Lauwersmeer

Natuurgebied
Dongeradeel Kollumerland en Nieuwkruisland De Marne
GroningenFryslân

lauwersmeer_50_jaar_2019_logo.png

Naar aanleiding van de Watersnood van 1953 besloot men onder meer de Lauwerszee met een dijk af te sluiten. Dat is in 1969 gereedgekomen. Sindsdien is de Lauwerszee het Lauwersmeer. In 2019 heeft men het 50-jarig bestaan van het Lauwersmeer gevierd.

Naar aanleiding van de Watersnood van 1953 besloot men onder meer de Lauwerszee met een dijk af te sluiten. Dat is in 1969 gereedgekomen. Sindsdien is de Lauwerszee het Lauwersmeer. In 2019 heeft men het 50-jarig bestaan van het Lauwersmeer gevierd.

Lauwersmeer

Terug naar boven

Status

Het Lauwersmeer is een natuurgebied in deels provincie Fryslân (gemeente Noardeast-Fryslân), deels gemeente Groningen (gemeente Het Hogeland).

Terug naar boven

Ligging

Het Lauwersmeer ligt in het uiterste NO van Fryslân en het uiterste NW van Groningen, en grenst in het N aan de Waddenzee.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het Lauwersmeer was oorspronkelijk een zeearm van de Waddenzee, waar de zee vrij spel had. Zoet en zout water stroomden hier in elkaar over. Na de watersnood van 1953 stond Rijkswaterstaat voor de keuze de dijken rond de Lauwerszee te verhogen tot deltahoogte, óf de zeearm af te sluiten. Onder druk van met name de Friese bevolking werd voor het laatste gekozen. Op 23 mei 1969 is onder toeziend oog van koningin Juliana de Lauwerszee afgesloten en daarmee een meer geworden. De Groningers, met name de Zoutkampers, waren destijds minder blij met de sluiting, doordat de garnalenvloot en haven van het dorp hierdoor gedwongen moest worden verplaatst naar de nieuwe haven van Lauwersoog, welk dorp eveneens sinds 1969 is ontstaan.

In 2019 was het dus 50 jaar geleden dat de Lauwerszee werd afgesloten van de Waddenzee. Op verschillende plaatsen in en rondom het meer waren daarom in 2019 activiteiten in het kader van dit jubileumjaar. De zomereditie 2019 van de Infokrant Lauwersmeer stond helemaal in het teken van het 50-jarig bestaan van het meer. Wil je persoonlijke verhalen van mensen lezen of meer weten over het ontstaan van het meer en over de broedvogels door de jaren heen? Via de link is de Infokrant ook online te lezen.

Terug naar boven

Evenementen

- "Stichting 40Mijl organiseert bijzondere lange afstands wandeltochten in en rondom het prachtige natuurgebied en UNESCO Dark Sky Park Lauwersmeer, over de dijken van het Reitdiep, door bossen en landerijen en over de Waddenzeedijk. Buitengewone tochten door een van de mooiste natuurgebieden van Nederland. Tochten die jaarlijks georganiseerd worden zijn de 40Mijl Midzomernachtwandeling, de Lauwersmeermars en de Lauwersmeer Kennedymars. Ieder met een eigen, uniek, karakter. De tochten worden allemaal aangeboden in verschillende afstanden, van 25 tot 80 kilometer. Stichting 40Mijl is een jonge stichting, maar streeft een hoge standaard na voor wat betreft verzorging en voorzieningen."

- In mei (in 2020 voor de 2e keer) is er jaarlijks de Lauwersmeer Marathon. Met als start- en finishplaats Lauwersoog wordt door 900 sportievelingen een ronde door Groningen en Friesland om het Nationaal Park Lauwersmeer gelopen. Weidse blikken, bospaden, authentieke dorpen, de zeedijk met uitzicht over het UNESCO werelderfgoed Waddenzee gebied en uitzicht naar het Waddeneiland Schiermonnikoog en de visserijhaven zijn hoogtepunten van de route.

