Lemmer

Plaats
Dorp
De Fryske Marren
Fryslân

Lemmer-MSD-20110221-226815.jpg

Lemmer, Lemsterland

Lemmer, Lemsterland

Lemmer-MSD-20110221-226855.jpg

Lemmer, Lemsterland

Lemmer, Lemsterland

Lemmer-MSD-20110221-226882.jpg

Lemmer, Lemsterland

Lemmer, Lemsterland

Lemmer-MSD-20110221-226793.jpg

Lemmer, Lemsterland

Lemmer, Lemsterland

lemmer_museum_lemster_fiifgea_1.jpg

Lemmer, streekmuseum Lemster Fiifgea, gevestigd in het monumentale voormalige gemeentehuis van Lemsterland

Lemmer, streekmuseum Lemster Fiifgea, gevestigd in het monumentale voormalige gemeentehuis van Lemsterland

lemmer_streekmuseum_lemster_fiifgea_2.jpg

Lemmer, streekmuseum Lemster Fiifgea, gevestigd in het monumentale voormalige gemeentehuis van Lemsterland

Lemmer, streekmuseum Lemster Fiifgea, gevestigd in het monumentale voormalige gemeentehuis van Lemsterland

Lemmer

Terug naar boven

Status

- Lemmer is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren. T/m 2013 gemeente Lemsterland. Het was de hoofdplaats van de gemeente Lemsterland.

- Onder het dorp Lemmer valt ook het grootste deel van de buurtschap Tacozijl.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
De Lemmer.

Oudere vermeldingen
1309 en 1423-1424 Lemmer, 1411 totten Lemmers toe, 1471 Lyaemmer, 1488 kopie Liamer, Liammer.

Naamsverklaring
Misschien ontstaan uit Lenne-meer* 'meer waarin de Linde uitmondt'. De waternaam Linde wordt geduid als het Germaanse Linþja*- 'zacht, langzaam (stromend)', maar is ook als per-Germaans beschouwd. Uit Linde ontstond Lende, dat assimileerde tot Lenne, 1165 kopie 1247 Lennam.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Lemmer ligt in het Z van de provincie Fryslân en grenst in het Z aan het IJsselmeer en de provincie Flevoland, in het O aan de A6, in het NO aan het Tjeukemeer en in het N aan het meer de Groote Brekken.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lemmer 464 huizen met 2.581 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De eerste Lemsters vestigen zich op de plaats waar de Rien en de Zijlroede samenvloeien. Wanneer ze dat precies hebben gedaan is niet bekend. Geleidelijk groeit een nederzetting bij de uitmonding van de binnenwateren in de Zuiderzee, een uitgelezen plaats voor koop- en ambachtslieden. Lemmer lag aan de Zuiderzee op een kwetsbare plaats en werd vaak onder Hollandse invloed gebracht. Dat gebeurt onder andere in 1197, als graaf Willem I in Oosterzee een burcht laat bouwen in verband met de strijd tegen de heer van Kuinre. In 1422 komt er ook in Lemmer een kasteel, gebouwd door Jan van Beieren, die door de Schieringers als beschermheer naar Friesland is geroepen. Hij werd ook wel Jan zonder Genade genoemd en hij zal in Lemmer zeker geen populaire figuur zijn geweest.

Ook Karel van Egmond, hertog van Gelre, bemoeit zich met Friesland. Hij laat in 1521 in Lemmer een blokhuis bouwen - een versterkt onderkomen voor een garnizoen. Twee jaar later draagt hij het over aan de Bourgondiërs. Hoe burcht, kasteel en blokhuis eruit gezien hebben is onbekend. De Spanjaarden laten het dorp ook al niet met rust; tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in 1581, wordt het door hen veroverd, tegelijk met de stad Sloten. En in september 1799 is Lemmer bezet geweest door Britse troepen, vanwege de oorlog dan gaande is tussen Groot-Brittannië en Frankrijk.

Uiteindelijk wordt Lemmer, vooral sinds de 19e eeuw als de haven van Kuinre begint te verzanden, een van de belangrijkste vissersplaatsen van Nederland. Op haar hoogtepunt heeft het dorp een vloot van 146 schepen. Met de komst van de Afsluitdijk en later Flevoland wordt dit danig minder. De Lemster aak (een traditioneel zeilschip) is afkomstig uit Lemmer. De Groene Draeck, het zeilschip van koningin Beatrix, is een Lemster aak.

