Kropswolde

Plaats
Dorp
Midden-Groningen
Veenkoloniën
Groningen

kropswolde_walstraschool_kopie.jpg

De basisschool van Kropswolde is de Walstraschool, die vandaag de dag ca. 100 leerlingen heeft, verdeeld over 5 groepen.

De basisschool van Kropswolde is de Walstraschool, die vandaag de dag ca. 100 leerlingen heeft, verdeeld over 5 groepen.

kropswolde_station.jpg

Station Kropswolde is een topografisch interessant gevalletje: Het vorige pand stond aan de Z kant = Kropswolde. Het huidige pand staat aan de N kant = Foxhol. En O ervan ligt Martenshoek. Een driedorpenpunt dus. (© https://groninganus.wordpress.com)

Station Kropswolde is een topografisch interessant gevalletje: Het vorige pand stond aan de Z kant = Kropswolde. Het huidige pand staat aan de N kant = Foxhol. En O ervan ligt Martenshoek. Een driedorpenpunt dus. (© https://groninganus.wordpress.com)

kropswolde_zuidlaardermeer.jpg

Weer een spelletje 'Wie van de Drie?' qua naamgeving: het Zuidlaardermeer heeft vroeger ook Noordlaardermeer geheten, en de schoolmeester van Kropswolde anno 1828 pleit ervoor om het meer Kropswoldermeer te noemen. Waarom? Zie onder Ligging. (© Google)

Weer een spelletje 'Wie van de Drie?' qua naamgeving: het Zuidlaardermeer heeft vroeger ook Noordlaardermeer geheten, en de schoolmeester van Kropswolde anno 1828 pleit ervoor om het meer Kropswoldermeer te noemen. Waarom? Zie onder Ligging. (© Google)

Kropswolde

Terug naar boven

Status

- Kropswolde is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Veenkoloniën, gemeente Midden-Groningen. T/m 31-3-1949 gemeente Hoogezand, per 1-4-1949 over naar gemeente Hoogezand-Sappemeer, in 2018 over naar gemeente Midden-Groningen.

- Onder het dorp Kropswolde valt ook de buurtschap Wolfsbarge en de villawijk Meerwijck. Meerwijck heeft officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) en is/heeft dus een eigen bebouwde kom. Volgens (1) vielen vanouds naast Wolfsbarge ook de buurtschappen Foxhol, Leinwijk, Nieuwe Compagnie en een deel van Martenshoek onder het dorp Kropswolde. Tegenwoordig is Foxhol een apart dorp, staat Leinwijk niet meer als buurtschap te boek (1840 9 huizen met 40 inwoners, nu onderdeel van het dorp), is Nieuwe Compagnie een buurtschap van het dorp Kiel-Windeweer en valt Martenshoek geheel onder de kern Hoogezand.

- Volgens dezelfde bron moet er vroeger Z van het dorp ook een buurtschap Oldenzeel zijn geweest (wat hij vreemd genoeg bij Kropswolde verder niet noemt - in tegenstelling namelijk tot de andere hierboven genoemde buurtschappen - maar alleen als apart lemma onder de O), waar hij inhoudelijk verder niets over vermeldt, anders dan dat het volgens hem "10 min. Z van het dorp" lag (en dat waren in die tijd wandelminuten, en hij situeert Leinwijk ook 10 min. Z van het dorp, dus moet het daar in de buurt hebben gelegen). Vooralsnog kunnen wij er verder niets over vinden. Als iemand meer informatie over heeft over een kennelijk ooit bestaan hebbende buurtschap Oldenzeel in deze omgeving, houden wij ons aanbevolen.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Kròpswòlle.

Oudere vermeldingen
1249 kopie Crepeswalda, 1291 Crepeswolda, 1391 Creppiswolde, 1453 Krepswolde, 1600 Krobswolde.

Naamsverklaring
Bij het wold 'woud, moerasbos' van de persoon Gripo, vleivorm bij een naam als Grimbrecht.(2)

Terug naar boven

Ligging

Kropswolde ligt ZW van Hoogezand, rond de Woldweg, en grenst in het W aan het Zuidlaardermeer. Woon- en recreatiegebied Meerwijck ligt W van de oude dorpskern, rond de Meerweg en de Waesingeweg.

