Lunteren

Plaats
Dorp
Ede
Veluwe
Gelderland

gemeente_lunteren_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Lunteren, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Kaart van de in 1818 opgeheven gemeente Lunteren, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

lunteren_poelakkerweg_onbewaakte_spoorwegovergang_kopie.jpg

Vanwege de (ernstige) ongelukken die soms plaatsvinden op onbewaakte spoorwegovervangen, gaat ProRail deze zo veel als redelijkerwijs mogelijk sluiten. Zoals deze aan de Poelakkerweg in Lunteren, waar slechts 75 meter verderop een bewaakte overgang ligt.

Vanwege de (ernstige) ongelukken die soms plaatsvinden op onbewaakte spoorwegovervangen, gaat ProRail deze zo veel als redelijkerwijs mogelijk sluiten. Zoals deze aan de Poelakkerweg in Lunteren, waar slechts 75 meter verderop een bewaakte overgang ligt.

Lunteren

Terug naar boven

Status

- Lunteren is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Ede.

- Lunteren is in 1812 afgesplitst van de gemeente Ede tot een zelfstandige gemeente, en in 1818 weer aan die gemeente toegevoegd.

- Onder het dorp Lunteren vallen ook de buurtschappen De Valk, Meulunteren, Nederwoud, Overwoud en Walderveen (grotendeels).

Terug naar boven

Ligging

Lunteren ligt NW van Ede, ZO van Barneveld en grenst in het W aan de A30.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lunteren 110 huizen met 704 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 5.000 huizen met ca. 13.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Vereniging Oud Lunteren, die ook Museum Oud Lunteren beheert. Enkele nummers van hun tijdschrift 'Bij de Amse Pomp', dat 2x per jaar verschijnt, zijn via de link ook online te bekijken. In het museum kun je o.a. de permanente tentoonstelling over de Goudsberg bezichtigen. Daar is het gehele souterrain voor ingericht. Rondom een kampvuur worden verhalen verteld. Interessante verhalen gericht op jeugdige bezoekers. Om het kampvuur heen, tussen de bomen van een denkbeeldig bos, is van elk thema een expositie-onderdeel te vinden. Op basis van objecten, foto’s en interactieve onderdelen krijgt de bezoeker een schat aan informatie over de rijke geschiedenis van het dorp en omgeving. De tentoonstelling is bedoeld als aanleiding om al die prachtige plekken in de directe omgeving ook daadwerkelijk te gaan bezoeken. Daarnaast kun je een kijkje nemen bij de steeds wisselende tentoonstellingen in het museum.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Met spoorwegongelukken zijn vaak mensenlevens gemoeid. Daarnaast hebben spoorwegongelukken grote gevolgen voor treinpersoneel, reizigers, hulpdiensten en het treinverkeer. Daarom willen het kabinet en ProRail de nog bestaande onbewaakte spoorwegovergangen in ons land - in de spoorwereld staan die bekend als Niet Actief Beveiligde Overweg (NABO) - zo snel als mogelijk sluiten, als er geen noodzaak is om ze te handhaven, in relatie tot de hoge kosten die gemoeid zijn met het aanleggen van beveiliging (dat kost namelijk al snel ca. 800.000 euro, zo niet meer, per overgang). In Lunteren betreft het anno 2018 nog een overgang in agrarisch gebied, tussen de Hessenweg en de Mijlerweg, en een overgang aan de Poelakkerweg in de dorpskern (zie afbeelding). Eerstgenoemde overweg is in november 2018 reeds provisorisch afgesloten met betonblokken, en wordt later definitief ontmanteld. Met sluiting van de laatstgenoemde overweg waren de meeste van de 12 formele rechthebbenden akkoord. Een der belanghebbenden is in beroep gegaan bij de rechtbank. Deze oordeelde d.d. 14-11-2018 dat in relatie tot de hoge kosten van beveiling en de nabijheid op slechts 76 meter afstand van een bewaakte overgang, in redelijkheid niet van ProRail kan worden verlangd dat zij deze overgang handhaaft. Dus ook die overgang wordt opgeheven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lunteren heeft 34 rijksmonumenten.

- Lunteren heeft 38 gemeentelijke monumenten.

