Kinderdijk

Plaats
Dorp
Molenwaard
Alblasserwaard
Zuid-Holland

Kinderdijk-0353 (Kopie).jpg

Kinderdijk valt sinds 2013 onder de nieuwe gemeente Molenwaard. Voorheen gemeente Nieuw-Lekkerland.

Kinderdijk valt sinds 2013 onder de nieuwe gemeente Molenwaard. Voorheen gemeente Nieuw-Lekkerland.

kinderdijk elshout aan de kinderdijk [640x480].jpg

Kinderdijk heet hier (op een ansichtkaart uit ca. 1910) nog 'Elshout aan de Kinderdijk'

Kinderdijk heet hier (op een ansichtkaart uit ca. 1910) nog 'Elshout aan de Kinderdijk'

Kinderdijk (4).JPG

Tussen de huizen door zie je de molens al van Kinderdijk.

Tussen de huizen door zie je de molens al van Kinderdijk.

Kinderdijk (2).JPG

Leuk huisje op de Dijk in Kinderdijk.

Leuk huisje op de Dijk in Kinderdijk.

D 200901110050 Molens in de winter, omgeving Kinderdijk.jpg

Kinderdijk, molens in winterlandschap

Kinderdijk, molens in winterlandschap

R 20090111849 IJspret_ toertocht Alblasserwaard.jpg

Kinderdijk, ijspret in de omgeving

Kinderdijk, ijspret in de omgeving

Kinderdijk

Terug naar boven

Status

- Kinderdijk is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Molenwaard. T/m 2012 gemeente Nieuw-Lekkerland.

- Verwarrend is dat de wegen genaamd West- en Oost-Kinderdijk niet in dit dorp liggen maar direct Z ervan in buurdorp Alblasserdam. Om het nog verwarrender te maken, is aan en O van deze dijken in Alblasserdam ook nog sprake van een wijk Kinderdijk.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1576-1579 den Kinderdijck. Tot begin 20e eeuw heette het dorp (en in het bijzonder het N deel, waar de Boezem van de Overwaard bij de sluizen uitkomt in de Lek) Elshout (1840 Het Elshout). Er zijn ansichtkaarten uit die tijd met de aanduiding 'Elshout aan de Kinderdijk' (zie de afbeelding). De naam komt nog als plaatsnaam voor in een aardrijkskundig woordenboek uit 1948 (kennelijk ook voor het N deel, want het W deel wordt apart vermeld. In atlassen uit ca. 1960 en later is de naam verdwenen.

Naamsverklaring
Dankt volgens de overlevering zijn naam aan het feit dat in de 14e eeuw de dijk het gemeenschappelijk geërfd bezit was van de kinderen van de heer van Giessen (vergelijk 's-Heer Hendrikskinderen, Abbekinderen).(1) Er doen nóg 4 versies over de mogelijke verklaring van deze naam de ronde, die kennelijk allemaal onjuist of in ieder geval waarschijnlijk(er) zijn: 1) Volgens een legende zou het dorp zijn naam te danken hebben aan een baby die tijdens de St. Elisabethsvloed van 1421 in een wiegje is komen aandrijven. 2) Een ander verhaal vertelt dat de naam ontstaan is doordat de dijk die er door heen loopt met behulp van kinderarbeid tot stand is gekomen. 3) Weer een ander verhaal vertelt dat een zekere Jan in een groot huis nabij deze dijk woonde. Deze Jan had veel kinderen en werd daarom 'Jan der Kindere' genoemd. Later hebben de mensen het gebied waar hij woonde Kinderdijk genoemd. 4) Nog een andere verklaring is dat de betrokken dijk laag was ten opzichte van omringende dijken. De dijk was dus een kleiner exemplaar, een 'kind'.

Terug naar boven

Ligging

Kinderdijk ligt NW van Alblasserdam, W van Nieuw-Lekkerland en grenst in het N aan de Lek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Kinderdijk 21 huizen met 164 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 300 huizen met ruim 800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Eerste elektriciteitscentrale
Kinderdijk is natuurlijk vooral beroemd om zijn molens. Minder bekend is dat in dit dorp in 1886 de eerste openbare elektriciteitscentrale van Nederlands fabrikaat is gebouwd, opgericht door Willem Benjamin Smit uit Slikkerveer, die toen nog maar 26 jaar oud was, en in 1882 in zijn geboortedorp was gestart met een bedrijf in generatoren. Opdrachtgever voor de elektriciteitscentrale was Jan Smit, destijds directeur van L. Smit & Zoon's Scheeps- en Werktuigbouw. Hij wilde de olielampen in zijn fabrieken vervangen door elektrisch licht, maar wilde ook wel elektriciteit in zijn villa. De centrale begint in 1886 met ca. 350 aansluitingen, waarbij iedere lamp als een aansluiting werd geteld. Er werden zowel bedrijven als particulieren aangesloten.