- "De Lauwersmeermars (begin juni) kent een rijke historie en heeft zijn sporen verdiend als militaire mars. De mars is 19 keer georganiseerd in Duitsland als "Bergen-Hohne Mars". Toen de mars daar in 1993 voor het laatst werd georganiseerd is de organisatie vanaf 1994 overgenomen door de W.L. van Nassaukazerne in Zoutkamp. In 2012 is Stichting Lauwersmeermars opgericht om de mars voort te zetten. In 2017 heeft Stichting 40Mijl de Lauwersmeermars overgenomen om deze tocht nieuw leven in te blazen en de continuïteit van deze mooie route te waarborgen.

De Lauwersmeermars, met start en finish in Lauwersoog, is een bijzonder mooie route van 45 kilometer om het Lauwersmeer. Hierbij wandelen de deelnemers door en langs het prachtige natuurgebied Nationaal Park Lauwersmeer. Bij de Lauwersmeermars gaat het om de afstand, het wandelen, de wind, de wolken, de weidsheid en flora en fauna, met het Lauwersmeergebied als gastheer. Hou je van rust, je hoofd leegmaken tijdens het wandelen, verdwijnen in het landschap en een gevoel van vrijheid, dan zit je goed bij de Lauwersmeermars! Onderweg wordt er uiteraard gezorgd voor EHBO-posten, masseurs, water, drinken en versnaperingen. Wel dienen de wandelaars zelf naar behoefte extra broodjes en drinken mee te nemen! Parkeerplaatsen aanwezig bij de start. Koffie, thee, koek en cake bij de start. Voeten intapen bij de start mogelijk (graag vooraf aangeven). Onderweg is water verkrijgbaar. Diverse dranken, versnaperingen en fruit bij de scanposten. Cup à Soup bij een van de rustpunten. Medaille en stempel bij de finish."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Een rondje Lauwersmeer op de fiets is ongeveer 60 km lang. Maar je komt dan onderweg door zóveel mooie dorpjes waar je uiteraard even afstapt om ze te bekijken, dat je daar met gemak een dag mee zoet kunt zijn.

- Activiteitencentrum Lauwersnest (De Rug 1, Lauwersoog) is het ideale startpunt voor een bezoek aan Nationaal park Lauwersmeer. In en rond het activiteitencentrum vind je alles over vogels en Dark Sky. Zo vogel je hier uit hoe trekvogels het meer als 'tankstation' gebruiken in de Oost Atlantische trekroute. Of neem een kijkje in de geheimen van de nacht en word een ster in de duisternis. Vanuit het centrum loop je zo de natuur in. Je vindt er verschillende wandelroutes en het is een startpunt voor excursies. Naast het centrum ligt het nestbouw-bos waar kinderen met natuurmaterialen zelf een eigen nest bouwen en lekker spelen. In het winkeltje vind je plattegronden, routes, boeken en kaarten, natuurlijk over vogels en Dark Sky. Lauwersnest is in schoolvakanties geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. Buiten de schoolvakanties is het open op woensdag, zaterdag en zondag van 11.00-17.00 uur. In de periode van 1 november tot 1 april is op bovengenoemde dagen het Lauwersnest geopend van 11.00-16.00 uur. Op 25 en 26 december en 1 januari is het Lauwersnest gesloten. Bekijk wat er te doen is via de Activiteitenkalender!

- De provincies Groningen en Fryslân en de gemeenten Noardeast-Fryslân (FR) en Het Hogeland (GR) willen de komende jaren het Lauwersmeergebied verder versterken. Ze willen onder meer de haven van Lauwersoog verduurzamen, de dijken op een innovatieve manier versterken, de landbouw klimaatbestendiger maken, de vaarrecreatie verbeteren en de natuur versterken. De ambities van de noordelijke bestuurders zijn vastgelegd in de brochure 'Lauwersmeer 2019 - 2023'. Vanaf maart 2019 gaat Stuurgroep Lauwersmeer aan de slag om de ambities uit de brochure verder uit te werken tot concrete uitvoeringsprojecten in het gebied.

