Lelystad-Haven

Wijk
Lelystad
Oostelijk Flevoland
Flevoland

lelystad-haven_plaatsnaambord_kopie.jpg

Lelystad-Haven was aanvankelijk een werkeiland t.b.v. de inpoldering van Oostelijk Flevoland, later een dorp en nu een wijk van Lelystad. Jarenlang hebben er plaatsnaamborden gestaan (foto anno 1999). Helaas zijn die inmiddels verdwenen.

Lelystad-Haven was aanvankelijk een werkeiland t.b.v. de inpoldering van Oostelijk Flevoland, later een dorp en nu een wijk van Lelystad. Jarenlang hebben er plaatsnaamborden gestaan (foto anno 1999). Helaas zijn die inmiddels verdwenen.

lelystad-haven-msd-20150707-335253.jpg

Toepasselijke straatnaam op Werkeiland Lelystad-Haven

Toepasselijke straatnaam op Werkeiland Lelystad-Haven

lelystad-haven-msd-20150707-335244.jpg

De rijtjes arbeiderswoningen op Werkeiland Lelystad-Haven, ook wel het Stenen Kamp genaamd, zijn in 2007 gerestaureerd en benoemd tot gemeentelijk monument.

De rijtjes arbeiderswoningen op Werkeiland Lelystad-Haven, ook wel het Stenen Kamp genaamd, zijn in 2007 gerestaureerd en benoemd tot gemeentelijk monument.

lelystad-haven-msd-20150707-335251.jpg

Naast de arbeiderswoningen op Werkeiland Lelystad-Haven is ook het oude pension De Lange Jammer in 2007 gerestaureerd en heropend als B&B

Naast de arbeiderswoningen op Werkeiland Lelystad-Haven is ook het oude pension De Lange Jammer in 2007 gerestaureerd en heropend als B&B

lelystad-haven-msd-20150707-335218.jpg

Gemaal Wortman op Werkeiland Lelystad-Haven is één van de drie gemalen die in1956/1957 Oostelijk Flevoland hebben drooggemalen. Daar hebben ze 9 maanden continu aan gewerkt.

Gemaal Wortman op Werkeiland Lelystad-Haven is één van de drie gemalen die in1956/1957 Oostelijk Flevoland hebben drooggemalen. Daar hebben ze 9 maanden continu aan gewerkt.

lelystad-haven-msd-20150707-335231.jpg

Poëzie op gemaal Wortman, Werkeiland Lelystad-Haven

Poëzie op gemaal Wortman, Werkeiland Lelystad-Haven

lelystad-haven-msd-20150707-335248.jpg

Kunstwerk "Torso" van Adri van Rooyen op Werkeiland Lelystad-Haven

Kunstwerk "Torso" van Adri van Rooyen op Werkeiland Lelystad-Haven

lelystad-haven-msd-20150707-335215.jpg

De Noordersluis bij Werkeiland Lelystad-Haven is een van de oudste bouwwerken van Lelystad en is evenals het naastgelegen gemaal Wortman in 1956 gereed gekomen.

De Noordersluis bij Werkeiland Lelystad-Haven is een van de oudste bouwwerken van Lelystad en is evenals het naastgelegen gemaal Wortman in 1956 gereed gekomen.

lelystad-haven-msd-20150707-335254.jpg

Werkeiland Lelystad-Haven. Het monument "De Dukdalf" uit 2009 aan de Pioniersstraat ter hoogte van hotel De Lange Jammer, is een replica van de allereerste paal als meetpunt voor de aanleg van de Flevopolders.

Werkeiland Lelystad-Haven. Het monument "De Dukdalf" uit 2009 aan de Pioniersstraat ter hoogte van hotel De Lange Jammer, is een replica van de allereerste paal als meetpunt voor de aanleg van de Flevopolders.

lelystad kamp 1961 [640x480].jpg

Ansichtkaart uit 1961, toen het huidige Lelystad nog helemaal niet bestond. Dit is de voorganger, Werkeiland Lelystad-Haven, met een 'kamp' met barakken en houten en stenen arbeiderswoninkjes voor de inpolderaars van Oostelijk Flevoland.

Ansichtkaart uit 1961, toen het huidige Lelystad nog helemaal niet bestond. Dit is de voorganger, Werkeiland Lelystad-Haven, met een 'kamp' met barakken en houten en stenen arbeiderswoninkjes voor de inpolderaars van Oostelijk Flevoland.

lelystad_openbalkstempel_postkantoor_1954_kopie.jpg

Tot 1-10-1954 wordt de post van Lelystad-Haven per boot naar Harderwijk gebracht en aldaar afgestempeld. Vanaf die datum krijgt Lelystad-Haven een eigen postkantoor en kan men de post zelf afstempelen met het afgebeelde 'openbalkstempel' Lelystad 1.