- Windkorenmolen De Hoop in Lunteren (Dorpsstraat 152) is een achtkante grondzeiler, gedekt met riet, bouwjaar 1855, met een vlucht van 24,00 meter. Waarschijnlijk is bij de bouw gebruikgemaakt van een tweedehands achtkant afkomstig uit de Zaanstreek. De molen was na een restauratie in 1973 dankzij vrijwillige molenaars tot 2004 regelmatig in gebruik voor het malen van graan voor veevoeder. Lange tijd heeft de molen daarna zonder lange schoren, maar wel met een nieuwe lange spruit stilgestaan. Op 21 oktober 2010 is door molenmakersbedrijf Coppes uit Bergharen begonnen met een restauratie, die in mei 2011 is gereedgekomen. Er kwamen onder meer een nieuwe staartbalk en schoren. Het riet is in zijn geheel vervangen door nieuw riet. De kruivloer is weer horizontaal gemaakt door onder enkele achtkantstijlen houten blokken te plaatsen. De houten achtkant zelf is echter scheef gebleven. Tevens is er elektrisch licht aangelegd en is de molen opnieuw geverfd. Sinds de restauratie wordt er weer op vrijwillige basis graan gemalen. De molen is iedere 1e en 3e zaterdag van de maand en op afspraak te bezoeken.

- In 1965 onthulde de voorzitter van de Gelderse VVV de heer J. Veth op een van de toppen van de Goudsberg, op de 51 meter hoge Lindeboomsberg, een zwerfsteen met daarop de inscriptie 'Middelpunt van Nederland'. “U hebt Nederland een hart gegeven”, aldus de heer Veth. Ir Wigman uit Lunteren had laten uitrekenen dat er vanaf dit middelpunt in alle windstreken (noord, zuid, oost en west), voor de drooglegging van de grote IJsselmeerpolders, evenveel land te vinden was. Deze plek kent als middelpunt al een lange voorgeschiedenis. Tot 1935 moeten er drie grote puntige kalender- of zonnewendestenen hebben gestaan. De ene zijde van de stenen driehoek wees naar het noordoosten waar de zon op de langste dag opkomt en de andere zijde wijst naar het zuidoosten waar de zon op de kortste dag opkomt. Om die reden kreeg deze middelpuntsteen in de jaren tachtig gezelschap van twee andere grote zwerfkeien uit de IJstijd, om het oude verhaal van de kalenderstenen weer tastbaar te maken. In 2002 is de ‘middelpunt’-steen vervangen door een nieuw exemplaar, omdat de oude was gebarsten.

In 2015 kwam de heer W. Bruijnes uit Ede met een nieuwe ‘onderbouwing’ van het middelpunt. M.b.v. het geodetisch coördinatensysteem berekende hij de afstanden tussen de vier uithoeken van Nederland. Dat zijn Rottemmeroog, (NO), St. Anna Ter Muiden (ZW), Terschelling (NW) en het Drielandenpunt bij Vaals (ZO). Als je een lijn trekt van NO naar ZW en je doet dat ook van NW naar ZO en vervolgens trek je een loodlijn uit het midden van beide lijnen, dan ligt Lunteren precies op de plek waar die twee loodlijnen elkaar kruisen. Deze locatie ligt dus even ver van Rottumeroog als van St. Anna Ter Muiden en even ver van Terschelling als van het Drielandenpunt.

In 2016 is de plek rondom de drie ‘stenen’ door landschapsarchitecten. grondig vernieuwd. Het is een aangename, open plek geworden te midden van opgaand bos met zicht richting de Notarisbank. Vormgegeven als een royaal half verhard plateau met lindeboom en drie zwerfkeien, zorgvuldig uitgelijnd op de zon en de drie op het middelpunt samenkomende wandelpaden. Een stevige omwalling van cortenstaal en gras, tevens bedoeld als zitplek. Om de drie grote stenen weer op de juiste plek te krijgen was een precisieklus. Het is een mooie plek geworden waar veel mensen een kijkje gaan nemen en een ‘selfie’ maken met de ‘middelpunt’steen als achtergrond. Bovendien heb je er prachtig uitzicht richting Barneveld, over de Gelderse Vallei.

- Op Recreatiecentrum De Goudsberg (Hessenweg 85, NO van de dorpskern van Lunteren) bevindt zich de zogeheten 'Muur van Mussert'. De gemetselde muur is in de jaren dertig gebouwd in opdracht van de NSB. Hij is gebruikt voor de 'hagespraken' van de leider, de toespraken die hij met Pinksteren hield voor zijn verzamelde aanhangers. Het bouwwerk maakte deel uit van een openluchttheater voor massabijeenkomsten. Het platform waarop Mussert stond en andere onderdelen van het complex zijn na de oorlog al gesloopt. De muur is het enige nog overgebleven bouwwerk van de NSB in Nederland. De Goudsberg was tussen 1936 en 1945 een nationaalsocialistisch complex. De grootvader van de huidige eigenaar heeft het in 1951 overgenomen.

