Kollumerland en Nieuwkruisland

Gemeente
Kollumerland en Nieuwkruisland
Fryslân

kollummerland welkombord (Kopie).jpg

De gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland kort haar naam zelf ook gemakshalve in tot Kollumerland c.a., getuige de gemeenteborden aan de rand van de gemeente, en de gemeentelijke website.

De gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland kort haar naam zelf ook gemakshalve in tot Kollumerland c.a., getuige de gemeenteborden aan de rand van de gemeente, en de gemeentelijke website.

FR gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland in ca. 1870 kaart B. Behrns

Kollumerland en Nieuwkruisland

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Kollumerland en Nieuwkruisland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kollumerland en Nieuwkruisland (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Kollumerland en Nieuwkruisland is een gemeente in de provincie Fryslân, in de regio Noordoost Fryslân.

- De gemeenten Kollumerland en Nieuwkruisland, Dongeradeel en Ferwerderadiel gaan in 2019 fuseren. Dat is in lijn met de Eindrapportage Toekomstverkenning Kollumerland c.a., waarin een onafhankelijk onderzoeksbureau concludeert dat, alle relevante factoren afgewogen hebbend, herindeling met omliggende gemeenten de beste oplossing is. De afwegingen en onderbouwingen vind je in het rapport.

- De gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland omvat de dorpen Augsbuurt, Burum, Kollum, Kollumerpomp, Kollumerzwaag, Munnekezijl, Oudwoude, Triemen, Veenklooster, Warfstermolen, Westergeest en Zwagerbosch (12 dorpen in totaal) en de volgende 20 buurtschappen, die in 2005 formeel door de gemeente zijn vastgesteld (inclusief de spelling) en de afgelopen jaren plaatsnaamborden hebben gekregen (zie daarvoor verder 2 alinea's hierna): Aldwâldmersyl, Beintemahûs, De Bûnte Hûn, De Dellen, De Keegen, De Kolk, De Leegte, De Wurden, Halfweg, Hanenburch, Hústernoard, Keatlingwier, Kollumer Aldsyl, Krabburen, Leechlân, Scharnehuizen, Ter Lune, Weardebuorren, Westerbuorren en Zevenhuzen.

Verder liggen nog 2 objecten van de buurtschap Dokkumer Nieuwe Zijlen, die tot de gemeente Dongeradeel behoort, in de gemeente Kollumerland. Voormalige buurtschappen zijn o.a. Wijgeest (opgegaan in de bebouwde kom van Oudwoude) en Zandbulten en Zwagerveen (in 1971 samengevoegd met en opgegaan in het dorp Kollumerzwaag). En er is nog sprake van een restant van de grotendeels afgebroken buurtschap De Schans onder het dorp Munnekezijl.

- Kollumerland c.a. is één van de gemeenten in ons land die zich bewust is van de cultuurhistorische, maatschappelijke, landschappelijke en toeristische waarde van haar buurtschappen, en dus van het belang om die ook letterlijk - d.w.zx. ter plekke middels plaatsnaambordjes - 'op de kaart' te zetten. "Buurtschappen maken deel uit van dorpen. Ze hebben dus niet de status van dorp gekregen en de plaatsnamen maken evenmin deel uit van de postadressen. De raad vindt het wel belangrijk dat de buurtschapsnamen, die vaak al heel lang bestaan, niet verloren gaan. Daarom worden langs de openbare wegen borden geplaatst om aan te geven waar welke buurtschap ligt. De raad heeft in 2005 de buurtschappen en hun namen vastgesteld." (aldus de gemeente in een persbericht d.d. dec. 2013, dat inmiddels van hun site is verwijderd). De lijst is samengesteld in samenwerking met historicus Oebele Vries uit Westergeest. De gemeente heeft de buurtschapsborden gefaseerd geplaatst vanaf 2008, enkele buurtschappen per jaar. De laatste borden zijn op 7-7-20127 geplaatst, bij buurtschap De Keegen, waarmee het project is voltooid.