In deze tijd anekdotisch - maar destijds ervoer men dat alllicht anders - is dat genoemde heer Smit slecht ter been was en daarom ook een elektrische lift in zijn villa had laten bouwen, die zoveel stroom 'vrat', dat van Alblasserdam tot Nieuw-Lekkerland de lampen half gedoofd werden op het moment dat hij zijn liftmotor activeerde. "Ah, meneer Smit gaat naar bed", wist men dan in deze dorpen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het instandhouden van het wereldberoemde molencomplex van Kinderdijk kost veel geld, en het is de uitdaging in deze economisch minder florissante tijden dat attracties zo veel mogelijk zelf 'de broek ophouden'. Tevens hebben de dorpen wel de drukte en verkeersoverlast van de toeristen (opstoppingen op de dijk), zonder dat men daar economisch ook een wezenlijk profijt van heeft. Daarom is de afgelopen jaren met betrokken partijen een duurzaam exploitatiemodel ontwikkeld, dat met al deze factoren rekening houdt.

Het molengebied is altijd vrij toegankelijk geweest. Voor een paar attracties, zoals het bezoeken van een molen, wordt wel een bescheiden bijdrage gevraagd. Maar veel bezoekers komen niet verder dan een kijkje vanaf de openbare weg. Dat gaat veranderen. In 2017 opent een nieuw bezoekerscentrum. Het werelderfgoed wordt ontwikkeld tot een echte toeristische bestemming, een totaalbeleving. Door meer en betere attracties en voorzieningen te creëren krijgen bezoekers een rijkere ervaring, blijven ze langer in het gebied en besteden ze meer. Daarnaast kan door deze aantrekkelijkere ervaring het toegangskaartje voor het bezoekerscentrum en de attracties omhoog. Met deze hogere inkomsten kan het gebied beter worden onderhouden.

Met slim bezoekersmanagement wordt de toenemende bezoekersstroom zo opgevangen dat dit niet ten koste gaat van de leefbaarheid voor omwonenden. Dat gebeurt onder meer met een reserveringssysteem voor parkeerplaatsen, realtime digitale informatie in de regio over de beschikbaarheid van parkeerplaatsen en het inrichten van een Stop&Go zone voor touringcars. Bovendien wordt, om de smalle dorpswegen te ontlasten van de toenemende bezoekersstromen, ook meer ingezet op vervoer over het water. Dat vermindert ook de parkeerdruk. Met de Waterbus is het sinds 2015 mogelijk om in 20 minuten vanaf de Erasmusbrug rechtstreeks naar Kinderdijk te varen, wat ook nog eens veel sneller is dan over de weg. Met nieuwe aanlegsteigers voor riviercruises en de Waterbus is de toegankelijkheid van Kinderdijk vergroot en stappen bezoekers voor de ingang van het werelderfgoed uit.

De molens van Kinderdijk trekken jaarlijks ca. 450.000 bezoekers. Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK) wil het gebied nog aantrekkelijker maken voor toeristen en doorgroeien naar 650.000 bezoekers, maar inwoners vrezen dat de verkeersveiligheid dan in het geding komt en dat het dorp dan 'een tweede Volendam' wordt en het dorpse karakter verloren gaat. Zij vinden dat de SWEK beter kan wachten tot de dijkversterking gerealiseerd wordt, zodat er dan in één keer ook veiliger fiets- en voetpaden kunnen worden aangelegd.

- De komende jaren wordt de Lekdijk van Kinderdijk tot aan het Schoonhovense Veer versterkt.

- In 2014 had de provincie Zuid-Holland de locatie Nedstaal in Kinderdijk op een lijst gezet van mogelijke locaties voor het plaatsen van windturbines. De firma Land-id heeft daartoe een zogeheten 'Heritage Impact Assessment' opgesteld, om de effecten op het Wereldergoed Kinderdijk te onderzoeken. Op grond van dit onderzoek adviseert zij deze locatie als mogelijke locatie voor windturbines te schrappen, omdat het het Werelderfgoed te zeer zou aantasten, ook bij varianten met minder en/of minder zware turbines dan beoogd (waarbij bovendien de doelstellingen qua Mw's niet gehaald zouden worden). De provincie heeft dit advies overgenomen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kinderdijk heeft 23 rijksmonumenten.

