Limbricht

Plaats
Dorp
Sittard-Geleen
Westelijke Mijnstreek
Limburg

LB gemeente Limbricht in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Limbricht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Limbricht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Limbricht

Terug naar boven

Status

- Limbricht is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

- Wapen van de voormalige gemeente Limbricht.

- Onder de gemeente Limbricht vielen naast het gelijknamige dorp ook nog de dorpen Einighausen en Guttecoven.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Lömmerig.

Oudere vermeldingen
In archiefstukken zijn meer dan twintig verschillende schrijfwijzen te vinden, zoals Limborg, Lymbourch, Limburg, Limporghe, 1224 de Lumburg, 1246 Lemburg, 1288 Lemborgh, 1296 en 1357 Lymburch, 1326 Lumburg, 1351 Lemborg, in de 17e eeuw komen onder meer voor Limbricht, Lembricht, Limmericht en Limberich, een koningsplaat van de schutterij uit 1737 vermeldt Lummerich, een tekst over Franse soldaten in het kasteel in 1814 spreekt van Limmerich. Opvallend is de overeenkomst met de naam van het oude hertogdom Limburg. Sinds de Franse Tijd is de officiële spelling Limbricht. (bron: Math Vleeshouwers)

Naamsverklaring
- In het dialect heet deze plaats Lömmerig, wat de normale ontwikkeling uit de oude vormen is. Limbricht, met hypercorrecte slot t- (onder invloed van Obbicht en Grevenbicht?), is daarvan een verbastering. In verband met de familiebetrekkingen van de stichter verklaard als vernoeming naar Limburg aan de Vesder in België.(1)

- De twee naamdelen worden verklaard als burcht aan de Lim of Lin, de oorspronkelijke naam van de beek waaraan het kasteel is gesitueerd. Later Limbeek, Lintbeek, tegenwoordig Limbrichterbeek geheten. Lin is een oude aanduiding voor een kleine beek, verwant aan 'lint' en 'lijn' met als grondbetekenis 'lang en smal'. Limbricht is dus: 'burcht aan het smalle beekje genaamd Lim of Lin'. Vergelijk dit ook met andere plaatsen die Limbricht-Limburg (en vergelijkbare vormen) heten: Limburg aan de Lahn, of nog directer: Lembeke in Vlaanderen, feitelijk een pleonasme. Een andere verklaring luidt: sterke burcht of burcht (versterkte woning) op een hoogte of heuvel gelegen. (bron: o.a. Math Vleeshouwers)

- De naam kan, evenals de provincienaam Limburg, ontstaan zijn uit Lintburc, waarin lint wordt verklaard als de boomnaam 'linde'. Sommigen gaan echter uit van lind 'fabelslang, draak' en verklaren de namen als 'drakenburcht'(2). Deze laatste verklaring is echter weerlegd door F.Th.W. Smeets in zijn boek 'Lemborgh' (1974).

Bij- en spotnamen
Daole
. De carnavalsvereniging is genaamd De Daole, de zwarte raaf, een naam die waarschijnlijk verband houdt met het verblijf van deze diersoort in de toren van het kasteel. (3169)

Terug naar boven

Ligging

Limbricht ligt direct NW van Sittard.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Limbricht 295 huizen met 1.496 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 106/554 (= huizen/inwoners), de buurtschappen Einighausen 111/542 en Guttecoven 77/390 en kasteel Grasbroek 1/10.

- Per 1 januari 1982 is de gemeente opgeheven en als volgt verdeeld:
naar Sittard: 828 hectare met 5.481 inwoners;
naar Geleen: 86 hectare met 4 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.100 huizen met ca. 2.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vroege bewoning
Het oude Limbricht lag aan de noordoostzijde van het huidige dorp bij de Platz langs een Romeinse weg. Er zijn enkele Romeinse vondsten gedaan in de buurt van het oude kerkje. Bijvoorbeeld een kinderarmbandje, munten en de bekende laat-Romeinse sarcofaag die in het kerkje staat. Ook een Merovingisch kralensnoertje evenals veel aardewerkscherven uit de Middeleeuwen zijn te voorschijn gekomen.

In het Limbrichterveld (Hoogveld) is een grafveld uit de Bronstijd (2200-750 v. Chr.) aangetroffen en een omgracht nederzettingsterrein uit de Late IJzertijd (500 v. Chr. B 1e eeuw n. Chr.). Ook een cluster grafheuvels uit de bronstijd en een waterput uit de Middeleeuwen (11e-12e eeuw) zijn er gevonden. Noordelijker zijn vier boerenerven uit de IJzertijd aangetroffen en uit de Midden-Bronstijd (ca. 1500 v. Chr.) een dertig meter lange boerderij.