Tot 1-10-1954 wordt de post van Lelystad-Haven per boot naar Harderwijk gebracht en aldaar afgestempeld. Vanaf die datum krijgt Lelystad-Haven een eigen postkantoor en kan men de post zelf afstempelen met het afgebeelde 'openbalkstempel' Lelystad 1.

Lelystad-Haven

Terug naar boven

Status

- Lelystad-Haven is een voormalig dorp - en daarvóór werkeiland - thans formeel een wijk in de provincie Flevoland, in de streek Oostelijk Flevoland, gemeente Lelystad.

- Lelystad-Haven heeft jarenlang plaatsnaamborden gehad (een wit bord onder het blauwe plaatsnaambord - kombord - Lelystad). In ieder geval in 1999 was dat nog zo (zie foto). Wel een beetje vreemd gespeld, als één woord, en helemaal in hoofdletters is ook niet erg fraai, maar ja beter zo dan helemaal niks ;-) Helaas is dit bord namelijk inmiddels verdwenen.

Wat ons betreft zou hier wel weer een plaatsnaamborje mogen komen. Je kunt Lelystad-Haven - dat wil zeggen de oude oorspronkelijke kern, oftewel het huidige buurtje Werkeiland - immers nog altijd als 'dorpje in de stad' beschouwen, niet alleen gezien de nog altijd wat geïsoleerde ligging, maar vooral ook vanwege de geschiedenis en wat daarvan in de bebouwing nog altijd herkenbaar is. Zie daarvoor verder bij Geschiedenis en Bezienswaardigheden. Het staat wél nog altijd als plaatsnaam vermeld in recente atlassen en - dus ook? - op Google Maps.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De naam refereert aan het ontstaan als werkhaven ten behoeve van de drooglegging van de polder Oostelijk Flevoland.

Terug naar boven

Ligging

Lelystad-Haven ligt (in het) ZW van de stad Lelystad, en grenst in het NW grotendeels aan de N701 (Houtribweg) (alleen het oude gedeelte, het voormalige werkeiland ligt nog N daarvan), in het NO en ZO aan de Lange Dwarsvaart*, die de wijk scheidt van de rest van Lelystad, en in het Z aan het meer 't Bovenwater (waarachter de Knardijk loopt).
* Met dien verstande dat bedrijventerrein Noordersluis N van deze vaart ook nog tot de wijk wordt gerekend. Zie verder bij Statistische gegevens.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Aanvankelijk heeft Lelystad-Haven ca. 60 inwoners, maar in 1954 is dat al opgelopen tot een populatie van alleen al ca. 400 dijkwerkers.

- Tegenwoordig omvat de wijk Lelystad-Haven de gelijknamige buurt plus de buurten Bovenwater, Hollandse Hout en Noordersluis (aldus de gemeentelijke website). Bovenwater omvat het meer 't Bovenwater plus de ZO aangrenzende Uilenweg (ca. 20 inwoners), de buurt Lelystad-Haven is het oude Werkeiland in het N - die in de volksmond ook nog altijd zo genoemd wordt - plus de Z aangrenzende nieuwere buurt rond de Harderwijkstraat (ca. 3.500 inwoners), Hollandse Hout is de buurt in het ZO (ca. 900 inwoners) en Noordersluis is het bedrijventerrein in het NO, waar volgens het CBS ook nog bijna 400 mensen wonen. Totaal dus ca. 2.200 huizen met ca. 4.800 inwoners. Volgens de CBS-statistieken is sprake van de statistische wijk 33 'Haven-Noordersluis', waar naast de genoemde buurten ook de ZO van bedrijventerrein Noordersluis gelegen Landstrekenwijk nog onder valt (met ca. 4.500 inwoners), en waar zij de buurt Bovenwater benoemt als Uilenweg.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1950 wordt een begin gemaakt met de aanleg van de ringdijk van Oostelijk Flevoland. Middenin het IJsselmeer wordt het 7 km lange dijkvak Perceel P aangelegd. Vanaf Perceel P kan men aan beide zijden verder werken aan de rest van de ringdijk (aan de Z kant betreft dat de Knardijk). 1 km dijkvak wordt verbreed tot 50 à 100 meter. Op dit gedeelte wordt een werkeiland met een werkhaven aangelegd, en een 'kamp' waar dijkwerkers en ander personeel worden gehuisvest.