- De Dorpskerk valt onder de Hervormde Gemeente Kinderdijk - Middelweg (Middelweg is een van de delen van het dorp Nieuw-Lekkerland).

- Om het overtollige water van de Alblasserwaard te lozen, zijn van 1366 tot 1369, vaak op handen en knieën, twee kanalen naar Kinderdijk gegraven. Toen die kanalen niet meer waren opgewassen tegen het stijgende water zijn, om het achterliggende land tegen overstroming te beschermen, vanaf 1738 16 molens gebouwd. Door de jaren heen hebben moderne gemalen de taak van deze molens overgenomen. Nu staan er maar liefst 19 windmolens dicht bij elkaar, als indrukwekkend symbool van de Hollandse strijd tegen het water. In 1997 is het molencomplex, dat nog steeds in vrijwel oorspronkelijke staat verkeert, op de Unesco Werelderfgoedlijst geplaatst. Om de molens weer volledig maalvaardig te maken, zijn in 2010 de molengangen, roeden, rompen en het binnenwerk van 13 van de 19 molens gerestaureerd.

Beschrijvingen van alle molens vind je op respectievelijk de pagina's - Nederwaard Molen no. 1, - Nederwaard Molen no. 2 (bezoekmolen), - Nederwaard Molen no. 3, - Nederwaard Molen no. 4, - Nederwaard Molen no. 5, - Nederwaard Molen no. 6, - Nederwaard Molen no. 7, - Nederwaard Molen no. 8, - Overwaard Molen No. 1, - Overwaard Molen No. 2, - Overwaard Molen No. 3, - Overwaard Molen No. 4, - Overwaard Molen No. 5, - Overwaard Molen No. 6, - Overwaard Molen No. 7 en - Overwaard Molen No. 8. Nadere informatie vind je ook op Kinderdijk.nl. - In 2013 zijn de molens van Kinderdijk verkocht, door Waterschap Rivierenland, aan de gemeente Molenwaard, voor het symbolische bedrag van 1 euro. De motivatie is dat het waterschap de molens niet meer nodig heeft voor de waterhuishouding, en ze daarom beter door een andere instantie beheerd kunnen worden.

- Van april tot eind oktober is de Bezoekmolen dagelijks open van 09.30 tot 17.30 uur. Bij voldoende wind maalt hij elke dag, behalve op zondag. Er wordt uitleg gegeven hoe men vroeger werkte en leefde op deze ca. 275 jaar oude molen waarvan ook het interieur nog in de oorspronkelijke staat is. De combinatie van wonen en mechaniek maken een bezoek de moeite waard.

- Ook vanaf het water bieden de molens een mooi schouwspel. Bovendien kun je op deze manier op een bijzondere wijze van het landschap genieten. De boot vertrekt vanaf de koffiekiosk op de dam.

- Het Wisboomgemaal - voormalig stoomgemaal - is een monument uit 1868. Vier schepraderen maalden in het stoomtijdperk het water van de Lage Boezem van de Overwaard in de Hoge Boezem. In 1924 zijn de installatie en de naast het gemaal staande schoorsteen gesloopt. Er zijn twee centrifugaalpompen geplaatst. Het gemaal is in 1995 buiten werking gesteld en vervolgens deels gerestaureerd. Nu doet het dienst als bezoekerscentrum van Kinderdijk. Naast het Wisboomgemaal liggen het J.U. Smitgemaal (uit 1972) en gemaal De Overwaard (uit 1995).

- Gevelstenen in Kinderdijk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Bij de Molenwaardtocht (wandelen, op een zaterdag in juni), georganiseers door Wandelsportvereniging Kinderdijk, kun je kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 20, 30, 40 en 50 km. De tocht trekt tegen de 1.000 deelnemers.

- Speeltuin 't Balkengat is rond 1950 opgericht en ingericht door de inwoners en wordt ook nog altijd door hen zelf onderhouden. Om een en ander te financieren organiseert Comité Speeltuin 't Balkengat elk jaar de Molenmarkt (op een vrijdag in september). De opbrengst van de kraamhuur en de verkoop in de eigen kramen gaat naar het onderhoud van de speeltuin, en ook naar evenementen voor de buurt, zoals Lampionoptocht, Tentenkamp (waar Kinderdijkertjes een nacht in de speeltuin mogen slapen) en een buurtbarbeque.