Vrije heerlijkheid
In de middeleeuwen is Limbricht een vrije heerlijkheid geweest in Guliks gebied. De zelfstandigheid gold ook op kerkelijk gebied. Vanouds behoorde het tot het bisdom Luik. In 1801 ging het over naar het door de Fransen gestichte bisdom Aken, van 1822 tot 1840 was het weer Luiks en vervolgens kwam het bij het apostolisch vicariaat Roermond, dat in 1853 een bisdom is geworden.

Heren
In de oudste bewaard gebleven teksten over het dorp (eind 13e eeuw) wordt Herman van Lemburg als Heer van Limbricht genoemd. Rond 1450 wordt de heerlijkheid het bezit van de familie Scheiffart van Merode. In 1619 begint de periode Van Breyl, de bouwers van het huidige kasteel. Het bezit gaat over op de familie Van Bentinck, die de vlucht moet nemen als de Fransen hier op 20 juni 1794 binnenvallen. In 1810 wordt het eigendom van de familie Michiels van Kessenich. In 1955 is het kasteel verkocht aan Stichting Kasteel Limbricht. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

Na de Tachtigjarige Oorlog werd Limbricht bij het partagetractaat van 1661 als Valkenburgs buitenleen aan de Spaanse koning toebedeeld. Maar de heerlijkheid kwam steeds meer onder Gulikse invloedssfeer te staan. Heman van Breijl moest in 1665 de Gulikse hertog als Heer erkennen, maar hij behield enkele privileges, bijvoorbeeld het patronaatsrecht dat hem in staat stelde de plaatselijke pastoor voor te dragen bij de bisschop van Luik.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de (kernen van de) voormalige gemeente Limbricht, kun je terecht bij Heemkundevereniging De Lemborgh.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Golf en Countryclub Lemborgh Beheer, Hotel Amrath, Stichting Kasteel Limbricht en Sportstichting Sittard-Geleen zijn in 2009 aan de slag gegaan met de ontwikkeling van Landgoed Lemborgh. Hoofdmoot van het integrale masterplan Landgoed Lemborgh is een natuurgolfbaan, met het clubgebouw bij Hotel Amrath. Deze golfbaan is gesitueerd aan de kant van de N297. Gelijktijdig met de aanleg van de golfbaan wordt de ecologische verbindingszone bij het Limbrichterbos versterkt en komt er een zonering in de recreatieve paden door het gebied.

Ontwikkelingen rond kasteel Limbricht zijn met name gericht op een gefaseerde reconstructie van de oude historische tuinen, de binnenplaats en de realisatie van de brug vanaf de binnenplaats naar het achterliggende gebied. De sportterreinen bij het kasteel maken deel uit van het Landgoed Lemborgh. De Sportstichting zal de plannen hiervoor, in nauw overleg met de verenigingen en Grontmij, nader uitwerken. Dierenbescherming Limburg onderzoekt de mogelijkheden voor de vestiging van het Dierenwelzijnscentrum binnen het Landgoed Lemborgh. (bron: Grontmij, 30-7-2009)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Limbricht heeft 11 rijksmonumenten.

- Limbricht heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- Het oudste muurgedeelte aan de noordzijde van de oude Sint Salviuskerk dateert misschien van het eind der 10e eeuw, hoewel de Zuid-Limburgse zaalkerkjes - zoals we elders ook zullen moeten erkennen - zich wat hun oudste delen betreft nog niet eens op een eeuw laten vastpinnen. De kern van het schip is enkele eeuwen jonger en gebouwd uit veldkeien. Wat we zeker weten is dat in de 13e eeuw het priesterkoor is aangebouwd, met zowel laatromaanse als gotische elementen. Aan de buitenzijde zien we bijvoorbeeld als exponent van de eerste stijl een rondboogfries op colonetten en een door colonetten geflankeerd rondgesloten venster. Gotisch mag het gewelf daarentegen genoemd worden. De kapconstructie zou nog oorspronkelijk zijn.

De kasteelheren van Limbricht, destijds een vrije heerlijkheid binnen Guliks gebied, lieten enkele keren hun zogeheten eigenkerk uitbreiden: een toren van mergel verrees in 1458 en een zijbeuk werd tegen de zaal gebouwd rond 1510. In 1651 kregen beide beuken een zadeldak, waardoor dus twee daken parallel aan elkaar kwamen te verlopen, beide op de kop afgesloten met bakstenen trapgevels. De vorm zoals we die nu kennen ontstond.