Lemmer heeft tegenwoordig vooral een centrumfunctie voor het zuiden van Fryslân en het noorden van Flevoland.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Site 'Spanvis' met veel artikelen over de geschiedenis van Lemmer, opgezet en onderhouden door Roelie Spanjaard-Visser. - Besloten Facebookgroep van 'Spanvis'.

- Oorlogsherinneringen 1940-1945 betreffende Lemmer en omgeving van Wiebe Feenstra.

- In het monumentale voormalige gemeentehuis van Lemsterland vind je streekmuseum Lemster Fiifgea, de middeleeuwse naam voor de streek rond het dorp. Tot de verzameling behoort in de eerste plaats een collectie kunst-aardewerk van de voormalige Lemster aardewerkfabriek van Cornelis Steenstra. Dit aardewerk is voorzien van versieringen in de zogeheten Friese kerfsnee-techniek. Daarnaast zijn er voorwerpen bijeengebracht die herinneringen aan de voormalige visserij en scheepvaart op de Zuiderzee, de veenderij en het dagelijks leven in Lemmer in vroeger tijden. De vrachtvaart op Amsterdam, de Oostzeehandel in de 17e en 18e eeuw, de scheepsbouw, de visserij met Lemsteraken die in het midden van de 19e eeuw op gang kwam en alle aanverwante maritieme bedrijvigheid vind je terug in het museum. Met het gereedkomen van de Afsluitdijk in 1932 wordt de zoute Zuiderzee het zoete IJsselmeer. Een groot deel van de vissersvloot verdwijnt daarmee. De vissershaven wordt vervolgens een van de bekendste watersportcentra van Nederland. Niet alleen aantrekkelijk door zijn ligging aan groot en klein vaarwater, maar ook door de sfeer en objecten van weleer die behouden zijn gebleven.

Een groot deel van de gemeente Lemsterland is drie eeuwen geleden nog een woest, niet in cultuur gebracht, nat gebied. Daar vestigen zich in de eerste helft van de 18e eeuw de verveners, die er tot het midden van de 19e eeuw turf hebben gewonnen. In het museum krijg je een beeld van de vervening rond Bantega en Oosterzee, Lemsterlands oudste (al in 1132 op de kaart) en eens belangrijkste dorp. De vele vaarten en natuurgebieden herinneren aan de afvoer van turf. De veenderij heeft plaats gemaakt voor melkveehouderij en natuurbeheer.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Vanaf 2016 gaat gewerkt worden aan het verbeteren van het verkeer door Lemmer. De provincialeweg N359 door het dorp heeft vooral in de zomerperiode last van opstoppingen. Er is niet gekozen voor een nieuwe rondweg, wat aanvankelijk een van de opties was, maar voor het verbeteren van de bestaande wegen. De 'Basisvariant' die is gekozen, bestaat onder andere uit het optimaliseren van de bestaande weg door deze gedeeltelijk te verdubbelen, betere afstemming van de verkeerslichten ('groene golf') en bloktijden voor de bediening van de Zijlroedebrug. Andere varianten waren de noord-, zuid- en middenvariant. Daarnaast hebben provincie en gemeente gekozen voor een 'plus-pakket' waarbij de snelheid 70 km/uur blijft. Zij kiezen met dit pakket voor betere fietspaden, stiller asfalt en meer groen en water langs de N359. En de entrees van Lemmer worden verfraaid, zodat het dorp meer herkenbaar en aantrekkelijker wordt als kern.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lemmer heeft 28 rijksmonumenten.

- Lemmer heeft 157 gemeentelijke monumenten.

- Sint Willibrorduskerk.

- Het beroemde Ir. D.F. Woudagemaal wordt beschreven bij buurtschap Tacozijl.

- De Lemstersluis is een schutsluis uit 1888. Op de sluishoofden staan twee kleine gebouwen. Een sluisknechtswoning, en een Rijksgetijmeter waarin het peil van het IJsselmeer nog wordt gemeten. Naast de sluis staat een sluiswachterwoning en enkele dienstwoningen in dezelfde stijl.

- Riensluis.

- Vuurtoren.

- Gevelstenen in Lemmer.

- Indian Motorcycle Museum.