- De buurtschapsborden volgen de lokale voorkeursspelling, en dat is soms Fries, soms Nederlands, soms Kollumerlands / Nedersaksisch. Bij de dorpen staat wel altijd eerst de Nederlandstalige naam, met de Friese naam er onder, omdat de dorpsnamen in de gemeente officieel (bijv. voor het postcodeboek en voor de gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen BAG) primair Nederlandstalig zijn.

- Wapen van de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve benamingen
De officiële gemeentenaam 'Kollumerland en Nieuwkruisland' wordt in de praktijk vaak lastig want te lang bevonden. Daarom hanteert men in de praktijk vaak de benaming 'Kollumerland c.a.' (c.a. = het Latijnse 'cum annexis' oftewel 'met toebehoren', wat in dit geval dus staat voor Nieuwkruisland), zoals bijv. de gemeente zich noemt op haar website en op de gemeenteborden aan de rand van de gemeente (zie foto), of gewoon kortweg Kollumerland, zoals veel lokale organisaties het in hun naam hebben opgenomen. Veel gemeenten met vanouds meervoudige namen, hebben hun naam op enig moment (vaak bij gelegenheid van een herindeling) al ingekort tot alleen de naam van de hoofdplaats (voorbeeld: gemeenten Sint Anthonis, Bladel). Kollumerland c.a. houdt kennelijk vooralsnog vast aan de meervoudige naam (en zal dat ook wel blijven doen omdat er een herindeling op komst is en de gemeentenaam dan sowieso verdwijnt).

Naamgeving
De naam Kollumerland ligt voor de hand en staat voor het dorp Kollum met omliggend gebied. Nieuwkruisland is minder bekend. Dat betreft een polder in het N van de gemeente. De polder Nieuwkruisland (met daarin de dorpen Kollumerpomp, Munnekezijl en Warfstermolen) is aanvankelijk als een zelfstandige grietenij bestuurd. Rond 1578 is Nieuwkruisland bij Kollumerland gevoegd en sindsdien is er dus sprake van de bestuurlijke eenheid Kollumerland en Nieuwkruisland.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland ligt deels in en deels O en Z van het Nationale Park Lauwersmeer, grenst in het NO en O aan de provincie Groningen en ligt verder ZW van de dorpen Zoutkamp, Lauwerzijl en Ulrum, W van de dorpen Pieterzijl en Kommerzijl, NW van de dorpen Visvliet, Grijpskerk en Lutjegast, N en NW van het tweelingdorp Gerkesklooster-Stroobos, N en NO van het dorp Buitenpost, NO van de dorpen Twijzel, Twijzelerheide, De Westereen, Kootstertille, Jistrum, Noardburgum, Feanwâlden en De Falom, O van de dorpen Broeksterwâld, Driezum, Wâlterswâld en Damwâld, ZO van de stad Dokkum en de dorpen Oostrum, Ee, Engwierum, Wetsens, Jouswier en Metslawier en Z van de dorpen Anjum, Oostmahorn en Lauwersoog.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland 977 huizen met 6.063 inwoners, verdeeld in de dorpen Kollum 344/2.063 (= huizen/inwoners), De Pomp 14/75, Augsbuurt of Lutkewoude 24/165, Burum 187/1.121, Oudwoude 48/287, Westergeest 40/263 en Kollumerzwaag 84/513 en de buurtschappen Munnekezijl 47/333, Warfstermolen 20/115, Wijgeest 57/340, De Triemen 46/294, Veenklooster 41/272 en Zandbulten 25/222. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 5.100 huizen met ca. 12.900 inwoners.