Tegen het gewelf van het koor zien we schilderingen uit het laatste kwart van de 13e eeuw. Hoewel de kleuren waren verbleekt en de schilderingen veel van hun frisheid hadden verloren, bevonden zij zich toen ze in 1977 onder 20 lagen kalk werden ontdekt, in goede staat. Ze zijn in de jaren 1980-1982 gerestaureerd. Een schilder uit het Rijnland maakte lang geleden twee volledige cycli; de Mariacyclus met de jeugd van Christus en de kroning van Maria en de zogeheten Eindcyclus met een voorstelling van het Laatste oordeel. De iconografische inhoud, de volledigheid en de ouderdom, slechts geëvenaard door de schilderingen in de Maastrichtse Servaas,  maken de decoraties van het grootst mogelijke cultuurhistorische belang. Om die reden staat het kerkje op de Top-100 Monumentenlijst.

In het interieur van het kerkje zijn verder van belang een 17e-eeuwse preekstoel met beeldjes uit de 16e eeuw, enkele schilderijen van Johannes Gouverne (ca. 1810), een biechtstoel uit ca. 1850, een eikenhouten koorhek met fraai houtsnijwerk en een orgel uit de 17e eeuw. Merkwaardig zijn een piscina en een in de muur van het koor ingemetselde doopvont uit de 11e eeuw. In de doopvont een 19e-eeuws stucwerk met de doop van Christus in de Jordaan.

Het kerkje is in gebruik voor bijzondere kerkdiensten, concerten, tentoonstellingen en rondleidingen. Van april tot en met september is het opengesteld op de eerste zondag van de maand van 14-17 uur en zijn er rondleidingen. Nadere informatie op de site van het oude Salviuskerkje.

- Naast de oude monumentale Sint Salviuskerk is er in Limbricht ook nog een nieuwe Sint Salviuskerk, een gebouw dat we neotraditionalistisch zouden willen noemen. De kerk is in 1922 uit grove blokken natuursteen gebouwd in een romaans aandoende stijl zoals mensen als Schoenmakers en Peutz deze in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw toepassen. Ontwerper is Pierre Cuypers (de kleinzoon van…). Het gebouw is driebeukig en heeft een toren zuidelijk van de entree aan de westzijde. Ofschoon het een beetje overgeproportioneerd overkomt, toont het kerkgebouw aardige details, zoals het spaarzame gebruik van baksteen. Dit lijkt soms zelfs ad hoc toegepast. Wie naar het uitwendige muurwerk van de kapel links van de voorgevel kijkt, kan even denken dat hier een oud gebouw staat dat even is opgelapt. Binnen bevindt zich een retabel uit het begin van de 16e eeuw dat de verloving van Maria en Jozef verbeeldt. (3169, 3323, 3324)

- Kasteel Limbricht in zijn huidige vorm is in 1622 gereedgekomen. De voorburcht of kasteelhoeve draagt het ankerjaartal 1630. Van een voorganger is in de kelder nog een gedeelte van een ronde donjon in kiezelmetselwerk uit begin 12e eeuw te zien. In de 10e/11e eeuw heeft er waarschijnlijk al een lage houten motteburcht gelegen.

Het kasteel is een chateau à motte; gebouwd op een kunstmatige terp. Nergens anders in Nederland komt zo'n terpkasteel voor. Het is gebouwd in de stijl van de Maaslandse renaissance: raamomlijstingen van Naamse steen en de tweelichtvensters, in tweeën gedeeld door een tussendorpel.

Het kasteel bestaat uit 4 vleugels met lessenaarsdaken rond een binnenplaats. In de torenvleugel is er een uitbouw voor de vijfhoekige slotkapel. Vanuit de kelders met de massieve muurpartijen en gewelven zijn schietgaten in de muren aangebracht met hardstenen omlijsting. Het is een zeer gesloten gebouw dat geheel omgracht is, aanvankelijk met ophaalbrug: goed te verdedigen. Opvallend is de tiendschuur voor de opslag van de tienden. In het kasteel was de schepenbank gevestigd. Het wellicht meest spraakmakende proces dat hier werd gevoerd, is het heksenproces uit 1674, waarbij Entgen Luijten van hekserij werd beticht.

Van 14 november 1813 tot 17 januari 1814 passeerden bijna 10.000 Franse soldaten die terugkeerden van de Volkerenslag bij Leipzig kasteel Limbricht, van wie er zo´n 7.000 verpleging nodig hadden. Velen waren aangetast door dysenterie. Het kasteel werd ingericht als lazaret en pastoor Page mobiliseerde zijn parochianen om hulp te bieden. Ze zorgden voor stro in de kelders van het kasteel. Liefst 683 soldaten zouden zijn omgekomen en in het dorp begraven op het Franse kerkhof (in het verlengde van de Dalstraat), terwijl 73 Limbrichtenaren de dood vonden.