De eigenaar van het terrein had een sloopvergunning voor de muur aangevraagd, omdat hij zijn park wilde upgraden naar de eisen des tijds en er daarom nieuwe chalets wilde neerzetten, ook op en rond de plek van de muur. De gemeente Ede wilde echter dat de muur een monumentenstatus zou krijgen en deed een verzoek hiertoe aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In februari 2018 heeft de minister besloten dat de Muur van Mussert een rijksmonument wordt. "De Muur van Mussert herinnert ons aan een donkere tijd die deel uitmaakt van onze geschiedenis. Het is een overblijfsel van een tijdperk waarmee aan volgende generaties het verhaal van de oorlogsjaren verteld kan worden", aldus minister Van Engelshoven in haar toelichting op de toekenning. Zie ook het filmpje van de NOS over de Goudsberg en de Muur van Mussert, waarin zij de geschiedenis van het complex toelicht. Op 28 juni 2018 is de Muur formeel een rijksmonument geworden.

Vervolgens is in maart 2018 Stichting Educatiecentrum De Goudsberg opgericht. De stichting streeft naar een nieuwe Tweede Wereldoorlog route die bij de Muur van Mussert in Lunteren begint. De route zou via de Grebbeberg en Oosterbeek naar Hotel de Wereld in Wageningen, waar de capitulatie werd getekend, moeten lopen. Ook wil de stichting in de gang van de muur een educatief en interactief programma ontwikkelen voor vooral jongeren. "Voornamelijk de jeugd willen we leren van let op, wat er toen gebeurde, die verschijnselen van vreemdelingenhaat, van uitsluiten van bevolkingsgroepen, wat er toen gebeurde dat kan vandaag weer gebeuren", aldus Jan Kijlstra van de stichting. De Muur vormt wat de Duitsers een “Mahnmal” noemen; een monument dat niet alleen dient ter herinnering, maar ook als waarschuwing. De Muur leent zich dan ook bij uitstek voor het vertellen van dit verhaal en andere verhalen.

- Gevelstenen in Lunteren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 1889 start de aanplant van Het Lunterse Buurtbosch. Het werk wordt uitsluitend in de wintertijd uitgevoerd. Min of meer als sociaal plan van notaris Van den Ham, om werkloze inwoners tegen een zekere vergoeding te helpen. Wekelijks gaat hij in zijn rijtuig op inspectie. De eerste Koepel dient hem als rustplek. Van den Ham maakt zelf het ontwerp van het buurtplantsoen, dat de vorm krijgt van een boom met bladen. Dit ontwerp heeft inmiddels de status van rijksmonument.

- Pinetum De Dennenhorst is een naaldbomen bostuin van circa 6 hectare. Het is bijzonder omdat er veel grote en bijzondere coniferen (en 3 mammoetbomen) in een natuurlijke omgeving staan. Mooie doorkijkjes met combinaties van verschillende groeivormen en schakeringen groen. Het zal je kijk op coniferen voorgoed veranderen (aldus het Pinetum).

- Wandelroutes rond Lunteren.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lunteren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Lunteren.

- Nieuws: - De Lunterse Krant verschijnt zaterdags huis-aan-huis in het dorp Lunteren en enkele omliggende kernen. Via de link is de krant ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Lunteren.

- Dorpshuis: - Dorpshuis het Westhoffhuis.

- Jeugd: - "Voor de Tweede Wereldoorlog is er in Lunteren al een padvindersgroep. Dit is een groep zogeheten 'heilspadvinders'; padvinders aangesloten bij het Leger des Heils. Zij houden hun opkomsten aan de Goorsteeg. Een straatnaambordje met 'Padvinderslaantje' is daar nu nog te vinden. In 1941 verbiedt de Duitse bezetter de padvinderij in heel Nederland. In 1945 worden de Hessengroep en de Callunagroep opgericht. Aanvankelijk gevestigd op de Goudsberg, leiden de groepen later een zwervend bestaan; de groepen hebben op verschillende plaatsen in het dorp hun bijeenkomsten. De Callunagroep is mogelijk door de vele omzwervingen tenslotte opgeheven. In 1964 worden De Zandkleppers opgericht, genoemd naar een plek aan de Molenweg die ´De Zandklep´ wordt genoemd. Eind jaren zestig krijgen de padvinders op de hoek van de Boslaan en de Hessenweg dan eindelijk hun eigen oefenterrein. In 1973 wordt Stichting Scouting Lunteren opgericht.

