Laag-Soeren

Plaats
Dorp
Rheden
Veluwe
Gelderland

laag soeren priesnitz monument 1967 [640x480].jpg

Laag-Soeren, Priesnitz-monument, 1967

Laag-Soeren, Priesnitz-monument, 1967

Laag-Soeren

Terug naar boven

Status

Laag-Soeren is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe(zoom), gemeente Rheden.

Terug naar boven

Ligging

Laag-Soeren ligt NW van Dieren, ZO van Eerbeek, ZW van Brummen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Laag-Soeren 44 huizen met 343 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 350 huizen met ca. 850 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 2013 is een deel van het grondgebied van Laag-Soeren tot beschermd dorpsgezicht benoemd. Het omvat vooral het gebied ten westen van het Apeldoorns Kanaal, met uitzondering van de bebouwde kom en het merendeel van de bossen. Het dorp was vroeger bekend vanwege het kuuroord, dat hier sinds het midden van de 19e eeuw was gevestigd. De komst van de badinrichting en de toestroom van vele welgestelde patiënten betekende werkgelegenheid en daarmee een zekere mate van welvaart voor de inwoners van het dorp. Hele families werkten in dienst van het kuuroord of op het daaraan verbonden landgoed.

In het gebied zijn veel sporen van de veelzijdige en bijzondere ontwikkelingsgeschiedenis bewaard gebleven. Uit de vroegste periode is dit de Soerense enk met de daaraan gelegen oude boerenerven, met weliswaar in latere perioden vernieuwde of vervangen bebouwing. Het (restant van het) Huis Laag-Soeren, de Plantage, verschillende lanen, landerijen en erven vertegenwoordigen de 18e- en 19e-eeuwse ontginningsgeschiedenis. Vanuit het Huis werd de verdere ontginning en aanleg van het gebied ondernomen. Hier woonde later ook de initiatiefnemer van het kuuroord. Na diens dood was er het badhotel gevestigd.

Een geheel nieuwe fase in de geschiedenis van Laag-Soeren begon in de late 18e eeuw met de aanleg van een stelsel van beekjes (sprengen). De opkomst en ontwikkeling van de papierindustrie, de korenwatermolen en later de wasserijen waren er onlosmakelijk mee verbonden. Dat geldt ook voor de bouw van het badhuis in 1850 en de verdere ontwikkeling van het kuuroord. Het nog vrijwel compleet aanwezige sprengenstelsel vormt als verbindend element dan ook een essentieel onderdeel van het beschermd dorpsgezicht. Hoewel elk van deze ontwikkelingen zichtbaar sporen in het dorp heeft nagelaten, is de directe en indirecte invloed van het kuuroord op de inrichting van de omgeving en de bebouwing wellicht het grootst geweest. Uitvoerige nadere informatie vind je in de Toelichting op de aanwijzing beschermd gezicht Laag-Soeren.

- Rheden op de Kaart is een prachtige en gebruikervriendelijke website, waar je in een aantal menus's kunt selecteren op de canon van de gemeente (= de chronologische geschiedenis van de gemeente, beschreven in een 40-tal onderwerpen) of op een van de dorpen, zoals Laag-Soeren. Bij een dorp kun je op de kaart inzoomen op een schat aan informatie m.b.t. verleden en heden van een aantal thema's, met name bedrijvigheid, dorpsleven, films, groen erfgoed, kunstwerken, landgoederen en buitenplaatsen, monumenten, onderwijs, openbaar vervoer, religie, straten, weg en water, en zorg, die per object binnen dat thema in tekst en beeld worden beschreven.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Toen eind jaren negentig de laatste winkel in Laag-Soeren stopte, zag het er naar uit dat het dorp het voor eeuwig zonder winkels zou moeten stellen. Maar in 2009 heeft het dorp toch weer een winkel(tje) gekregen. In het Kulturhus, het nieuwe multifunctionele buurthuis, is een buurtwinkeltje gekomen waarin onder meer levensmiddelen worden verkocht. Personeelsleden zijn bewoners van de Schreuderhuizen. Het betreft gehandicapten, die bij dat werk begeleid worden. Behalve levensmiddelen worden spullen verkocht die cliënten van de Schreuderhuizen zelf hebben gemaakt.

- "Openbare Basisschool 't Schaddeveld is een kleinschalige, groene school waar kinderen uit Laag-Soeren en omringende dorpen zich thuis voelen. Sinds 2012 zijn we bezig met Eco-schools, een programma waarin verschillende onderwerpen rond duurzaamheid schoolbreed aan bod komen. Sinds schooljaar 2014-2015 krijgen de kinderen uit alle groepen natuuronderwijs in de natuur. De kinderen trekken drie keer een hele dag de bossen in of de hei op. Daar mogen ze kijken, voelen, ruiken, luisteren en proeven. Zélf de natuur ervaren en zélf ontdekken wat mensen en natuur met elkaar te maken hebben. Dat blijft pas écht hangen. Het bos als klaslokaal. Tijdens de buitendagen doen de kinderen afwisselende, uitdagende activiteiten. In elke activiteit komen de componenten 'hoofd, handen, hart' terug. De buitendagen worden aangevuld met voorbereidende en verwerkende lessen in de klas." Zo stond te lezen op de site van de school.

