Lunteren

Plaats
Dorp
Ede
Veluwe
Gelderland

lunteren dorpsstraat 1905 [640x480].jpg

Lunteren, Dorpsstraat, 1905

Lunteren, Dorpsstraat, 1905

GL kadastrale gemeente Lunteren in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Kadastrale gemeente Lunteren in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kadastrale gemeente Lunteren in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Lunteren

Terug naar boven

Status

- Lunteren is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Ede. Het was een zelfstandige gemeente van 1812 t/m 1817 (voorheen en nadien dus gemeente Ede). Op de oude plattegrond elders op deze pagina kun je zien welk gebied de gemeente omvatte.

- Onder het dorp Lunteren vallen ook de buurtschappen De Valk, Meulunteren, Nederwoud, Overwoud en Walderveen (grotendeels).

Terug naar boven

Ligging

Lunteren ligt NW van Ede, ZO van Barneveld en grenst in het W aan de A30.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lunteren 110 huizen met 704 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 5.000 huizen met ca. 13.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Vereniging Oud Lunteren, die ook Museum Oud Lunteren beheert. Enkele nummers van hun tijdschrift 'Bij de Amse Pomp', dat 2x per jaar verschijnt, zijn via de link ook online te bekijken. In het museum kun je o.a. de permanente tentoonstelling over de Goudsberg bezichtigen. Daar is het gehele souterrain voor ingericht. Rondom een kampvuur worden verhalen verteld. Interessante verhalen gericht op jeugdige bezoekers. Om het kampvuur heen, tussen de bomen van een denkbeeldig bos, is van elk thema een expositie-onderdeel te vinden. Op basis van objecten, foto’s en interactieve onderdelen krijgt de bezoeker een schat aan informatie over de rijke geschiedenis van het dorp en omgeving. De tentoonstelling is bedoeld als aanleiding om al die prachtige plekken in de directe omgeving ook daadwerkelijk te gaan bezoeken. Daarnaast kun je een kijkje nemen bij de steeds wisselende tentoonstellingen in het museum.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lunteren heeft 34 rijksmonumenten.

- Lunteren heeft 38 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Hoop.

- Gevelstenen in Lunteren.

- Op Recreatiecentrum De Goudsberg (Hessenweg 85, NO van de dorpskern van Lunteren) bevindt zich de zogeheten 'Muur van Mussert'. De gemetselde muur is in de jaren dertig gebouwd in opdracht van de NSB. Hij is gebruikt voor de 'hagespraken' van de leider, de toespraken die hij met Pinksteren hield voor zijn verzamelde aanhangers. Het bouwwerk maakte deel uit van een openluchttheater voor massabijeenkomsten. Het platform waarop Mussert stond en andere onderdelen van het complex zijn na de oorlog al gesloopt. De muur is het enige nog overgebleven bouwwerk van de NSB in Nederland. De Goudsberg was tussen 1936 en 1945 een nationaalsocialistisch complex. De grootvader van de huidige eigenaar heeft het in 1951 overgenomen.

De eigenaar van het terrein heeft een sloopvergunning voor de muur aangevraagd, omdat hij zijn park wil upgraden naar de eisen des tijds en er daarom nieuwe chalets wil neerzetten, ook op en rond de plek van de muur. De gemeente Ede wilde echter dat de muur een monumentenstatus krijgt en deed een verzoek hiertoe aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Die steunde dat eerst, maar trok het besluit later weer in omdat breder onderzoek nodig was. Anno februari 2018 was de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) aan zet om te beslissen of de Muur van Mussert ja of nee een officieel monument moet worden. Onder de link kun je ook lezen dat een student van de TU Eindhoven een prijswinnend plan voor herbestemming van de muur heeft gemaakt, voor het geval hij behouden blijft.

Eind februari 2018 heeft de minister besloten dat de Muur van Mussert een rijksmonument wordt. "De Muur van Mussert herinnert ons aan een donkere tijd die deel uitmaakt van onze geschiedenis. Het is een overblijfsel van een tijdperk waarmee aan volgende generaties het verhaal van de oorlogsjaren verteld kan worden", aldus minister Van Engelshoven in haar toelichting op de toekenning. Zie ook het filmpje van de NOS over de Goudsberg en de Muur van Mussert, waarin zij de geschiedenis van het complex toelicht. Op 28 juni 2018 is de Muur formeel een rijksmonument geworden.