Van 2014 t/m 2018 heeft de Stuurgroep samen met uiteenlopende gebiedspartners het Lauwersmeergebied reeds op een aantal onderdelen verbeterd en versterkt. Daarbij zijn verschillende grote projecten opgeleverd, zoals de kadeverlenging in de visserijhaven van Lauwersoog, de verbetering van de vaarverbinding tussen Dokkum en het Lauwersmeer en de nieuwe mountainbikeroute in het Nationaal Park. Daarnaast zijn er nog verschillende projecten in uitvoering, zoals het Rondje Lauwersmeer, waarmee de beleving van het gebied wordt versterkt. (bron: Provincie Groningen, 19-10-2018)

- Sinds de aanleg van de dam in 1969 heeft het Lauwersmeer zich ontwikkeld tot een natuurgebied met een ongekende vogelrijkdom. De natuur in het Lauwersmeergebied is zo bijzonder dat het is uitgeroepen tot Nationaal Park.

Nationaal Park Lauwersmeer is in oktober 2016 door de International Dark Sky Association (IDA) officieel uitgeroepen tot Dark Sky Park. Een Dark Sky Park is een gebied waar het donker is, waar de duisternis behouden blijft en waar bezoekers 's nachts welkom zijn om die duisternis te beleven en de sterrenhemel te zien. De benoeming voor het Lauwersmeer is bijzonder, omdat Nederland een van de landen is met de meeste lichtvervuiling ter wereld. Het predicaat helpt om de duisternis in het gebied te koesteren en te beschermen. Dat is nodig, want veel dieren zijn afhankelijk van de nacht en hebben duisternis nodig om te kunnen leven. Nachtelijk kunstlicht kan op veel manieren de levenscyclus en het gedrag van dieren beïnvloeden. Bijvoorbeeld vleermuizen gaan door te weinig duisternis minder eten zoeken. Het Lauwersmeergebied is het tweede Dark Sky Park van Nederland. In 2015 kreeg de Boschplaat op Terschelling het predicaat. (bron: Staatsbosbeheer)

- Analyse bodemfauna Lauwersmeer sinds 1969.

- "Het Waddenfonds draagt 8,3 miljoen bij aan het project Vitale Kustzone Lauwersmeer, dat een totale investering vergt van 96 miljoen euro. Het project omvat de aanleg van buitendijkse kwelders en een binnendijks zoet-/zoutwaterovergangsgebied. De subsidie is aangevraagd door Waterschap Noorderzijlvest. Het Waddenfonds valt onder de verantwoordelijkheid van de waddenprovincies Groningen, Fryslân en Noord-Holland. Overgangsgebied. Het project wordt uitgevoerd tussen 2022 en 2024 en heeft als doel het Lauwersmeergebied te transformeren tot een klimaatbestendig overgangsgebied tussen het Wad en het achterland. Langs de Waddendijk bij het meer worden duikers gegraven, waardoor natuurlijke zoetzoutwater-overgangen ontstaan. Dit binnendijkse gebied moet 70 hectare groot worden en leiden tot verbetering van de natuurlijke dynamiek, natuurwaarden en biodiversiteit. Hiermee wordt voldaan aan een hoofddoel van het Waddenfonds, namelijk het vergroten en versterken van de natuur- en landschapswaarden. Vismigratie. De overgangsgebieden tussen Wad en achterland helpen vismigratie mogelijk te maken. Zo ontstaan verbindingen met vismigratieroutes via de Zoutkamperril en de Westpolder. Op deze wijze kan de populatie trekvissen in de Waddenzee groeien. De ontwikkeling van 20 hectare buitendijkse kwelder versterkt bovendien de populatie broed- en trekvogels in het Waddengebied." (bron: Provincie Groningen, 26-3-2020)

- In februari 2018 is besloten dat de voor voorjaar 2018 (15-2 tot 1-4) geplande 'rietproef' in het Lauwersmeer een jaar wordt uigesteld. Volgens de provincies Fryslân en Groningen bleef er te weinig tijd over om dat jaar een proef uit te kunnen voeren die zinvol is op ecologisch vlak. Reden hiervoor zijn de vertragingen door de beroepen en voorlopige voorzieningen van vooral boeren en eigenaren van recreatiewoningen die tegen de peilproef zijn. Zij vrezen voor overlast als verzilting en schade aan hun gebouwen. Verschillende malen gingen ze naar de rechter in de hoop dat deze de watervergunning met monitoringsplan zou afkeuren. In februari 2018 vroegen ze bij de Rechtbank Noord-Nederland om de peilproef op te schorten. Dit is afgewezen. Volgens hen heeft het waterschap juist gehandeld bij de watervergunning en het monitoringsplan.

Om te voorkomen dat de leefgebieden voor de Natura-2000 vogelsoorten in het Lauwersmeer verdwijnen zijn maatregelen noodzakelijk. De rietproef of peilproef (wij zien beide termen in dit kader gebruikt worden) behelst een peilverhoging van maximaal 41 centimeter in het meer gedurende 2 jaar achter elkaar in het voorjaar. Door in het voorjaar het water op een hoger peil vast te houden, wordt verwacht dat de leefgebieden voor de vogels verbeteren. Door een tijdelijk hoger peil worden de rietkragen namelijk steviger en de openheid groter. De proef is bedoeld om in de praktijk te testen of het ook echt zo werkt als men verwacht.

De gerechtelijke uitspraken geven de provincies "alle vertrouwen om de rietproef in 2019 te kunnen uitvoeren. Bij de provincies heeft zorgvuldigheid in het hele proces voorop gestaan en dat wordt bevestigd door de gerechtelijke uitspraken." Ondanks dat uit voorstudies en het oordeel van de rechtbank is gebleken dat het risico op extra verzilting in het Lauwersmeer door de rietproef niet waarschijnlijk is, begrijpen de provincies de zorg van de boeren als het gaat om verzilting die nu al in het gebied aan de gang is. Daarom zijn zij in 2018 verder in gesprek gegaan met de landbouwers.

LTO Noord overwoog in hoger beroep te gaan. Volgens gedeputeerde Henk Staghouwer moet de landbouwsector accepteren dat het waterschap en de provincie, gelet op de uitspraken van de rechter, hun huiswerk goed hebben gedaan: "Er is een deugdelijke schadevergoeding. We hebben meer maatregelen genomen dan nodig was. Niemand kan ons beschuldigen van onzorgvuldig handelen. En de rechter bevestigt dat." Met de proef in het Lauwersmeer kan de landbouw samen met de provincie kijken hoe sterk die verziltingsproblematiek is, stelt hij. "Een bedreiging kan omgezet worden in een kans. We kunnen maximaal het gesprek gaan voeren over de kennis die we tijdens de proef opdoen. Dat is constructiever dan elkaar bevechten. Want dat schiet niet op."

In januari 2019 blijkt dat ook in dat jaar de proef niet doorgaat, omdat er nog een beroep loopt bij de Raad van State. De Raad van State verklaarde de ingestelde beroepen niet-ontvankelijk en ongegrond. De hoogste bestuursrechter zegt dat de effecten van de rietproef uitgebreid zijn onderzocht door deskundige bureaus. In geval van wateroverlast door hevige regenval wordt water uit het Lauwersmeer gespuid op de Waddenzee. Voor nadere informatie zie de uitspraak van de Raad van State d.d. 20 maart 2019.

"In overleg met Waterschap Noorderzijlvest heeft de provincie Groningen in maart 2020 besloten dat de rietproef Lauwersmeer ook in 2020 niet doorgaat en deze te verplaatsen naar 2021. De rietproef kon niet starten vanwege de weersomstandigheden en de hoge waterstand in het meer. Het hogere, natuurlijker waterpeil is naar verwachting goed voor het waterriet, dat door het vaste lage waterpeil nagenoeg is verdwenen. Het verdwijnen van het waterriet is een groot risico voor het hele Lauwersmeergebied. Niet alleen omdat het een geliefde paai- en broedplaats is voor vissen, amfibieën en beschermde vogels, maar ook belangrijk is voor de kwaliteit van het water en de bescherming van de oevers van het meer tegen verdere afslag. De afgelopen periode zijn op verschillende punten in het gebied de grondwaterstand, de regenval, het zoutgehalte en de waterstand gemeten. Deze gegevens zijn toegankelijk via Meetnet Lauwersmeer. In augustus 2020 is te zien of de tijdelijk hogere en wisselende waterstand het gewenste effect heeft gehad op de groei van het waterriet." (bron: Provincie Groningen, 19 maart 2020)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over het Lauwersmeer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Nadere informatie over het Lauwersmeer op de site van beheerder Staatsbosbeheer.

- Nadere informatie over het Lauwersmeer op Wikipedia.

Reactie toevoegen