Helaas is er in juli 2018 na 157 jaar een einde gekomen aan basisonderwijs in Laag-Soeren. Er waren in het laatste schooljaar namelijk nog maar 18 leerlingen, die gezamenlijk in één klas - ondergebracht in dorpshuis 't Sprengenhus - les kregen. De laatste jaren kwamen er al geen nieuwe leerlingen meer op de school, waardoor er alleen nog sprake was van de groepen 6, 7 en 8. En de 8 leerlingen van groep 8 verlieten de school uiteraard in juli 2018. En toen waren er dus nog maar 10, waardoor sluiting althans op dat moment onvermijdelijk was.

Een fors deel van de Soerense kinderen ging al buiten het dorp naar school. Ook kinderen van de groepen 6, 7 en 8. Hun ouders zagen de sluiting aankomen of vonden het niks voor hun kind om met weinig leeftijdsgenoten in een combinatieklas van drie groepen te zitten. Nieuwbouwwijk Hof van Soeren beoogde soelaas te bieden voor het lage kindertal, maar die is door verzet van tegenstanders te laat tot stand gekomen om de school nog overeind te kunnen houden. De kinderen uit Laag-Soeren gaan in het vervolg naar school in Dieren en Eerbeek.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Laag-Soeren heeft 6 rijksmonumenten.

- Laag-Soeren heeft 13 gemeentelijke monumenten.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Als het goed vriest en het ijs dik genoeg is, kun je schaatsen op de prachtige schaatsbaan in het dorp. Vrijwilligers van IJsvereniging Laag-Soeren zijn elk jaar enorm druk om de ijsbaan zo snel als mogelijk schaatsklaar te maken. In de zomer organiseert de ijsvereniging een skeelertocht.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2014 hebben Gedeputeerde Staten partners opgeroepen te helpen met het realiseren van nieuwe natuur. Gedeputeerde Staten steunen deze partners met onder meer subsidies voor het aankopen én inrichten van gronden. Voorwaarde daarvoor is dat partners zich melden met concrete plannen. Als gevolg daarvan hebben Natuurmonumenten en de landgoederen de Bockhorst en De Gelderse Toren zich in 2014 gemeld met een gezamenlijk initiatief voor circa 50 hectare nieuwe natuur rondom de loop van de Soerense Beek. Dit gebied vormt de verbinding tussen de Veluwe en de IJsseluiterwaarden. Natuurmonumenten heeft in 2017 voor een deelgebied hiervan een plan ingediend. Het gaat om circa 23 hectare nieuwe natuur rondom de bovenloop van de Soerense Beek bij Laag-Soeren. Gedeputeerde Staten hebben dit plan in juni 2017 'vastgesteld' zodat zij dit plan kunnen steunen met subsidiemogelijkheden voor het aankopen van gronden en gebouwen. (bron: Provincie Gelderland, 6-6-2017)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Laag-Soeren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Laag-Soeren.

- Nieuws: - Nieuws uit Laag-Soeren op Facebook.

- Belangenvereniging: - “Soerens Belang wil een vereniging zijn voor en door haar leden. Hierbij staan planmatig werken en samenwerken, zowel tussen de leden onderling als met andere verenigingen en organisaties, voorop om de doelstelling < de vereniging stelt zich ten doel de belangen - in de ruimste zin des woords - van het dorp Laag-Soeren en haar inwoners te behartigen > te bereiken. Zij beoogt haar doel te bereiken door zelfstandig op te treden en daarnaast in overleg en in samenwerking met andere in het dorp bestaande verenigingen en stichtingen op te treden.”

- Kulturhus: - "Om de leefbaarheid van de kleine kern Laag-Soeren te behouden en te vergroten, hebben Vereniging Soerens Belang en Stichting Ons Dorpshuis medio 2003 het initiatief genomen om de mogelijkheden van het Kulturhusconcept te onderzoeken. Begin 2004 is een initiatiefgroep gevormd waarin alle belangrijke gebruikers van Ons Dorpshuis zitting namen. De toekomstige partners waren van meet af aan enthousiast over de synergie die samenwerking volgens het Kulturhusconcept zou kunnen bieden. Doordat het initiatief vanuit het dorp zelf is ontstaan, is er voor het kulturhus een breed draagvlak. Het dorp kent een rijk verenigingsleven: muziekvereniging, toneelgroep, seniorensoos, yoga, gymnastiekvereniging, voetbalvereniging, hockey, volleybal, darts en naaiclub. Maar ook zijn er nog allerlei ideeën voor nieuwe activiteiten. De - in 2018 helaas opgeheven - basisschool nam in het dorp een centrale plaats in en was een van de dragers van het initiatief. Dit geldt ook voor de Schreuderhuizen.