In 1972 waren ouders en leiding reeds begonnen met de bouw van ´Het Houten Hes´. ´Het Houten Hes´ was een verbouwde directiekeet, waar heel wat vrije uurtjes van menig ouder in hebben gezeten. In april 1974 komt het gereed. Op 22 april 2014 brengt Koningin Màxima in het diepste geheim een bezoek aan Scouting Lunteren. In het kader van het project 'Girls in the lead' van Scouting Nederland, wordt de koningin rondgeleid langs verschillende typische scoutingactiviteiten. Anne Top, destijds explorer leidt de koningin, burgermeester van der Knaap en commisaris van de Koning, de heer Cornielje, rond. De padvindsters laten zien wat Scouting is en wat het voor hen betekent. Een geweldige eer!"

- Muziek: - "Gezocht: Muzikanten met Karakter. Wij zijn KNA. Wij zijn niet arrogant, wij zijn gewoon goed. Dat roepen we graag, maar maken we ook regelmatig waar. Zo wonnen we afgelopen jaren verschillende Open Nederlandse Fanfarekampioenschappen. Zoals in 2017. We wonnen glansrijk, zoals je hier kunt beluisteren. Wij zijn op zoek naar gedreven muzikanten, die zin hebben om mee te spelen in een goed orkest. Een orkest met karakter. We repeteren op donderdagavond. We werken hard en secuur, onder leiding van dirigent Erik Kluin. Na afloop stoppen we met spelen, maar praten we aan de bar verder over muziek, het winnen van concoursen en het geven van concerten in afgeladen zalen onder het genot van een biertje of baco. Als je aan de beurt bent voor bardienst, vinden we het leuk als je borrelnoten, chips of gehaktballen meeneemt - maar dat is bijzaak. Ons orkest heeft ruimte in een aantal secties: trombone, hoorn, bas (es en bes) en eerste bugel. Kijken of het wat voor je is? Stuur een mailtje naar info@knalunteren.nl of loop eens binnen op donderdagavond in ons clubgebouw Euterpe in Lunteren."

- Sport: - In 1931 wordt in het dorp een ontspanningsvereniging opgericht met de naam Amacitia. In 1932 wordt daar een afdeling voetbal aan toegevoegd. Het voetbalveld, deze naam mag het nauwelijks hebben, is een terrein van heide en zand, gelegen tegenover het Bosbad. Na het eerste jaar wordt de afdeling voetbal van Amacitia losgekoppeld en gaat zelfstandig verder, onder de naam A.S.N.O.D. (Al Strevend Naar Ons Doel). In 1937 verhuist A.S.N.O.D. naar het Zwarte Water. Eerst op het smalle veld tegen de spoordijk en in 1940 naar de overkant van de spoorlijn, waar zij tot 1966 speelt en wat nog jaren als 4e veld in gebruik is geweest bij de VV. De naam A.S.N.O.D. is in 1946, door toevoeging van een afdeling gymnastiek en wandelen, Sportvereniging Lunteren geworden. Dit is echter van korte duur; de voetballerij wordt in 1950 geheel zelfstandig onder de naam Voetbalvereniging Lunteren.

Sinds 1932 is er op zondag gevoetbald. Op zaterdag moet er in die tijd namelijk nog gewerkt worden, vandaar dat alleen de zondag overblijft. Vanwege de overwegend christelijke dorpsbevolking geeft dit nogal eens de nodige problemen. In die tijd zijn er uitstekende voetballers in het dorp, maar de meesten mogen om principiële redenen niet op zondag voetballen. Daarom komt er vanaf seizoen 1948-1949 ook een zaterdagelftal. In seizoen 1953-1954 wordt het aantal spelers danig uitgedund, o.a. door militaire dienstplicht en studie, waardoor men besluit de vereniging op te heffen. Enkele enthousiastelingen vinden dat er toch een voetbalvereniging in het dorp moet blijven, en richten hem kort nadien opnieuw op, met aanvankelijk 18 spelers, en nu alleen nog als zaterdagvereniging. Dit is een korte samenvatting van de rijke geschiedenis van VV Lunteren, waarover je onder de link nog veel uitvoeriger informatie kunt vinden.

- Tennisclub Lunteren (TCL) is opgericht in 1966. Het park heeft 6 tennisroodbanen met verlichting, kleedruimtes met douches, een clubhuis met bar en een snackhuisje, de Braai. Het park is het gehele jaar van 8.30-23.00 uur geopend. De vereniging probeert een goede balans te vinden tussen recreatie- en prestatietennis. Uiteraard wordt er in de verschillende speelsterkten en op diverse niveaus competitie gespeeld. Om het tennis onder de knie te krijgen of om het niveau te verbeteren zijn binnen de tennisclub een aantal mogelijkheden voor training. Training voor junioren, senioren, voor beginners of gevorderden, individueel of met twee of meer leden tegelijk is mogelijk.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de gemeentelijke begraafplaats (Kerkhoflaan 16, Lunteren), met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen