra 'groter, meer', gelatiniseerd tot maior 'groter', in tegenstelling tot Lutkehuizen.(1) Lutkehuizen, ook wel Lutjehuizen, was een - inmiddels verdwenen - in de nabijheid gelegen buurtschap en wierde (10e-11e eeuw de minori Huson, 11e eeuw in minori Huson, 1371 Luyttekahuesum, 1541 Lutkehusen, 1781 Lutteke huisen). In die plaatsnaam zat dus aanvankelijk het Latijnse minor 'kleiner', een vertaling van luttik, lutje 'klein'. Aan deze buurtschap herinnerde tot in de jaren tachtig van de 20e eeuw nog de ZW van Maarhuizen lopende Lutkehuistertocht, maar bij de ruilverkaveling van deze omgeving in die tijd zijn vele landbouwkavels vergroot en daardoor vele kleine watertjes verdwenen, waaronder ook deze 'tocht'. Ook de laatste zichtbare sporen van de wierde van Lutkehuizen, die als zodanig in de 19e eeuw al is afgegraven, zijn toen en daardoor verdwenen.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Maarhuizen ligt rond de gelijknamige weg, direct NW van Winsum, Z van de provincialeweg N361 (Winsumerstraatweg), grotendeels N van het Mensingeweersterloopdiep (een pand ligt Z ervan).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Maarhuizen 17 huizen met 132 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap nog slechts vier panden (waarvan drie op de wierde). Dat suggereert dat er panden afgebroken zouden zijn, maar op en direct rond de wierde heeft nooit meer dan een handvol panden gestaan, dus kennelijk zijn in de Volkstelling van 1840 omliggende panden ook tot de buurtschap gerekend. Gezien de kaartbeelden in relatie tot de andere vermeldingen van plaatsnamen in de Volkstelling van 1840 moeten dat de panden zijn geweest die tegenwoordig tot de buurtschappen Schapehals en Schaphalsterzijl worden gerekend, en in vroeger tijden onder de onder Naam beschreven buurtschap Lutkehuizen vielen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Maarhuizen heeft 3 rijksmonumenten, zijnde de wierde, boerderij Enne Jans Heerd, en het daarbij gelegen kerkhof.

- Het kerkhof hoorde bij een kerk die is afgebroken nadat in 1726 de Hervormde gemeente van Maarhuizen was samengevoegd met die van Obergum (een nederzetting die fysiek nog wel bestaat, maar niet meer qua naam; dit vroegere dorpje is tegenwoordig namelijk het NW deel van het dorp Winsum). De oudste zerk dateert uit 1630. - Beschrijving van graven op dit kerkhof, door Dirk J. van Ham, die daar in het kader van stamboomonderzoek (genealogie) naar zijn voorouders onderzoek naar heeft gedaan.

- De boerderij op Maarhuizen 1 dateert uit 1811 en is als enige pand in de buurtschap omgracht.

- Op Maarhuizen 2 stond vroeger de boerderij Sijboltsheerd uit de 2e helft van de 16e eeuw (in 2001 zijn er resten van een oudere laat-gotische behuizing gevonden). In de jaren zeventig is deze wegens bouwvalligheid - hoewel het een rijksmonument was - afgebroken. In 1997 koopt Henk van Halteren het kavel op een veiling, met de intentie er t.z.t. een woonhuis te bouwen. Rond 2005 heeft hij er een boerderij gebouwd in de stijl van de oude Sijboltsheerd.

- Staatsbosbeheer beheert sinds 1977 de wierde van Maarhuizen met opstallen, waaronder de rijksmonumentale boerderij Enne Jans Heerd op huisnr. 3, genoemd naar een de vroegere bewoners, Enne Jans Huizing (1737-1819). Anno 2015 zocht zij voor de rijksmonumentale Enne Jans Heerd een 'creatieve ondernemer' die deze locatie 'nieuw leven kan inblazen'. Voor zover ons bekend is dat toen niet gelukt. De boerderij wordt sinds 2018 weer bewoond. In een nieuwsbericht van juli 2018 lezen wij dat door Staatsbosbeheer met een aantal andere betrokkenen wederom wordt nagedacht over een toekomstige bestemming voor dit pand.

- Tussen de huisnrs. 3 en 4 ligt over het Mensingeweersterloopdiep de brug Maarhuistertil. De eerste brug op deze plek is aangelegd in 1661.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De buurtschap Maarhuizen wordt doorsneden door het Mensingeweersterloopdiep. Dit kanaal loopt tussen Mensingeweer en het Winsumerdiep, en is omstreeks 1660 gegraven om een scheepvaartverbinding te maken tussen het gebied De Marne en de stad Groningen. Het trekpad aan de Z kant van het kanaal is onderdeel van het bij langeafstandswandelaars befaamde Pieterpad. Het Wad- en Wierdenpad loopt van het trekpad over de Maarhuistertil naar het noorden.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Reportage over Maarhuizen in tekst en beeld, door Sanne Meijer, die de buurtschap in 2015 fietsend en wandelend heeft verkend.

Reactie toevoegen