In Laag-Soeren is het bijzondere Kulturhus 't Sprengenhus gerealiseerd. De samenwerking en bundeling van krachten leveren een waardevolle bijdrage aan de leefbaarheid en sociale kwaliteit van het dorp. Echt bijzonder in het lokale kulturhusconcept is de plaats die is ingeruimd voor de mensen met een verstandelijke handicap. ELVER (Schreuderhuizen) is een instelling voor mensen met een verstandelijke handicap en heeft al heel lang een vestiging in het dorp. Er wonen 35 mensen, die ook dagbesteding aangeboden krijgen. De bewoners van ELVER (volwassenen tussen de ca. 25 en 85 jaar oud) horen bij het dorp en hebben duidelijk baat bij het woon- en leefklimaat in het dorp. De verschillende vormen van dagbesteding lieten te wensen over en de realisering van activiteitenruimten in het Kulturhus was een mogelijkheid bij uitstek om de integratie in het dorp te bestendigen.

Door het grote aantal participanten is een voor de omvang van het dorp relatief groot Kulturhus gerealiseerd. Hierdoor worden draagvlak en de synergie versterkt. Het kan op deze manier echt als centraal punt in het dorp functioneren, ruimte bieden aan uiteenlopende activiteiten en daardoor een wezenlijke bijdrage leveren aan de leefbaarheid van Laag-Soeren. Bovendien konden eerder verloren gegane voorzieningen als zorgpost en kleine winkel na realisatie van het kulturhus terugkeren." Het Kulturhus is een multifunctioneel gebouw waarin meerdere organisaties zijn opgenomen. Het is een laagdrempelige toegangspoort voor jong en ouder om te verblijven, zorg te ontvangen, gezamenlijk te sporten (gymnastiek, volleybal, tafeltennis en yoga), naar een vergadering of bijeenkomst te gaan (diverse vergaderruimten), kennis te vergaren (Soerens Archief), of te ontspannen.

"Om een mooie naam voor het Kulturhus te krijgen is er in het dorp een prijsvraag uitgeschreven. Ruim 100 inzendingen was het gevolg. Een jury, samengesteld uit gebruikers van 't Sprengenhus, heeft uit deze inzendingen de beste naam gekozen. Badhuis, Badhuislaan, de sprengen, wasserijen voorheen papierfabrieken, Bovenbeek, Soerensebeek; de Zuidoost Veluwe is het enige stukje Nederland dat beroemd is om zijn bijzonder zachte en zuivere water. Laag-Soeren heeft zijn bestaan grotendeels te danken aan het feit dat ergens in de 16e eeuw Soerense inwoners met een schop in de heuvels zijn gaan graven om dat uiterst kostbare water naar boven te halen. Water waarvan zij en vele vele generaties na hen hun leven, hun bestaan en uiteindelijk hun toekomst op gebouwd hebben. Als hommage aan het kostbaarste produkt dat de aarde kent, zoet drinkwater, dat Laag-Soeren via sprengen tot leven heeft gebracht, is ons Kulturhus dus 't Sprengenhus genoemd!"

- Muziek: - De in 1890 opgerichte harmonie Sempre Crescendo treedt regelmatig op in en buiten Laag-Soeren. Hoogtepunten zijn onder meer de optredens bijde Nieuwjaarsreceptie, de Sinterklaasintocht, het Paasvuur, het Oranjefeest, het Jaarconcert in maart, de Tuinconcerten bij de Harmonie en De Jutberg, en het Kerstconcert. Verder verzorgen ze door het jaar heen nog diverse spontane optredens en serenades.

- Sport: - Voetbalvereniging SCS te Laag-Soeren is opgericht in 1937. Op de dinsdagen is er een volleybalavond, bedoeld voor mensen die wekeljks willen volleyballen maar die niet de verplichting van het spelen van competitiewedstrijden aan willen gaan. Volleybal is uitstekend geschikt om een avondje actief bezig te zijn. En elke woensdag van 18.30-19.15 uur worden kinderen van 5-8 jaar uitgedaagd om sportief allerlei spellen te spelen. De kinderen genieten er van en het is bovendien goed voor de ontwikkeling van de motoriek. 'Sport en spel' vindt - net als het volleybal - plaats in de sporthal van 't Sprengenhus.

SCS speelde in seizoen 2015-2016 voor het laatst met een team in competitieverband. Het ging daarna door het leven als 'de enige voetbalclub van Nederland zonder elftal'. "Al weet ik uit navraag dat er meerdere van dit soort 'voetbalverenigingen' zijn’", stelde een woordvoerder van de KNVB. SCS bleef het voetbalveld huren van de gemeente Rheden. Op papier beschikte de club nog altijd over een wedstrijdsecretaris. Na een wervingsactie in 2018 is er opnieuw een team samengesteld.

Reactie toevoegen