Overigens stelt de schoolmeester van het dorp in 1828 over het Zuidlaardermeer - dat vroeger ook Noordlaardermeer heeft geheten - dat dat eigenlijk Kropswoldermeer zou moeten heten. En daar valt wat voor te zeggen, want het meer valt onder alle drie de genoemde kernen, maar valt voor het grootste deel onder het dorpsgebied van Kropswolde. De schoolmeester verwoordt zijn visie als volgt: "Men treft hier één meer aan, namelyk het zoogenaamde Zuidlarender Meer. Ik zeg, het zoogenaamde, omdat het beter was, dat men hetzelve Kropswoldermeer noemde, omdat het land, langzamerhand door dit meer afgeknabbeld, aan Kropswolde behoorde, en de ingezetenen van Zuidlaren volgens den loop van het Drentsche diep door dit meer een zeer klein deel van het water toebehoort, waarom dan ook daartoe benoemde Volmagten uit de dorpen Kropswolde en Noordlaren het regt om op dit meer te visschien jaarlyks wordt verhuurd."

Op het kaartje dat wij elders op deze pagina hebben afgebeeld, moet je de N kustlijn van Noordlaren naar het Z door het meer doortrekken. O daarvan is grondgebied van Kropswolde (dat is dus 2/3 van het Groningse deel. Het W 1/3 deel valt onder Noordlaren), Z van de stippellijn is het Drentse en daarmee Zuilarense deel, dat dus slechts 1/4 van het meer beslaat. Wellicht is de huidige naam van het meer ingegeven door toeristische motieven: de plaatsnaam Zuidlaren geniet nu eenmaal grotere landelijke bekendheid dan de plaatsnaam Kropswolde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Kropswolde 53 huizen met 337 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.700 inwoners. Dat wil zeggen: ca. 500 inwoners in het oorspronkelijke dorp en het bijbehorende buitengebied, en ca. 1.200 inwoners in de W van de dorpskern gelegen villawijk Meerwijck.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kropswolde is de oudste veenkolonie in de voormalige gemeente Hoogezand-Sappemeer. In een oorkonde van 1249 wordt voor het eerst gesproken over ‘Crepeswalda’. Al vanaf de 13e eeuw vinden hier verveningsactiviteiten plaats. In de eeuwen daarna gaat men hiermee door. De dalgronden die door de ontginning ontstaan, gebruikt men later voor akkerbouw.

Men vermoedt dat Kropswolde in de middeleeuwen een bedevaartplaats kan zijn geweest. Een Mariabeeld in een kapel op een uithof van het cisterciënzerinnenklooster Essen, ten noorden van de parochiekerk van het dorp, getuigde hiervan. Misschien dat dit het beeld in Essen was waar Caesarius van Heisterbach (een van de beste vertellers van de Middellatijnse literatuur) over sprak? (bron: voormalige gemeente Hoogezand-Sappemeer)

- In 2014 is het boek ‘Kropswolde en Wolfsbarge. Ruim twee eeuwen geschiedenis over de huizen en hun bewoners’ verschenen, een uitgave van Stichting De Historie van Kropswolde en Wolfsbarge. Het boek is het resultaat van gedegen bronnenonderzoek. Bij de totstandkoming van het boek is het schrijverscollectief ondersteund door 2 redacteuren van de Historische Vereniging Hoogezand-Sappemeer en Omgeving. Het boek bevat 1 of meer foto’s van ieder pand in het dorp en in de buurtschap Wolfsbarge. Daarnaast wordt van elk pand de historie (vanaf 1800) beschreven. Ook geeft het boek een overzicht van alle bewoners, gerangschikt per woning, van 1800 tot heden. Verder wordt aandacht geschonken aan het verenigingsleven en het onderwijs.