- Tijdens de Lichtweek Kinderdijk (september) staan alle molens in het dorp een week lang in de schijnwerpers, wat 's avonds in het donker natuurljik mooie effecten geeft. Onder de link vind je daar een fraaie filmreportage van.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Minder bekend dan de molens is het feit dat ook de Boezems van Kinderdijk van internationaal belang zijn. Daarom zijn ze benoemd tot Natura 2000-gebied. Het gebied omvat de hoge boezems van de Nederwaard, de Overwaard en Nieuw-Lekkerland alsmede delen van de aangrenzende polders Blokweer en Nieuw-Lekkerland. De boezems bestaan uit open water, riet- en zeggemoerassen, ruigten, grienden, struwelen en boezemkaden. De polders bestaan uit wei- en hooilanden, doorsneden door sloten.

De boezemkanalen zijn tussen 1365 en 1370 gegraven met als doel de afwatering van de Alblasserwaard te verbeteren. Omstreeks 1740 zijn de hoge boezems gesticht. Dit zijn in feite omkade gedeelten van de polders Blokweer en Nieuw-Lekkerland. In de hoge boezems werd het water tijdelijk opgeslagen om van daaruit geloosd te worden op de Lek.

Het gebied is een belangrijk broedgebied van soorten van rietmoeras (purperreiger, snor) en is van enig belang als broedgebied voor een broedvogel van geïnundeerde kruidenvegetaties (porseleinhoen). Daarnaast van enige betekenis als overwinterings- en rustgebied voor grondeleenden (smient, krakeend en slobeend). De recent aangetroffen populatie van de Zeggekorfslak (Vertigo moulinsiana) behoort tot de grootste van ons land. Ook bevindt zich hier een geïsoleerde populatie van de Noordse woelmuis.

- Het Driehoeksveer vaart dagelijks tussen Kinderdijk, Krimpen aan de Lek en Ridderkerk. Het fiets- en voetveer is toegankelijk voor fietsers, bromfietsen en scooters. Door de oversteek over de rivieren de Lek, de Nieuwe Maas en de Noord hoef je niet naar een brug te rijden maar kun je direct zonder omweg naar je eind- of volgende bestemming reizen.

- Vogelkijkhut Adri de Gelder is genoemd naar de in 2006 overleden directeur van Vogelbescherming Nederland en van 1977-1980 voorzitter van Natuur- en Vogelwacht Alblasserwaard. De hut is op 18-1-2008 officieel in gebruik genomen door zijn broer Theo.

- Speeltuin Kinderdijk.

Terug naar boven

Beeld

- Aflevering van kinder-tv-serie Het Klokhuis over Werelderfgoed Kinderdijk (9-3-2016, 15 min.). Ook leerzaam voor volwassenen!

- Nog een leerzame uitzending van NTR over Werelderfgoed Kinderdijk (24 min.).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kinderdijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten uit Werelderfgoed Kinderdijk op Facebook.

- Belangenvereniging: - Belangenvereniging Leefbaarheid Kinderdijk zet zich in om de leefbaarheid van het dorp voor nu en in de toekomst te bevorderen.

- Sport: - v.v. De Zwerver (voetbal).

Reacties

(2)

Achter het plaatsnaambord, zie ik rechts een voor mij bekend gebouw.
Het was, al ver voor de 2e wereldoorlog, o.a. een electriciteitscentrale van de firma L Smit & Zoon. Er zijn bronnen, die schrijven, dat het zelfs de eerste electriciteitscentrale was in Nederland. De "heren Smit", de directie van het bedrijf, maakten van de centrale o.m. gebruik voor de stroomvoorziening van hun huizen. En van een aantal huizen van hun werknemers. In één van de directiewoningen, zo gaat het verhaal, was een traplift. Die lift werd uiteraard ook van stroom voorzien door de centrale.
Als er, 's avonds en rond bedtijd, gebruik van werd gemaakt, konden de overige aansluitingen dat merken: dan werd de stroomvoorziening in hun huizen wat minder en schenen dus de lampen ook minder goed. Daaruit, zo werd verteld, kon je opmaken, dat de familie Smit naar bed ging! Ik kan nog wel voor foto zorgen van de centrale uit de tijd, waarover ik nu schrijf.

Wat een mooi verhaal weer Roel! Dit was mij nog niet bekend, maar is zo bijzonder, zowel vanwege het serieuze feit van de eerste elektriciteitscentrale (want dat blijkt inderdaad het geval), als van de anekdotische kant ervan, dat dit zeker beschrijving verdient. Ik heb er dan ook een stukje over opgenomen hierboven onder het kopje Geschiedenis, met link naar een pagina waar het hele verhaal van die centrale uitvoerig uit de doeken wordt gedaan, zowel de serieuze kant als m.b.t. die anekdote. Foto is zeer welkom (op [email protected]) en beeld ik er graag bij af!

Reactie toevoegen