Vervolgens is in maart 2018 Stichting Educatiecentrum De Goudsberg opgericht. De stichting streeft naar een nieuwe Tweede Wereldoorlog route die bij de Muur van Mussert begint. De route zou via de Grebbeberg en Oosterbeek naar Hotel de Wereld in Wageningen, waar de capitulatie werd getekend, moeten lopen. Ook wil de stichting in de gang van de muur een educatief en interactief programma ontwikkelen voor vooral jongeren. "Voornamelijk de jeugd willen we leren van let op, wat er toen gebeurde, die verschijnselen van vreemdelingenhaat, van uitsluiten van bevolkingsgroepen, wat er toen gebeurde dat kan vandaag weer gebeuren", aldus Jan Kijlstra van de stichting. Het bestuur van Stichting Educatiecentrum De Goudsberg bestaat uit o.a. Jan Kijlstra van Stichting Erfgoed Ede, Ad van Liempt (journalist, boekenschrijver en programmamaker) en Joost Rosendaal (historicus en publicist). Ook de eigenaar van het campingterrein waar de muur op staat zit in het bestuur. De stichting wil het terrein kopen dan wel pachten van de eigenaar. Het zou al met al weleens ca. 3 jaar kunnen duren voor dat allemaal in kannen en kruiken is (vooral ook gezien de fondsenwerving die daar voor nodig is), aldus Kijlstra. De Muur vormt wat de Duitsers een “Mahnmal” noemen; een monument dat niet alleen dient ter herinnering, maar ook als waarschuwing. De Muur leent zich dan ook bij uitstek voor het vertellen van dit verhaal en andere verhalen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 1889 start de aanplant van Het Lunterse Buurtbosch. Het werk wordt uitsluitend in de wintertijd uitgevoerd. Min of meer als sociaal plan van notaris Van den Ham, om werkloze inwoners tegen een zekere vergoeding te helpen. Wekelijks gaat hij in zijn rijtuig op inspectie. De eerste Koepel dient hem als rustplek. Van den Ham maakt zelf het ontwerp van het buurtplantsoen, dat de vorm krijgt van een boom met bladen. Dit ontwerp heeft inmiddels de status van rijksmonument.

- Pinetum De Dennenhorst is een naaldbomen bostuin van circa 6 hectare. Het is bijzonder omdat er veel grote en bijzondere coniferen (en 3 mammoetbomen) in een natuurlijke omgeving staan. Mooie doorkijkjes met combinaties van verschillende groeivormen en schakeringen groen. Het zal je kijk op coniferen voorgoed veranderen (aldus het Pinetum).

- Wandelroutes rond Lunteren.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lunteren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Lunteren.

- Nieuws: - De Lunterse Krant verschijnt zaterdags huis-aan-huis in het dorp Lunteren en enkele omliggende kernen. Via de link is de krant ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Lunteren.

- Dorpshuis: - Dorpshuis het Westhoffhuis.

- Jeugd: - Voor de Tweede Wereldoorlog is er in Lunteren al een padvindersgroep. Dit is een groep zogeheten 'heilspadvinders'; padvinders aangesloten bij het Leger des Heils. Zij houden hun opkomsten aan de Goorsteeg. Een straatnaambordje met 'Padvinderslaantje' is daar nu nog te vinden. Op 9 april 1941 verbiedt de Duitse bezetter de padvinderij in heel Nederland. Op 9 juni 1945 neemt hopman Nico A. van Duijvendijk het initiatief tot oprichting van de Hessengroep. Enkele weken na de oprichting van de Hessengroep wordt de Callunagroep opgericht. Aanvankelijk gevestigd op de Goudsberg, leiden de Callunagroep en de Hessengroep later een zwervend bestaan; de groepen hebben op verschillende plaatsen in het dorp hun bijeenkomsten. Bekende plekken zijn o.a. de kippenhokken op het terrein van notaris Dinger aan de Molenweg, de bakkerij van ´zwarte´ Meijer op de hoek van de Klomperweg en de Dorpsstraat, het gymlokaal van de Hugo de Vriesschool aan de Dorpsstraat en de klompenhandel van Van Houweling aan de Engweg. De Callunagroep is mogelijk door de vele omzwervingen tenslotte opgeheven. In 1964 worden De Zandkleppers opgericht, genoemd naar een plek aan de Molenweg die ´De Zandklep´ wordt genoemd.

Eind jaren zestig is het dan eindelijk zover. Op de hoek van de Boslaan en de Hessenweg krijgen de padvinders de beschikking over een eigen oefenterrein. Ouders en leiding van de Hessengroep en De Zandkleppers maken plannen en zo ontstaat de eerste samenwerking tussen beide groepen. In 1973 wordt Stichting Scouting Lunteren opgericht. Ook nu zijn de Hessengroep en De Zandkleppers weer vooruitstrevend. De ontzuiling heeft in Nederland toegslagen en steeds meer scheidslijnen vallen weg. In 1973 ontstaat de vereniging Scouting Nederland, uit een drietal andere verengingen.