Van 8 maart tot 14 juli 1917 functioneert het kasteel als Interneringskamp voor Duitse krijgsgevangenen die de grens overschreden hadden, en als smokkelaars waren opgepakt. Ze waren ondergebracht in de oostelijke vleugel. Omdat de woonfunctie van het kasteel verdween, werd het onderhoud verwaarloosd. Het kreeg steeds meer het uiterlijk van een ruïne. Na enkele mislukte pogingen lukte het de nieuwe eigenaresse, Stichting Kasteel Limbricht, om vanaf 1957 en vooral van 1968-1977, de restauratie van voorburcht en kasteel gerealiseerd te krijgen.

- Niet ver van kasteel Limbricht, N van Guttecoven, ligt kasteel Grasbroek (Bornerweg 33), waarvan de geschiedenis nauw samenhangt met die van het naburige Born. De muurankers van Grasbroek geven aan dat de bouw van het kasteel in 1596 werd voltooid. Verbouwingen hebben plaatsgevonden in de 17e eeuw. Naast de deur van het recentelijk geheel gerestaureerde gebouw zijn nog de wapens van de bouwheer Alexander van Drimborn en zijn vrouw te zien. Na de periode Drimborn kwam het kasteel in bezit van de families, die ook kasteel Born bezaten. Thans in gebruik als woonhuis.

- Aan de Bovenstraat staat een stenen devotiekruis uit 1747. Op de sokkel staan twee chronogrammen die allebei het jaartal 1747 opleveren en aangeven waarom het kruis is geplaatst: "Hanc crucem ex devotione erexerunt quidam parochiani ex Limbricht Einighausen" (opgericht uit devotie door de parochianen van Limbricht en Einighausen). Erboven twee andere chronogrammen: CrVCIfIXVs est DVX tVtor MeVs (1747), en pII cVI transItIs state CrVCIfIXVM eX Voto aDorate (1747).

- Aan de Platz ligt een fraaie 18e-eeuwse typisch Limburgse hoeve in carrévorm met een grote poort ter afsluiting. In het linker (zelfstandig) gedeelte was in vroeger dagen het "panhuys" (brouwerij) van de kasteelheer gevestigd.

- Kenmerkende andere panden aan de Platz zijn het oude "bruin café" Salden (uit eind 18e eeuw), de voormalige pastorie en kapelanie met muurankers (1634), en de voormalige pastorie uit 1888.

- In de Beekstraat zijn enkele oude boerderijen bewaard gebleven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Concours Hippique (begin mei).

- Pinksterfeest met o.a. Rommelmarkt.

- Avondvierdaagse (eind juni).

- De Magic Fair (op een zondag in juli) is een middeleeuws fantasy evenement op kasteel Limbricht.

- Tijdens het Orgelfestival Limburg (juli en augustus) zijn er ook concerten in Limbricht.

- Kermis, rond de 4e zondag van september.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Limbrichterbos, beheerd door Natuurmonumenten, bestaat grotendeels uit loofhout dat meer dan 75 jaar oud is. Het bos bestaat uit eiken en in de soortenrijke struiklaag vallen hazelaar en rode kornoelje op. In de herfst kunt u er verschillende soorten paddestoelen ontdekken.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Limbricht van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Limbricht.

Terug naar boven

Links

- Lokale links: - Limbricht linkspagina.

- Belangenverenigingen en buurtverenigingen: - Gemeenschaps Belangen Limbricht. - Buurtvereniging Kasteelbuurt. - Buurtvereniging Zuid-West Limbricht.

- Onderwijs: - Basisschool de Lemborgh.

- Muziek: - Muziekvereniging Vriendenkring. - De Limburgse dialectzanggroep Kartoesj uit Limbricht is opgericht in 1999.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Limbricht fuseert medio 2017 met de voetbalvereniging uit buurdorp Guttecoven tot v.v. Zwentibold. Voor nadere toelichting zie bij Guttecoven > Recente ontwikkelingen. - Paardensportvereniging Jagers te Paard Graetheide en Omgeving is opgericht in 1934. - Tennisclub Panta Rhei.

- Overige verenigingen: - Schutterij Sint Salvius.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Limbricht.

De informatie over dit dorp is grotendeels samengesteld door wijlen Math Vleeshouwers uit Munstergeleen. Een autoriteit op het gebied van heemkunde, in het bijzonder met betrekking tot Limbricht en Sittard. De heer Vleeshouwers is in 2004 op 61-jarige leeftijd overleden. Voor een In Memoriam zie hier.

Reactie toevoegen