Zo ontstaat een kleine nederzetting van aanvankelijk ca. 60 bewoners, in 1954 al uitgegroeid tot ca. 400 dijkwerkers, met een stuurhuis, een kantine die tevens dienst doet als dorpshuis, een schooltje, een kleuterschooltje, een ziekenbarak, een huisarts, op zondag kerkdiensten in een tot kerkje geïmproviseerde EHBO-post (later in het stenen stuurhuis), een postkantoortje (bemand door en gevestigd in het pand van kapper Borst) en woonarken en houten barakken voor de arbeiders. Voor de ingenieurs zijn er stenen huizen. Later worden er ook arbeidershuisjes gebouwd. Ook wordt er een bouwput gegraven voor gemaal Wortman (zie daarvoor verder bij Bezienswaardigheden).

Na de stormramp in Zeeland op 1 februari 1953 worden bijna alle baggermolens, hijskranen en ander materiaal van de dijkbouw Oost Flevoland ingezet in Zeeland om daar de dijken te herstellen. De dijkbouw en inpoldering van Oostelijk Flevoland wordt daardoor een jaar vertraagd. De bouw van gemaal Wortman en de Noordersluis gaan wel gewoon door.

Het eiland ligt uiteraard geïsoleerd van de 'buitenwereld'. Op zich is dat geen probleem, omdat voedsel, de post en andere benodigheden per schip worden aangevoerd (waarvan de bemanning, aan de hand van boodschappenbriefjes van de inwoners, inkopen doet in Harderwijk. Met aparte briefjes voor de Gereformeerde en voor de Hervormde kruideniers!). In de strenge winter van 1954 wordt de situatie even penibel. Aanvankelijk gaan de inpolderaars over het ijs naar het vasteland om hun inkopen te doen. Maar als de dooi inzet, waardoor het ijs begint te kruien, en men niet meer over het ijs kan, maar er ook nog niet gevaren kan worden, moet het Werkeiland enige tijd per helikopter* worden bevoorraad. De bewoners zijn natuurlijk blij met het voedsel, maar ook met de postzakken met post die de helikopter brengt, waarmee men de contacten met de buitenwereld onderhoudt.
* Wat, blijkens het filmpje onder de link, in die tijd nog als helikoptèr wordt uitgesproken.

In 1954 komt het dijktracé tussen Perceel P en Harderwijk gereed. Perceel P is niet langer een eiland. Desondanks wordt het hiervoor beschreven verbrede dijkvak omgedoopt tot Werkeiland Lelystad-Haven. De ringdijk van Oostelijk Flevoland wordt in 1956 gesloten, en in 1957 valt de polder droog (waarbij de mannen met de hand de laatste in de blubber spartelende vissen vangen...), waarna de grond nog enkele jaren verder moet drogen (en er in de weekenden files ontstaan op de Knardijk, van vastelanders die het Werkeiland als 'toeristische attractie' komen bezichtigen. De inwoners staan niet te juichen bij dat 'aapjes kijken'. Waar ze wél blij mee zijn is dat ze vanaf dan met de bus naar Harderwijk kunnen, naar school en om boodschappen te doen).

De beoogde ontwikkeling van Lelystad komt echter nog niet echt op gang. Lange tijd bestaat de 'stad' slechts uit het Werkeiland Lelystad-Haven, dat overeenkomt met het huidige buurtje Werkeiland. Pas in september 1967 arriveren de eerste bewoners van het 'eigenlijke' Lelystad. Ook in de jaren daarna vlot het nog niet met de groei van de stad, omdat mensen niet staan te springen om te verhuizen naar 'die rimboe'. Pas na de aanwijzing van Lelystad tot groeikern in 1975, om de bevolkingsdruk in de Randstad mede op te vangen, komt er schot in de ontwikkeling van de stad.

- Interview uit 2005 met ir. Jan Middelburg, die vanaf 1954 namens de Dienst der Zuiderzeewerken belast werd met de verantwoordelijkheid voor de dijkbouw rond Lelystad-Haven. Lees ook de commentaren er onder van mensen die zich ook nog het een en ander herinneren uit de beginjaren. - En nog een mooi interview met dezelfde hr. Middelburg, over de aanleg van een 'zwembad' voor de bewoners van het Werkeiland. Ook hier weer veel reacties eronder van mensen die hier ook nog herinneringen aan hebben.

- Ca. 40 artikelen met herinneringen van vroegere bewoners van Werkeiland Lelystad-Haven, die deels hierboven al zijn gelinkt.