- Situatie van Kropswolde anno 1828, beschreven door de toenmalige schoolmeester. Een van de bijzonderheden die hij vermeldt: "Voorheen vond men nergens meer heksen dan te Kropswolde. Het bygeloof was zoo sterk, dat men zich de ongerymdste denkbeelden hierover vormde, en dit werd door de toenmalige predikanten en onderwyzers der jeugd niet te keer gegaan, zoo al niet aangekweekt; tot dat eindelyk de vorige leeraar dezer plaats de Heer van Ittersum dit Heksen gespuis verdreven en het bygeloof voor het grootste gedeelte uitgeroeid heeft."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Meerwijck is een recent aangelegde waterrijke wijk, gelegen tussen het lintdorp Kropswolde in het O en het Zuidlaardermeer in het W. Meerwijck ligt, ook voor de postadressen, op het grondgebied van Kropswolde, maar ligt los van de dorpskern en heeft dan ook een eigen bebouwde kom (blauwe plaatsnaamborden met de naam Meerwijck). De waterpartijen in Meerwijck zijn uitgegraven in voormalige landbouwgronden en weilanden van agrariërs uit het dorp. Deze waterpartijen, waaromheen de woningen zijn gebouwd, zijn in verbinding gebracht met het Zuidlaardermeer. Vrijwel alle, grotendeels vrijstaande woningen in Meerwijck, liggen rechtstreeks aan het water.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kropswolde heeft 4 rijksmonumenten.

- Kropswolde heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- De huidige kerk van Kropswolde dateert uit 1773. De middeleeuwse toren is in 1888 door de huidige toren vervangen. - 360 graden 'luchtfoto' van de kerk, gemaakt met een drone.

- De huidige Molen De Hoop dateert uit 1923 en is gebouwd nadat en omdat de vorige molen is afgebrand. Het is de enige in de provincie Groningen nog overgebleven grondzeiler-korenmolen.

- Molen Koetze Tibbe.

- Het kleine dorp Kropswolde heeft sinds 1868 een station aan de in dat jaar geopende spoorlijn Groningen-Nieuweschans. Het station is nog altijd in functie. Het station heet zo omdat het oorspronkelijke stationsgebouw aan de Z kant stond, op grondgebied van Kropswolde. Het huidige stationsgebouw, uit 1916, is aan de N kant gebouwd, en dat is grondgebied van het dorp Foxhol. De spoorlijn is hier dus de grens tussen de beide dorpen. Het station is zelfs een driedorpenpunt, want direct O ervan begint het grondgebied van buurtschap en bedrijventerrein Martenshoek, dat voor de postadressen onder de kern Hoogezand valt.

Het stationsgebouw is sinds 1989 niet meer als zodanig in functie. Sindsdien waren er kunstenaars in gevestigd. Sinds 2009 biedt het pand onderdak aan het Museum voor Handwerktuigen. Het museum heeft naast handwerktuigen (van o.a. klompmaker, turfsteker, scheepstimmerman, schoenmaker en drukker) ook een collectie in de regio geproduceerde oldtimer fietsen van o.a. de merken Bronda, Fongers, Gruno, Hevea, Noordster, Rondeel en Veeno.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De Mountainbikeroute Kropswolde e.o. (ruim 20 km) is in 2016 verbeterd en uitgebreid. De bewegwijzering is verbeterd. Zo zijn er extra bordjes geplaatst, en zijn bordjes verplaatst die op onlogische plekken op de route stonden. De bewegwijzering is ook beter zichtbaar gemaakt door in de weg staande begroeiing te verwijderen. Ook is de route beter begaanbaar gemaakt. Uitbreiding van de route, door een gedeelte van het Gorechtpark, dankzij tips van mountainbikers, heeft de route nog leuker en uitdagender gemaakt. Tegelijkertijd is het nu ook mogelijk geworden om een verkorte route te fietsen.

- W van de woonbuurt Meerwijck ligt recreatiegebied Meerwijck, met jachthavens, camping en stranden waaronder een naaktstrand.

- Met een zelfbedienings-kabelveerpont kun je van recreatiegebied Meerwijck over de Hunze (die hier Drentse Diep heet) naar het aan de overkant gelegen Noordlaren. In drukke tijden vaart er tevens een motorboot. - Filmpje over het pontje van Meerwijck, waar men wedstrijdje lijkt te houden hoeveel mensen er op een klein pontje kunnen (het maximum voor dit pontje is officieel 10 passagiers, maar dat bordje heeft men kennelijk niet gezien of niet willen zien).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kropswolde (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten uit Kropswolde op Facebook.