Terug naar boven

Taal

Kollumerland c.a. is de enige gemeente waar Fries én Gronings gesproken wordt. Dwars door de gemeente loopt namelijk de Groningse - Friese taalgrens. In het westelijk deel van de gemeente wordt Fries gesproken. De taalvarianten in het oostelijk deel worden ook wel het 'Kollumerlands' genoemd en tot het Nedersaksische dialect Westerkwartiers gerekend. De dorpen waar het Kollumerlands nog gesproken wordt zijn: Burum, Munnekezijl, Warfstermolen en Kollumerpomp. In Kollum spreekt men een eigen taalvariant, het zogeheten Kollumers. Overigens blijkt uit een onderzoek van de Afûk in 2007 dat de gemeente Kollumerland c.a. op het gebied van de taalbeheersing van het Fries hoger scoort dan gemiddeld in Fryslân. De gemeente doet ook mee met de actie Praat mar Frysk. Zie ook het artikel over het Kollumerlands op Wikipedia.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Kollumerland en Nieuwkruisland, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Oudheidkamer Mr. Andreae is gevestigd in het voormalige postkantoor van Kollum. In dit museum kunt u alles te weten komen over de geschiedenis van (de kernen in) de gemeente Kollumerland c.a. De oudheidkamer heeft een vaste collectie objecten die het leven en werken van inwoners van Kollumerland omstreeks 1900 laat zien. Un vindt er o.a. oude ambachten (kuiperij, timmermanswerkplaats, goud- en zilversmid, rietdekker, klompenmaker), dienstbodekamer, stijlkamer, fotoatelier, religieuze objecten, kostuumafdeling, verzameling vaandels, bibliotheek en fotoarchief.

- Historische Vereniging Noordoost Friesland.

- Gemeentearchief gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De gemeente Kollumerland c.s. wil agrarische ondernemers alle ruimte bieden om hun bedrijf uit te breiden. "We moeten de ruimte bieden aan schaalvergroting en werken vanuit het principe ‘ja, mits’. Natuurlijk zijn er soms beperkingen zoals op het gebied van infrastructuur. Maar de landbouw is voor onze gemeente dermate belangrijk dat we willen meedenken”, aldus wethouder Visser. Dat betekent niet dat overal in de gemeente de komende jaren megastallen verrijzen achter melkveehouderijbedrijven. Volgens projectleider Alex Visser van De Nije Pleats zullen van de 5.500 Friese bedrijven er binnen een tiental jaren 4.000 overblijven. "En maximaal 15 procent daarvan zal een schaalsprong maken waarbij er een grote stal gebouwd zal worden voor enkele honderden koeien.” Voor de gemeente Kollumerland c.s. betekent dat omgerekend enkele tientallen van dergelijke stallen met een afmeting van veertig bij tachtig meter tot vijftig bij honderd meter. (nov. 2009)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden / erfgoed

- Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland is sinds eind 2010 de opvolger van de Stichting Oud Kollumerland, de Stichting Kollumerlandschap en de Monumenten Stichting Kollumerland en Nieuwkruisland. In 1973 is door particulier initiatief de Stichting Oud Kollumerland opgericht om te voorkomen dat monumentale panden in Kollum zouden worden gesloopt. Met subsidies werden de panden gerestaureerd. Toen in de jaren negentig de regelgeving veranderde, werd door dit bestuur ook de Stichting Kollumerlandschap opgericht. Daarnaast bestond al de Monumenten Stichting Kollumerland en Nieuwkruisland, met het college van burgemeester en wethouders als bestuur. Deze stichting had tot doel het beheren en onderhouden van een aantal molens en kerktorens in de gemeente. Omdat alle drie partijen hetzelfde doel voor ogen hebben, hebben zij besloten de krachten te bundelen in één stichting. Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland zet zich in voor het beschermen en onderhouden van bouwkundige monumenten, beeldbepalende panden, waardevolle landschappelijke elementen en archeologische monumenten in de gemeente Kollumerland c.a.

- Het standaardwerk 'De Monumenten van Geschiedenis en Kunst. Deel Kollumerland en Nieuwkruisland', dat per plaats de monumentale objecten beschrijft, is via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Kollumer Kat Kuiertocht (wandeltocht van 15 of 30 km, op een zaterdag in april) laat je de mooiste plekjes in de gemeente Kollumerland zien.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

Reactie toevoegen