- Gedicht van mevr. L. Flobbe-Schouwstra uit 1958 over haar leven op het Werkeiland.

- Weblog met artikelen m.b.t. Lelystad-Haven (2005-2010).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De in 1956 gereed gekomen Noordersluis is een schutsluis met waaierdeuren aan de buitenzijde.

- W van bedrijventerrein Noordersluis ligt de echte Noordersluis. Bij de O entree van het bedrijventerrein, op de hoek van de Westerdreef en de Zuiveringweg, staat het 7 meter hoge kunstwerk Noordersluis van kunstenaar Ab van Vloten. Twee antieke sluisdeuren uit Harlingen zijn in 2005 per schip naar Lelystad gebracht. Daar zijn ze in een speciaal voor dit doel gegraven vijver geplaatst. Het kunstwerk bestaat uit twee opengeslagen sluisdeuren met ertussen een glasplaat, die het water symboliseert. Het kunstwerk is een initiatief van de Bedrijfskring en het Platform Noordersluis. Zij beogen met dit kunstwerk een betere herkenbaarheid van het industrieterrein. Het markante herkenningspunt wordt 's nachts verlicht.

- Op 13 september 1956 wordt het sluitgat in de meerdijk even ten noorden van Lelystad gesloten. Enkele uren na de sluiting stelt koningin Juliana dieselgemaal Wortman - gelegen O van de Noordersluis - in werking. Tegelijkertijd beginnen ook de gemalen Colijn en Lovink met het leegmalen van de polder Oostelijk Flevoland. De 3 gemalen hebben 9 maanden nodig om de polder droog te malen. Op 27 juni 1957 wordt Oostelijk Flevoland officieel 'droog' verklaard. Het diepste punt van de polder, rond Lelystad, is het laatst aan de beurt. Hier blijft de polder nog lang drassig en gevaarlijk om te betreden. Het duurt nog 15 maanden voordat het peil in de lage afdeling van de polder op 6,2 meter beneden NAP kan worden ingesteld. Vervolgens moet de bodem nog ca. 5 jaar 'rijpen' (ontdaan worden van het overvloedige watergehalte) voor de landbouwers daadwerkelijk aan de slag kunnen. - Filmpje van de imposante machines van gemaal Wortman in bedrijf. Het gemaal is een gemeentelijk monument.

- Ook het Stenen Kamp en het Houten Kamp op Werkeiland Lelystad-Haven zijn gemeentelijke monumenten. De cultuurhistorische waardering die tot deze benoeming heeft geleid, betreft het voormalige eiland, de dijken, de houten en stenen woonhuizen en de vrijstaande klok. De huizen op het Werkeiland zijn in 2007 opgeknapt en verkocht. Voorheen waren de huizen in bezit van Pension De Lange Jammer, dat eveneens in 2007 is gerestaureerd en heropend als kleinschalig driesterrenhotel/B&B. De oude werkhaven is een jachthaven geworden.

- De Klasemaboom, een schietwilg langs de Oostvaardersdijk aan de Houtribweg, is de oudste boom van Oostelijk Flevoland (1950), en genoemd naar ir. Klasema, hoofd van de Dienst der Zuiderzeewerken (1970-1974). Het verhaal gaat dat dit boompje, geplant als piketpaaltje, groot is geworden op het spoelwater van de aardappelen van een polderpioniersvrouw. De boom van Oostelijk Flevoland wordt geëerd met poëzie van lokale dichters. De laatste strofes van het gedicht van Job Degenaar beschrijven de onttakelde boom het mooist: "Daar staat me die oude anarchist / scheef en leeg  / als een legende z'n moeizame zomer toe te ruisen."

- Het monument 'De Dukdalf' (2009) aan de Pioniersstraat, ter hoogte van hotel De Lange Jammer, is een replica van de allereerste paal, met informatiepaneel en een paaltje om een wandelroute-app te downloaden. Het heeft in 2011 de 'Kern-met-Pit prijs' van de KNHM toegekend gekregen, als leukste idee/project voor de leefomgeving.

- Het monument 'De Bel van het Werkeiland' hangt voor hotel De Lange Jammer. Deze bel had vroeger vooral bij mist een belangrijke functie, maar ook voor het waarschuwen van de bewoners.

- Kunstwerk 'Torso' (1980) aan de Sluisstraat.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Zeilwedstrijd 50 Mijl Single- and Doublehanded Regatta (eind april, vanuit jachthaven Lelystad Haven). - Videocompilatie 50 Mijl Single- and Doublehanded Regatta 2015.

- De Lelystad Regatta (weekend eind september) is een tweedaagse zeilwedstrijd vanuit jachthaven Lelystad Haven, met een bijzondere formule. Behalve voor je persoonlijke prestatie als wedstrijdteam, vaar je ook voor de clubprestatie van je watersportvereniging. Dat geeft een extra boost en nog meer mooie verhalen op de zaterdagavond, onder het eten, bij het biertje en de live muziek. Aldus de organisatoren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In het ZW van Lelystad-Haven, O van de Knardijk en de Oostvaardersplassen, ligt recreatiemeer 't Bovenwater. Het meer is verboden voor motorboten. Stille motoren met vergunning zijn wel toegestaan, en er kan ook worden gezeild. Aan het meer ligt Jachthaven De Gnutten. Het meer is niet toegankelijk vanaf het IJsselmeer, maar je kunt een zeilboot huren bij Watersportvereniging Het Bovenwater.

- Het park 'Hondekop', een soort schiereiland, dankt zijn naam aan de vorm en is gelegen in de hoek achter de Purmer, tussen ‘t Bovenwater en de Buizerdtocht (Hollandse Hout). Het heeft een oever- / broedwand voor beschermde vogels. De herinrichting (2004) is door de gemeente, in overleg samen met bewoners van deze 2 wijken bedacht, als wandelgebied met veel paden, een vijver en brugje.

- Wijkwinkelcentrum (met versmarkt) aan het begin van de Ringdijk.

- Handmatig bedienbaar sluisje / brugje tussen de Buizerdtocht (Hollandse Hout) en de Lage Dwarsvaart.

- Oeverwand met broedplaatsen voor de beschermde oeverzwaluwen, bij het bedrijf Heembeton langs de Lage Dwarsvaart. Zo zijn er in Lelystad-Haven 3 verschillende soorten zwaluwen te zien. En ook het 'vlinder-/vogelbosje' langs de Lage Dwarsvaart op het terrein van Heembeton. Beide plaatsen zijn ingericht met hulp van Landschapsbeheer Flevoland.

- Z van de buurt Hollandse Hout ligt het ca. 900 ha grote bosgebied en deels bosreservaat Hollandse Hout, aan de Knardijk / Buizerdweg tot aan de Lage Knarsluis (met ca. 60 nesten van de huiszwaluw) bij de A6.

- In 2015 hebben de bewoners gezamenlijk beplanting aangebracht op de landtong in de wijk. Het openbare strookje grond voor de huizen en bij het water, zag er onverzorgd en rommelig uit. Omwonenden wilden dit gezamenlijk opknappen. Bewoners hebben met elkaar, en met begeleiding van de gemeentelijke stedenbouwkundige, het ontwerp gemaakt en gezorgd voor de uitvoering. Ook het onderhoud wordt samen gedaan. Wethouder John van den Heuvel: "Dit initiatief is een prachtig voorbeeld van 'Mensen maken de buurt', omdat bewoners samenwerken en samen zorgen voor een plezierige woon- en leefomgeving. Door het project ziet de buurt er weer netjes uit, is de saamhorigheid in de wijk vergroot en zijn de sociale contacten verbeterd. Dat is precies wat we met deze campagne beogen."

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Werkeiland Lelystad-Haven van fotograaf Martin Stevens.

- Drone-beelden van Lelystad-Haven in de sneeuw, januari 2015.

- Foto's van het Werkeiland I. - Foto's van het Werkeiland II.

- Op de site Historische luchtfoto's Flevoland van de provincie Flevoland kun je, middels navigatie aan de hand van de symbolen voor in- en uitzoomen, navigeren, het schuifbalkje voor de jaartallen etc., prachtig door de tijd reizen en zien hoe de kernen van Flevoland zich sinds 1960 hebben ontwikkeld. Zo kun je bijv. visualiseren hoe de stad Lelystad aanvankelijk geïsoleerd midden in de polder ligt, en zich sinds 1975 - door de benoeming tot 'groeikern' - in hoog tempo uitbreidt richting het Werkeiland Lelystad-Haven. En hoe het Werkeiland tot ca. 1985 als geïsoleerd dorpje apart ligt, en pas nadien omringd wordt door de nieuwe wijken in het Z.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Lelystad-Haven op de site van de gemeente Lelystad.

- Belangenvereniging: - Site Wijkraad Lelystad-Haven. - Wijkraad op Facebook.

- MFA: - In multifunctionele accomodatie (MFA) De Windhoek aan de Ringdijk is regelmatig iets te doen voor jong en oud(er).

Reactie toevoegen