- Duikmuseum.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Samenwerking vormt de kern van Hart van Lemmer. Het accent ligt op de coördinatie en promotie van allerlei activiteiten, die een bezoek aan dit Friese watersportdorp tot een aangename belevenis maken. Op dat vlak zijn in het dorp verschillende organisaties actief, die via deze koepel gezamenlijk ideeën uitwerken en acties bundelen. - Nieuws van Hart van Lemmer op Facebook.

- Bij de Woudagemaalloop (hardlopen, op een woensdag eind juni) die, zoals de naam al suggereert, o.a. langs het beroemde Woudagemaal komt, kun je kiezen uit de afstanden 5, 10 of 15 km (d.w.z. er is 1 parcours van 5 km dat je dan 1, 2 of 3 keer doet).

- De Lemsterweek (eind juli / begin augustus) is een week vol evenementen waaronder kermis en skutsjesilen, waar jaarlijks zo'n 90.000 mensen op afkomen.

- Glemmer Beach Festival (weekend in september).

- Nazomeren (weekend in september).

- CVVO Oktoberfest (op een zaterdag in oktober).

- In navolging van de beroemde soortgelijke kerstevenementen in Deventer, Drunen en Haarlem, wordt sinds 2016 ook in Lemmer een Dickens Festijn (weekend in december) georganiseerd. Een fraaie looproute door het centrum leidt je langs straattheater, korpsen, koren en andere verrassende acts. Een winterfair wordt tussen en na de te lopen route opgesteld, allemaal in de sfeer en stijl van de Engelse schrijver Charles Dickens. Beide avonden worden afgesloten met een openluchtconcert. - Dickens Festijn op Facebook.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Lemmer is een populaire watersportplaats. In de zomermaanden is het een drukke badplaats en trekt de plaats behalve toeristen ook veel mensen uit omliggende plaatsen aan die de vele terassen opzoeken.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Sinds 2017 is er in het dorp de Kliekjesbank, een initiatief van Marleen Huizinga. Zij vindt het zonde dat er zoveel eten dat nog goed is, wordt weggegooid. Dus heb je te veel gekookt of boodschappen over die je niet meer nodig hebt, dan kun je die aanbieden op de Kliekjesbank Lemmer.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Lemmer.

- Met de site Webcam Lemmer kun je thuis op je scherm bekijken wat er in het dorpscentrum gebeurt. Vele activiteiten en evenementen kun je zo live bekijken, zoals de doorvaart van de pleziervaart, de intocht van de skûtsjes, Nazomeren, de herinrichting van het centrum, de intocht van Sint Nicolaas en de Kerstmarkt. Vervolgens kun je besluiten om naar het centrum te gaan om het 'in het echt' te beleven. De webcams zijn geplaatst door Stichting Oud Lemmer. Eén op de Lemstertoren en één met zicht op de binnenhaven/museumhaven. Op die manier krijg je live een goed beeld van het dorpscentrum. Het vaarwater Het Dok staat bijvoorbeeld prominent in beeld, evenals de sluis.

- Fotoreportage van Lemmer van fotograaf Martin Stevens.

- YouTube-filmpjes over Lemmer.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lemmer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Lemsternijs is een nieuwssite over Lemmer e.o., dus dat zal grosso modo de voormalige gemeente Lemsterland omvatten. - Lemsternijs op Facebook.

- Onderwijs: - Basisschool De Arke.

- Sport: - CVVO (voetbal). - Mixed Hockeyclub MHC Lemmer is een jonge vereniging met ca. 250 leden en biedt een sportieve uitdaging voor jeugd en volwassenen. Geen ervaring is geen probleem. Kom vrijblijvend een aantal keer meetrainen en bepaal of hockey wat voor je is.

- Zorg: - Wonen net als thuis, maar onder begeleiding van professionele zorgverleners. Dat is De Schutse; een kleinschalige woonvoorziening van zorginstelling Patyna, voor als je 24 uur per dag zorg en/of toezicht nodig hebt. De Schutse is gevestigd in het dorpscentrum. Winkels zijn dus op loopafstand. De Schutse biedt plaats aan 18 cliënten verdeeld over twee groepen. De sfeer en de ambiance laten zich het beste omschrijven als noflik thús; knus, behaaglijk en gezellig tegelijk.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lemmer nieuw, - idem oud en - idem RK.

Reactie toevoegen