Lellens

Plaats
Dorp
Groningen
Groningen

Lellens

Terug naar boven

Status

- Lellens is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. T/m 2018 gemeente Ten Boer.

- Onder het dorp Lellens valt ook de buurtschap Hemert.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1462 Lellenze, 1525 Lellens.

Naamsverklaring
- Ontstaan uit Lallingi* 'bij de lieden van de persoon Lalle'. De ontwikkeling van -ingi* tot ens is Fries. Vergelijk Lalleweer.(1) Lellens heeft zijn naam waarschijnlijk te danken aan de familie Lelle, ooit bewoners van de borg. (bron: gemeente Ten Boer)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Lellens ligt NO van Groningen, NNO van Ten Boer, NNW van Ten Post, rond de Borgweg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lellens 11 huizen met 93 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 40 huizen met ca. 95 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Van oorsprong is Lellens een rechthoekig wierdedorp op een oeverwal van de Fivel. Over de ouderdom van de wierde zijn geen gegevens bekend. Voor 1850 bestond het dorp uit enkele boerderijen, woonhuizen en een borg. Een kerk en een school hadden er ook een plaats gevonden. De woonhuizen staan op het oostelijke deel van de oude wierde; de kerk en de boerderijen op het westelijke deel. Daardoor stond de kerk niet centraal op de wierde. In 1852 werd het armenhuis gebouwd. Dit huis is nog duidelijk terug te vinden. Ervoor bevindt zich een originele waterput.

De borg, het ‘Huis te Lellens’, bestond uit een huis, enkele tuinen en een schathuis. Het geheel was omgracht. De eerste vermeldingen van de borg dateren uit de 15e eeuw, aangenomen dat de personen die zich ‘to Lellens’ noemden hier woonden. Leden van deze familie komen tot het begin van de 17e eeuw in verschillende functies voor. Een van hen is Eltet to Lellens (1468-1555) die van 1526-1554 burgemeester van Groningen was. Zijn portret, dat nu in het Groninger stadhuis is te zien, is het oudste bewaard gebleven schilderij van een Groninger burgemeester.

In 1635 noemde Hillebrant Gruys zich jonkering en hoofdeling te Lellens. Leden van de familie Gruys alhier en leden van de familie Clant in Stedum bezaten de meeste stemmen in de rechtstoel van Stedum, Westeremden en Garsthuizen. In 1666 gingen de families een ruil van rechten aan, waardoor Lellens een afzonderlijke rechtstoel en zelfstandig (kerkelijk) kerspel werd. Berend Gruys was gehuwd met Cecilia Tamminga, van wie het indrukwekkende rouwbord uit 1690 in de lokale kerk hangt. In 1897 is deze borg, die sinds 1875 leeg stond, gesloopt. Alleen de statige oprijlaan met aan weerszijden bomenrijen en het schathuis herinneren nog aan het rijke verleden. Het Freytag-orgel van de borg is in 1860 naar de kerk verplaatst.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- 'Hoe waarderen inwoners van Lellens hun leefomgeving?' (2012) is een onderzoek van Lisette Wiersema (Opleiding Facility Management, Hanzehogeschool Groningen, Kenniscentrum NoorderRuimte).

- In 2009 heeft Lellens een dorpshuis gekregen; een houten gebouwtje met de naam 't Proathoeske.

- Vanuit de visie in de Dorpsvisie uit 2016, de rondleiding door Lellens in 2025, zijn agendapunten voor de komende jaren opgesteld waar het dorp zich voor wil inzetten. Om prioritering aan te brengen is binnen de dorpsagenda een top 4 opgesteld. Dit betekent niet dat andere agendapunten niet belangrijk zijn, maar om verschillende reden staan ze (nog) niet in de top 4. Reden kan zijn dat er al aan gewerkt wordt, er weinig invloed op uit te oefenen is of dat het om inzet op de langere termijn vraagt. Het betreft de volgende punten: 1. Verkeersveiligheid: verbeteren van de verkeersveiligheid in de S-bocht door het snoeien van de heg in overleg met de eigenaar; de fietspaden die van het dorp richting de naastgelegen dorpen gaan gescheiden van de weg aanleggen; bij toekomstig onderhoud aan de Borgweg overleg met het dorp over en aandacht vragen voor: waterafvoer, veiligheid en uitstraling. 2. Dorpshuis behouden en verbeteren: het verkrijgen van een horecavergunning o.a. door het realiseren van een openbaar toilet; zonnepanelen in samenwerking met 'elk dorp een duurzaam dak'. 3. Duurzaamheid: vervangen straatverlichting door ledverlichting; oprichten energiecoöperatie. 4. Behoud van de sfeer van het dorp bij eventuele vervangingsopgave NCG: aandacht voor en behoud van de monumenten in Lellens; huidige situering van de woningen behouden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lellens is, als enig dorp in de gemeente Ten Boer, aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

- Lellens heeft 3 rijksmonumenten.

- Hervormde kerk uit 1667. Een gedenksteen in de zuidgevel verklapt dat de kerk in 1667 is gebouwd "nadat in 1666 een wereldlijke en kerkelijke afscheiding met Stedum tot stand was gekomen". Het interieur is eenvoudig: in het schip eenvoudige banken en in het koor enkele herenbanken. De preekstoel stamt uit 1668. Het Freytag-orgel uit ca. 1800 is in 2014 gerestaureerd.

- Gevelstenen in Lellens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lellens (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lellens kerk.

Reactie toevoegen