In 1972 waren ouders en leiding reeds begonnen met de bouw van ´Het Houten Hes´. ´Het Houten Hes´ was een verbouwde directiekeet, waar heel wat vrije uurtjes van menig ouder in hebben gezeten. In april 1974 komt het gereed. Op 22 april 2014 brengt Koningin Màxima in het diepste geheim een bezoek aan Scouting Lunteren. In het kader van het project 'Girls in the lead' van Scouting Nederland, wordt de koningin rondgeleid langs verschillende typische scoutingactiviteiten. Anne Top, destijds explorer leidt de koningin, burgermeester van der Knaap en commisaris van de Koning, de heer Cornielje, rond. De padvindsters laten zien wat Scouting is en wat het voor hen betekent. Een geweldige eer!

- Muziek: - "Gezocht: Muzikanten met Karakter. Wij zijn KNA. Wij zijn niet arrogant, wij zijn gewoon goed. Dat roepen we graag, maar maken we ook regelmatig waar. Zo wonnen we afgelopen jaren verschillende Open Nederlandse Fanfarekampioenschappen. Zoals in 2017. We wonnen glansrijk, zoals je hier kunt beluisteren. Wij zijn op zoek naar gedreven muzikanten, die zin hebben om mee te spelen in een goed orkest. Een orkest met karakter. We repeteren op donderdagavond. We werken hard en secuur, onder leiding van dirigent Erik Kluin. Na afloop stoppen we met spelen, maar praten we aan de bar verder over muziek, het winnen van concoursen en het geven van concerten in afgeladen zalen onder het genot van een biertje of baco. Als je aan de beurt bent voor bardienst, vinden we het leuk als je borrelnoten, chips of gehaktballen meeneemt - maar dat is bijzaak. Ons orkest heeft ruimte in een aantal secties: trombone, hoorn, bas (es en bes) en eerste bugel. Kijken of het wat voor je is? Stuur een mailtje naar [email protected] of loop eens binnen op donderdagavond in ons clubgebouw Euterpe in Lunteren."

- Sport: - Tennisclub Lunteren (TCL) is opgericht in 1966.

- In 1931 wordt in Lunteren een ontspanningsvereniging opgericht met de naam Amacitia. In 1932 wordt daar een afdeling voetbal aan toegevoegd. Het voetbalveld, deze naam mag het nauwelijks hebben, is een terrein van heide en zand, gelegen tegenover het Bosbad. In de competitie wordt gespeeld met één elftal in de U.P.V.B. (Utrechtse Provinciale Voetbal Bond). Na het eerste jaar wordt de afdeling voetbal van Amacitia losgekoppeld en gaat zelfstandig verder, onder de naam A.S.N.O.D. (Al Strevend Naar Ons Doel). Gezien de reisafstanden per fiets en een enkele keer met de trein of de bus, wordt in 1935 besloten om te gaan voetbalen bij de A.V.B. (Arnhemse Voetbal Bond).

In 1937 verhuist A.S.N.O.D. naar het Zwarte Water. Eerst op het smalle veld tegen de spoordijk en in 1940 naar de overkant van de spoorlijn, waar zij tot 1966 speelt en wat nog jaren als 4e veld in gebruik is geweest bij de VV. De naam A.S.N.O.D. is in 1946, door toevoeging van een afdeling gymnastiek en wandelen, Sportvereniging Lunteren geworden. Dit is echter van korte duur; de voetballerij wordt in 1950 geheel zelfstandig onder de naam Voetbalvereniging Lunteren.

Sinds 1932 is er op zondag gevoetbald. Op zaterdag moet er in die tijd namelijk nog gewerkt worden, vandaar dat alleen de zondag overblijft. Vanwege de overwegend christelijke dorpsbevolking geeft dit nogal eens de nodige problemen. In die tijd zijn er uitstekende voetballers in Lunteren, maar de meesten mogen om principiële redenen niet op zondag voetballen. Daarom komt er vanaf seizoen 1948-1949 ook een zaterdagelftal. In seizoen 1953-1954 wordt het aantal spelers danig uitgedund, o.a. door militaire dienstplicht en studie, waardoor men besluit de vereniging op te heffen. Enkele enthousiastelingen vinden dat er toch een voetbalvereniging in het dorp moet blijven, en richten hem kort nadien opnieuw op, met aanvankelijk 18 spelers, en nu alleen nog als zaterdagvereniging. Dit is een korte samenvatting van de rijke geschiedenis van VV Lunteren, waarover je onder de link nog veel uitvoeriger informatie kunt vinden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de gemeentelijke begraafplaats (Kerkhoflaan 16, Lunteren), met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen