Kuinre

Plaats
Dorp
Steenwijkerland
Kop van Overijssel
Overijssel

gemeente_kuinre_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Kuinre anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Kuinre anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Kuinre

Terug naar boven

Status

- Kuinre is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Kop van Overijssel, gemeente Steenwijkerland. T/m 1817 gemeente Kuinre en Blankenham. In 1818 worden beide een zelfstandige gemeente. In 1973 over naar gemeente IJsselham, in 2001 over naar gemeente Steenwijkerland.

- Wapen van de voormalige gemeente Kuinre.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
De Kuunder.

Oudere vermeldingen
1118 vervalst? kopie 13e eeuw Cunre, 1119 Kuinre, 1132 vervalst 2e helft 13e eeuw Kunre, 1197 Cuynre, 1200 in monte Qcunre lees: Cunre, ca. 1300 Kuijner, 1500 Kuiner, 1523 Cuijnder, 1534 Kuner, 1579 Kuynder, 1665 Kuinder.

Naamsverklaring
Oorspronkelijk een waternaam, een afleiding met -r- suffix, waarvoor een bevredigende etymologie nog niet is gegeven. Blijkens de Friese vorm Tsjonger voor dit water moet worden uitgegaan van Kiunira* < Keunirâ*, op basis van Indo-Europees kewen-* > keun*, vergelijk het Latijnse cuneus 'wig', en het Nieuwnederlandse schoon (met voorgevoegde s-). De spelling 1119 Kuinre is hiermee niet in strijd, daar reeds in de 11e eeuw de spelling ui voorkomt voor gemonoftongeerde iu. Dit zou dan een parallel zijn van de waternaam Hunze, maar dan met onverschoven -k-.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Kuinre is het noordwestelijkst gelegen dorp van de provincie Overijssel. Verder ligt het dorp O van de A6, OZO van het dorp Rutten, ZO van de dorpen Lemmer, Eesterga, Oosterzee en Follega, ZZO van de dorpen Bantega, Echtenerbrug en Delfstrahuizen, Z van het dorp Langelille en het Tjeukemeer, ZW van de dorpen Spanga, Scherpenzeel, Munnekeburen en Nijetrije, WZW van de dorpen Ossenzijl, Oldemarkt, Paasloo en Blesdijke, WNW van de dorpen Kalenberg en Scheerwolde, NW van het dorp Blankenham en de steden Blokzijl en Vollenhove, N van de dorpen Luttelgeest en Marknesse, NO van de stad Emmeloord en ONO van het dorp Bant.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Kuinre, die alleen het gelijknamige dorp omvat, 170 huizen met 870 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 380 huizen met ca. 950 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kuinre was vroeger een belangrijke handelshaven. Via Friesland werden voornamelijk hooi en zuivelwaren aangevoerd en vanuit Overijssel ging er voornamelijk turf via de toenmalige Zuiderzee naar Amsterdam. Na het totstandkomen van de Afsluitdijk wordt de Noordoostpolder aangelegd, en de vraag rijst wat de positie van het dorp gaat worden ten opzichte van het nieuwe land. De Kuindersen hebben in die tijd veel klachten over het proviciaal bestuur in Overijssel. Wegen zijn verwaarloosd, de waterleiding werkt niet goed en de bedrijvigheid in het eertijds zo welvarende Kuinre is sterk afgenomen.

In 1939 stellen de inwoners een petitie aan de gemeenteraad op, waarin onomwonden wordt gevraagd om aansluiting bij Friesland en waarin wordt gepleit om het dorp een zelfstandige gemeente te laten blijven. Men verwacht van die provincie meer heil dan van de provincie Overijssel. De belangen van Friesland en het dorp lopen parallel, meent men: Friesland wenst een goede verbinding van de zuidoosthoek van de provincie met de Noordoostpolder en Kuinre wil graag als 'transitohaven' fungeren. Overijssel heeft bij deze hele kwestie niets te winnen en men richt zich in die provincie, analyseren de Kuindersen, vooral op de zuidelijker gelegen kustplaatsen die voor het verkeer te water in de provincie Overijssel meer betekenis hebben. De petitie wordt ondertekend door 348 van de 372 kiesgerechtigden.

De grieven tegen de provincie Overijssel zijn er vele. Iedere ingezetene van Kuinre is het een doorn in het oog dat de haven van het dorp ontoegankelijk is geworden door verzanding. Men wenst een waterwegverbinding met andere streken, om de economische vaart in het dorp er weer in te brengen. Een vooruitziende blik, want pas veel later zou er via het dorp weer een verbinding komen tussen Linde en Tjonger. Veel planologen, politici en plaatselijke bestuurders hebben er spijt van als haren op hun hoofd dat er tijdens de aanleg van de Noordoostpolder geen randmeer is opengelaten, wat in onze tijd het toerisme sterk zou hebben bevorderd.

Een tweede grief heeft betrekking op de Provincialeweg, achter Kuinre. Deze verkeert in 1939 in een ergerlijke toestand van verwaarlozing. Er zitten grote kuilen in de weg. Dit alles heeft tot gevolg dat er een slechte verbinding is met het Overijsselse achterland via Blokzijl. Daardoor is Kuinre voor een groot deel geïsoleerd van het overige deel van de Noordwesthoek van Overijssel. Ook de waterleiding functioneert niet goed. De druk is regelmatig te laag, ondanks de aanwezigheid van een prachtige nieuwe watertoren in het dorp.

Men heeft overigens al langer het idee dat Kuinre als een uithoek van de provincie wordt beschouwd, waaraan weinig aandacht hoeft te worden besteed. Een kwestie die op dat moment ook speelt, zijn de plannen van het Provinciaal Bestuur om de gemeenten Kuinre, Oldemarkt en Blankenham samen te voegen. Gezien het geringe belang dat de provincie hecht aan de economische betekenis van het dorp destijds en naar de toekomst toe, vreest men dat het bewuste politiek is van de Provincie om de gemeente van de kaart te vegen. De planologische plannen geven het dorp geen centrale plaats als belangrijk dorp in het geheel en de plannen kunnen alleen ten uitvoer worden gebracht wanneer de lastige Kuindersen tot zwijgen worden gebracht door hun gemeente bij andere te voegen.

De Noordoostpolder zou voor de deur van Kuinre komen te liggen. Er was een vaart gepland van het dorp naar de nieuwe polder (de Kuindevaart, die op zich ook gerealiseerd is), maar er was aanvankelijk geen rekening mee gehouden dat deze vaart pas betekenis zou krijgen als zij aansloot op de benedenloop van de Linde door middel van een schutsluis, waardoor een directe waterwegverbinding tot stand zou komen tussen de Noordoostpolder en de Friese binnenwateren in het oosten. Pas dan zou, menen de Kuindersen, rekening worden gehouden met de belangen van het dorp en het Friese achterland. Voor de sluis werd echter geen budget beschikbaar gesteld, en die is dus nooit gerealiseerd, omdat de afweging was dat men zag aankomen dat het belang van waterverkeer zou afnemen ten gunste van het vervoer over de weg met vrachtwagens. Waardoor de Kuindervaart tot heden alleen geschikt is als visstek... (waarvoor zie verder het hoofdstuk Landschap etc.).

Je zou de toenmalige protestbeweging in Kuinre kunnen zien in een breder perspectief van protesten die klinken bij de discussies over hoe de Noordoostpolder aangelegd zou moeten worden. Zo zijn er ook protesten van boeren op het 'oude land' die te maken krijgen met inklinking van (veen)gronden toen de Noordoostpolder eenmaal klaar was. De aanleg van de polder betekent nl. een daling van de grondwaterspiegel en indroging van de gronden. De bevolking langs de oude Zuiderzee heeft intensief deelgenomen aan protesten tegen allerlei plannen van bestuurlijke organisaties. Bijvoorbeeld ook vissers. Het zijn in de jaren vijftig en daarna enigszins verzwegen sociale bewegingen van de bewoners van het 'oude land' langs de kust van het IJsselmeer. Er is een boek over geschreven door Ir S. Meyn: 'Spanning langs de rand'. De fusie tussen de gemeenten Oldemarkt, Blankenham en Kuinre is in 1973 uiteindelijk toch tot stand gekomen door vorming van de gemeente IJselham, die in 2001 op haar beurt is opgegaan in de gemeente Steenwijkerland. (bron o.a.: website 'Geschiedenis van de Stellingwerven en Noordwest-Overijssel' van Piet van der Lende)

In 't Kuunders Kwartiertje vind je artikelen over de geschiedenis van Kuinre.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan “Kuinre, een dijk van een dorp!” (2010).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kuinre heeft 7 rijksmonumenten.

- Kuinre heeft 11 gemeentelijke monumenten.

- Begraafplaatsen.

- Gevelstenen in Kuinre.

- In 2016 is de voormalige havenmond van de oude Zuiderzeehaven in Kuinre in ere hersteld. Het object bestaat uit een basaltenkade met daarop een grote houten steiger met aan beide kanten een ouderwets lichtwachtershuisje. De oude havenmond bevindt zich in het Kuinderbos, precies op de grens tussen Overijssel en Flevoland. Het is een toeristische plek, die de herinnering aan de oude Zuiderzeehaven levend moet houden. Het cultuurhistorische element, dat symbool staat voor de voormalige handelshaven, herinnert toekomstige generaties aan de tijd van de Zuiderzee en de inpoldering. Zie ook de videoreportage van RTV Oost.

- In de 17e en 18e eeuw is Kuinre een heerlijkheid met zelfbestuur. Dit bestuur bestaat uit een schout, drie burgemeesters en een raad van 16 leden. In deze tijd is het dorp welvarend door de export van turf en zuivelproducten uit het Friese weidegebied. De bloei van de boterhandel zorgt ervoor dat men in 1776 een nieuwe waag annex raadhuis bouwt. Uit de bewaard gebleven bouwrekeningen blijkt dat men aanvankelijk plannen heeft voor ‘Ripperraatsie van de ouwe Waage tot Cuynre'. Maar in 1775 wordt toch besloten tot de bouw van een nieuwe waag en afbraak van de oude. Voor het ontwerp wordt de stadsarchitect van Kampen, Jan ten Holt (of Ten Houte) aangetrokken.

De bloei van Kuinre houdt aan tot in de eerste helft van de 19e eeuw. In 1886 wordt het laatste botervaatje aan de waag verkocht; de verkoop geschiedt voortaan in de boterfabriek. Het raadhuis blijft in gebruik bij het gemeentebestuur tot 1973, als de gemeente wordt opgeheven. Vier jaar later wordt het gebouw overgedragen aan Vereniging Hendrick de Keyser, die gespecialiseerd is in verwerving, restauratie en vervolgens herbestemming van monumentale objecten. Tijdens een restauratie in 1981 is het gebouw geschikt gemaakt voor bewoning. De waag was een grote ruimte, die deuren aan de voor- en achterzijde had, zodat het zowel vanaf de weg als vanaf het water kon worden betreden. De gevelsteen met bouwjaar en gemeentewapen in het voorportaal, bevond zich vroeger in de voorgevel boven de ingang. De verdieping bevat de raadzaal, de burgemeesterskamer en het trapportaal. De wanden zijn betimmerd met eenvoudig lijstwerk in Lodewijk XV-stijl. In 2017 is er kennelijk een nieuwe bewoner gekomen; het heeft althans in dat jaar te huur gestaan via makelaar Redres.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Cranespoor Wandeltocht (eind april), die de organisatoren getuige het www-adres van het evenement kennelijk 'de mooiste wandeling van Nederland' vinden, heeft zijn naam te danken aan Henric de Crane, de roemruchte roofridder die vanaf het jaar 1196 zijn sporen heeft achter gelaten in Kuinre en omgeving. Menig veldslag heeft hij geleverd met de troepen uit Friesland en de bisschop van Utrecht. Zeerover in hart en nieren, menig schip van de rijke Hanzevloot werd op de Zuiderzee geënterd om leeg geplunderd achter gelaten te worden. Kortom een zeer avontuurlijke held.

Alle deelnemers zullen langs de plek wandelen waar Henric ooit zijn roemruchte vesting had gebouwd aan de oevers van de Linde en de Tjonger, in de middeleeuwen ook wel het Bagdad van het Noorden genoemd. De tocht wordt gelopen in het Kuinderbos en rondom Kuinre over het fiets- en wandelnetwerk, maar ook over onverharde bospaden. Je kunt kiezen uit de afstanden 13, 21, 27 en 38 km.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het door Staatsbosbeheer beheerde Kuinderbos ligt wel tegen Kuinre aan, maar ligt eigenlijk net over de provinciegrens in Flevoland. Het is het oudste en grootste aaneengesloten bos (1100 hectare) van de Noordoostpolder. Van 1947 tot 1953 is dit bos aangelegd middels het planten van honderdduizenden jonge boompjes. Inmiddels is het een volwassen bos. Dankzij de diversiteit aan grondsoorten kent het Kuinderbos een gevarieerde vegetatie. Op diverse plekken is er een mengeling van zure en kalkrijke grond ontstaan. Hierdoor is het mogelijk dat 23 van de 27 varensoorten die Nederland rijk is in het Kuinderbos groeien.

Er groeien maar liefst 350 plantensoorten, waaronder tongvaren, zonnedauw, dennenwolfsklauw en diverse orchideeën. Er leven reeën, vossen, hazen, konijnen en egels. Zelfs de boommarter wordt waargenomen. Zijn aanwezigheid vertelt dat het bos volwassen is, want hij verblijft graag in dikke, holle bomen. Het geroffel van spechten klinkt door het bos. Ook roofvogels zijn er volop. De buizerd, havik, wespendief, sperwer en ransuil zijn vaste gasten. In de zomer zijn er vele vlindersoorten te bewonderen. Rondom de Kuinderplas graast een kudde Welshpony’s en langs de Schansweg een groep IJslandse paarden.

- Wandelroute Kuinderbos (ca. 12 km).

- De Dorpswandeling Kuinre is samengesteld door Plaatselijk Belang i.s.m. Historische Vereniging IJsselham. Tip: het pdf-document dubbelzijdig printen en dan dubbelvouwen, dan heb je een handige A5-folder die je onderweg kunt raadplegen.

- Doordat de ca. 25 km lange Mountainbikeroute Kuinre in het Kuinderbos gelegen is in de polder (klei, dus het water zakt moeilijk weg) en in de nabijheid van de Weerribben, heb je te maken met een route die vaak vrij nat is. De route is voor 95% onverhard. De route bevat een aantal leuke heuvels en een zeer pittige afdaling. Door de gladde ondergrond is de afdaling zelf gevaarlijk te noemen, wat je dan ook duidelijk gemaakt wordt door middel van een groot geel bord. Loofbos wordt afgewisseld door dennenbos. Door de vaak natte en zompige ondergrond is het parcours behoorlijk zwaar. De mountainbikeroute wordt over grote delen ook gebruikt als menroute.

- In de plannen van de Dienst Zuiderzeewerken was na inpoldering van de Noordoostpolder, waardoor Kuinre van het IJsselmeer werd afgesneden, aanvankelijk sprake van een beoogde vaarverbinding tussen het dorp (Lende en Nieuwe Kanaal) en het IJsselmeer, via de Kuindervaart en Lemstervaart, die beide ook zijn gerealiseerd. Om die verbinding te completeren en geschikt te maken voor vervoer over water, moest in het dorp nog wel een schutsluis worden gebouwd. Voor de sluis werd echter geen budget beschikbaar gesteld, en die is dus nooit gerealiseerd, omdat de kosten/baten afweging was dat men - in relatie tot de destijds kennelijk hoge kosten voor de sluis - zag aankomen dat het belang van waterverkeer zou afnemen ten gunste van het vervoer over de weg met vrachtwagens. Het water van de rivieren Lende en Tjonger wordt nu via stuwen en sloten de Noordoostpolder binnen geleid.

De Kuindervaart is tot heden dus alleen geschikt is als visstek. Het water is met name zeer geschikt voor penvissers. Nachtvissen is toegestaan met de nachtvispas van hengelsportvereniging HSV ’t Poldervoorntje uit Emmeoord.

Tegenwoordig wordt in de noordelijke provincies de waterrecreatie gepromoot, o.a. door ontbrekende schakels in waterlopen aan te leggen, waardoor men een 'vaarrondje' kan maken. In dat kader lijkt het vreemd dat het ontbrekende schakeltje tussen de Kuindervaart in de Noordoostpolder en het Nieuwe Kanaal in Kuinre, om een vaarrondje via Lemmer te kunnen maken, nog altijd niet is aangelegd. Kennelijk is er ook vandaag de dag geen budget voor de schutsluis die daarvoor moet worden aangelegd? Zie ter illustratie van dit betoog het mooie filmpje over de Kuindervaart en de stuwen e.d. in de omgeving, door Pieter Timmerman.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kuinre (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Kuinre.

- Nieuws: - Dorpskrant 't Kuunders Kwartiertje is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang Kuinre en omstreken is in 1974 opgericht om de belangen van het dorp en omstreken te behartigen. Ongeveer 85 procent van de volwassen inwoners is lid van de vereniging. Het bestuur vertegenwoordigt het dorp in contacten met de gemeente en diverse organisaties en projecten. Binnen Plaatselijk Belang functioneren diverse werkgroepen om projecten van de grond te krijgen en uit te voeren, zoals werkgroep GROEI, die werkt aan een Goede Ruimtelijke Ordening En Inrichting van het dorp en omstreken. Zij richt zich met name op de uitvoering van de plannen uit het Dorpsplan. Daarbij is tevens een Klankbordgroep ingeschakeld, die is samengesteld uit de buurten van Kuinre.

- Onderwijs en kinderopvang: - Volgens het Dorpsplan is Kuinre 'een dijk van een dorp'. Dat komt o.a. door de Burgemeester de Ruiterschool, want volgens haar site is dat "Een dijk van een school, die zorgt voor een wereldse basis." Over hoe dát dan weer komt, laten wij de school graag zelf aan het woord: "Om te zorgen dat kinderen stevig in de wereld staan, staat voor ons voorop dat we werken aan het zelfvertrouwen van onze kinderen. Het woord ´zelf´ is van groot belang: Vanuit zelfvertrouwen zelf leren, jezelf ontwikkelen en streven naar zelfstandigheid. Hierbij helpt het kunnen reflecteren op jezelf en op je eigen handelen je verder in je ontwikkeling. We leiden kinderen op tot zelfbewuste leerlingen.

Dit alles gaan niet vanzelf, daarvoor heb je hulp van anderen nodig. Leeftijdgenoten, klasgenoten zijn belangrijk in het hele proces. Kinderen kunnen veel van en met elkaar leren. Met het oog op de 21st century skills, waarin samenwerking en communicatie belangrijke vaardigheden zijn, moet er ook ruimte zijn om samen te leren. De leerkracht speelt in deze vorm van onderwijs een grote, maar veranderende rol. Van meer docerend naar meer begeleidend, van meer op afstand, naar meer samen. De school zoekt ook samenwerking met ouders. Kinderen van betrokken ouders en met ouders die door school als partner worden gezien, presteren namelijk beter."

- Stichting Kinderopvang Op Kop biedt in Kuinre opvang, verzorging, opvoeding én educatie voor kinderen vanaf acht weken tot einde basisschoolleeftijd. Hun opvang is huiselijk, kleinschalig, staat midden in de wijk en is verbonden aan de basisschool. Hun pedagogische missie is om kinderen goed toe te rusten met basisvaardigheden voor de toekomst. Vanuit één pedagogische visie op ontwikkeling, opvoeding en educatie werken opvang en onderwijs aan een doorgaande ontwikkeling van kinderen. Stichting Kinderopvang op Kop werkt in Steenwijkerland samen met Stichting Peuterwerk en omvat kinderdagopvang, peuteropvang en buitenschoolse opvang.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Kuinre.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Kuinre alg. nieuw, - idem alg. oud en - idem RK.

Reactie toevoegen