- Dorpshuis: - In 1748 wordt besloten tot de bouw van een school in Kropswolde. Na ca. 150 jaar (in 1892) is de school voor de eerste keer verbouwd. Dit gebouw staat nog steeds in het dorp en is inmiddels herbestemd tot dorpshuis 't Kropshuus. De gymzaal van de basisschool zit vast aan het dorpshuis en de leerlingen vanaf groep 3 gymmen daar regelmatig. - 't Kropshuus op Facebook.

- Onderwijs: - In 1953 wordt iets ten zuiden van het oude, hierboven beschreven schoolgebouw van Kropswolde een nieuwe school gebouwd, die sindsdien de Walstraschool heet en vandaag de dag ca. 100 leerlingen heeft, verdeeld over 5 groepen. Ook Peuteropvang Berend Botje vindt onderdak in hetzelfde pand. Maar wie was nu die Walstra? Welnu, de heer W. Walstra was begin 20e eeuw hoofd van een school te Arnhem, en samen met J. Ligthart en H. Scheepstra schreef hij een nieuwe lesmethode: 'Het volle leven'. Dat was in die tijd een vernieuwende methode, waarmee ze de leerkrachten stimuleerden om zoveel mogelijk met de kinderen erop uit te gaan, bijv. naar het bos en de houtzagerij. Daarna konden ze alles terugzien op platen. Misschien ken je zelf nog wel de schoolplaten van Cornelis Jetses die bij deze methoden zijn gemaakt.

- Zorg: - Ervaren dier is bedoeld voor kinderen en (jong)volwassenen die in contact met paarden willen werken aan zelfvertrouwen, (lichaams)bewustzijn en/of sociale vaardigheden. Dat kan bijvoorbeeld door begeleiding individueel, begeleiding in een groep/ dagbesteding, begeleiding naar zelfstandigheid in de woonboerderij, paardenmiddagen, of training tussen ouders en kind.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Kropswolde.

Reacties

(2)

Onder Kropswolde in Uw www.plaatsengids.nl geeft U aan dat er een buurtschap OLDENZEEL moet bestaan ten zuiden van Kropswolde. Op 21 december 1626 is er een Jan van Oldenzeell eigenaar geworden van een stuk grond en stichtte daarop een boerderij met de naam van "Oldenzeels platze" of "Olle Oldenzielsheerd". Deze locatie is gelegen op de hoek van de Semsweg en Dorpsweg in Zuidlaarderveen met tegenwoordig als postadres: Dorpsstraat 2, 9474 TA Zuidlaarderveen. Jan van Oldenzeel of Jan Janszn Oldenzeel is een zoon van Jan Jans Oldenzeel en Jantien, geboren omstreeks 1600 in Kropswolde en overleden na 1671 in Zuidbroek. Deze Jan Oldenzeel en Jantien zijn mijn oudste voorouders. U hiermede voorlopig voldoende te hebben geinformeerd, verblijf ik met
een vriendelijke groet

Jan G. Oldenziel

Dank voor uw aanvulling! Het punt dat u noemt, ligt dichtbij het grondgebied van Kropswolde / Wolfsbarge, dus wellicht is het door u bedoelde pand met enkele omliggende panden vroeger de door Van der Aa bedoelde buurtschap Oldenzeel geweest. Helaas meldt hij er verder niets over dan dat het "10 min. (lopen, red.) Z van Kropswolde" gelegen moet hebben. Daar lag de buurtschap Leinwijk en ligt de buurtschap Wolfsbarge, maar uw punt ligt dáár weer dicht tegenaan. En hij vermeldt dat die kennelijke buurtschap Oldenzeel kerkelijk onder Kropswolde viel en gemeentelijk onder Hoogezand, en dat is Groningen en Zuidlaarderveen is Drenthe, maar... precies in deze hoek zijn wel wat grensgeschillen en -correcties geweest, die ik bij Zuidlaarderveen beschrijf: http://www.plaatsengids.nl/zuidlaarderveen en het grondgebied van de voormalige gemeente Hoogezand begint vandaag de dag wel direct N van het door u genoemde punt, dus het zou kunnen dat hij dit punt e.o. daarmee bedoeld heeft, mits daar ooit een grenscorrectie is geweest.

Reactie toevoegen