Koudekerke (Walcheren)

Plaats
Dorp
Veere
Walcheren
Zeeland

koudekerke dorpsplein [640x480].jpg

Koudekerke Dorpsplein

Koudekerke Dorpsplein

DK_20110717_2114_Plaatsnaambord_Koudekerke_Zeeland_0.jpg

Koudekerke was een zelfstandige gemeente tot 1966 en valt tegenwoordig onder de gemeente Veere.

Koudekerke was een zelfstandige gemeente tot 1966 en valt tegenwoordig onder de gemeente Veere.

ZL gemeente Koudekerke in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Koudekerke in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Koudekerke in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Koudekerke (Walcheren)

Terug naar boven

Status

- Koudekerke is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Walcheren, gemeente Veere. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1966. Per 1-7-1966 deels over naar gemeente Valkenisse (in 1997 over naar gemeente Veere), deels over naar gemeente Vlissingen.

- Wapen van de voormalige gemeente Koudekerke.

- Onder het dorp Koudekerke valt ook de buurtschap Dishoek. De voormalige Koudekerkse buurtschap ’t Zand is tegenwoordig een wijk in het W van Middelburg.

Terug naar boven

Naam

In het Zeeuws
Koukerke.

Oudere vermeldingen
1181-1210 Coldekirca, 1198 kopie 16e eeuw Kaldekerke, 1235 kopie 1322 Coudekerke.

Naamsverklaring
Het eerst deel cold 'koud, verlaten', waarschijnlijk een kerk die buiten gebruik is geraakt, vergelijk Koudekerk aan den Rijn.(1)

Bijnamen
Koudekerkenaren worden door andere Walchernaars ook wel moppenvreters of vuulte ('onkruid') genoemd, hoewel dat laatste als een scheldwoord mag worden beschouwd.

Terug naar boven

Ligging

Koudekerke ligt NW van Vlissingen, ZW van Middelburg en grenst via het buitengebied (Dishoek) in het ZW aan de Noordzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Koudekerke 193 huizen met 1.275 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 167/1.211 (= huizen/inwoners) en buurtschap ’t Zand 26/64.

- Per 1-11-1941 heeft de gemeente een gebied met 2.144 inwoners afgestaan aan de gemeente Middelburg (= o.a. de buurtschap, tegenwoordig wijk 't Zand).

- Per 1-7-1966 is de gemeente Koudekerke opgeheven en als volgt verdeeld:
naar de gemeente Valkenisse: 1.271 hectare met 2.138 inwoners;
naar de gemeente Vlissingen: 165 hectare met 2.168 inwoners (= de huidige wijk Lammerenburg);
naar de gemeente Middelburg: 112 hectare met 119 inwoners (waaronder buitenplaats Ter Hooge);
naar de gemeente Mariekerke: 20 onbewoonde hectare.

- Bij de herindelingen van 1997 is wederom een stukje van Koudekerke afgesnoept en naar Vlissingen overgegaan (= Galgewei thans Galgeweg en een stukje van de Meliskerkse Watergang).

- Tegenwoordig heeft Koudekerke ca. 1.400 huizen met ca. 3.500 inwoners en is daarmee de grootste kern van de gemeente Veere.

Terug naar boven

Geschiedenis

Koudekerke was een voormalige heerlijkheid, die voor het grootste deel aan de stad Vlissingen behoorde. Het dorp is rond 1067 gesticht nabij een drietal vliedbergen. Het ligt zoals bijna alle dorpen op Walcheren op een kreekrug. Het is een typisch kerkringdorp, met bebouwing in een ring rond de kerk en hieromheen een regelmatige ring van straten. De vorm van het dorpsplein herinnert nog aan de oude gotische kerk die hier vroeger heeft gestaan. In de 17e eeuw kende Walcheren een bloeiperiode en verschenen er rond Koudekerke diverse buitenplaatsen, waarvan Ter Hooge en Huis der Boede de voornaamste nog bestaande zijn.

Een in 2013 verschenen boek over Koudekerke (zie verder bij Literatuur) gaat over de meest aangrijpende periode uit de geschiedenis van Koudekerke. Vanaf mei 1940 toen de eerste slachtoffers vielen onder de burgerbevolking tot ver na de bevrijding heeft het dorp op indrukwekkende wijze standgehouden. Aan de hand van veel documentatie waaronder acht dagboeken, wordt inzicht gegeven in de Duitse bezetting, de bouw van bunkers, de vele intensieve bombardementen, beschietingen en het bombarderen van de zeedijken in oktober 1944 door de geallieerde bevelhebbers waardoor het grootste deel van Walcheren onder water kwam te staan. Koudekerke werd zo een eiland in oorlogslandschap. Toen de Duitsers waren verdreven was de ellende nog niet voorbij. Tweeduizend mensen woonden in de dorpskern die nog droog was. Mensen werden geëvacueerd; het bestaan kenmerkte zich door praktische improvisatie en leiderschap. De Michaëlskerk werd een opslagplaats voor levensmiddelen, de kruising Middelburgsestraat - Prinses Beatrixlaan veranderde in een haven en het gemeentehuis in een hospitaal.

Na de oorlog was Koudekerke het ideale dorp voor arbeiders van De Schelde om te wonen. Hierdoor is het dorp snel gegroeid. Ook tegenwoordig wonen er nog relatief veel forensen, hoewel er ook nog veel 'echte' Koudekerkenaren zijn.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Koudekerke, kun je terecht op de zeer uitvoerige site over de geschiedenis van Koudekerke door Sjoerd de Nooijer.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Koudekerke heeft 13 rijksmonumenten.

- 17e-eeuwse Michaëlskerk (Dorpsplein).

- Koren- en pelmolen De Lelie uit 1872.

- Buitenplaats Ter Hooge.

- Buitenplaats Der Boede uit 1733 (Vlissingsestraat 19).

- Buitenplaats Moesbosch uit 1871 (Vlissingsestraat 28).

- Huis Ter Schelde uit 1910 (Vlissingseatraat 40).

- In Koudekerke en omgeving zijn zowel in de duinen als in het achterland nog relatief veel restanten van de Atlantikwall bewaard gebleven, zoals bunkers, een deel van een tankgracht en Höckerhindernisse oftewel Drakentanden.

- Grafkelder op Moesbosch.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Koudekerke (online te bestellen).

- Koudekerke in de Tweede Wereldoorlog (Hans Sakkers en Karel Noorlander, De Drukkerij, 2013).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten over Koudekerke en over de geschiedenissite van het dorp op Twitter.

- Belangenverenigingen: - Dorpsraad Koudekerke. - Dorpsvereniging Koudekerke.

- Zorg: - Zorgboerderij Pitteperk.

Reactie toevoegen