Waterbeheer

waterbeheer_water_natuurlijk.png

Water Natuurlijk is speciaal opgericht om de belangen van natuur, milieu, landschap en recreatie in de waterschappen beter te beschermen. De partij zet zich in voor schoon, veilig, gezond en betaalbaar water. En vooral ook aantrekkelijk en multifuncioneel

Water Natuurlijk is speciaal opgericht om de belangen van natuur, milieu, landschap en recreatie in de waterschappen beter te beschermen. De partij zet zich in voor schoon, veilig, gezond en betaalbaar water. En vooral ook aantrekkelijk en multifuncioneel

Integrale gebiedsontwikkeling ook bij waterbeheer een trend
De redactie van Plaatsengids.nl vindt de (hopelijk doorzettende) trend van integrale gebiedsontwikkeling een goede ontwikkeling. D.w.z. vroeger keek iedere discipline die iets in een gebied wilde (bijv. op het gebied van water, wonen, natuur, recreatie, landbouw, zandafgraven) primair naar zijn eigenbelang en deed als het even kon wat hem/haar goeddunkte. Of de andere disciplines daar evt. last van hadden, was van secundair belang.

Tegenwoordig is het steeds gangbaarder dat als een van die disciplines in een gebied iets wil of moet (bijv. door wet- en regelgeving als gevolg van de klimaatveranderingen moeten waterhuishoudingen worden aangepast), dat deze met de andere disciplines in overleg treedt om hun belangen gelijk mee te nemen.

Goede voorbeelden zijn dat waterschappen door aanpassing van waterlopen e.d. zowel wateroverlast als verdroging tegengaan, maar door  kavelruil tevens zorgen voor efficiënter landgebruik door de agrariërs, door aanleg van natuurvriendelijke oevers de leefgebieden voor flora en fauna verbeteren, door de aanleg van fiets- en wandelpaden de recreatiemogelijkheden vergroten etc. etc. Een waterschapspartij die zich bij uitstek thuis voelt bij een dergelijke policy is Water Natuurlijk, speciaal opgericht om de belangen van natuur, milieu, landschap en recreatie in de waterschappen beter te beschermen. De partij zet zich in voor schoon, veilig, gezond en betaalbaar water. En vooral ook aantrekkelijk en multifuncioneel.

Lessenpakket overstromingsrisico's (ook interessant voor volwassenen!)
Nederlanders zijn zich niet of nauwelijks bewust van het gevaar van een ernstige overstroming in hun omgeving. Aardrijkskundeleraar Adwin Bosschaart heeft lesmateriaal ontwikkeld om middelbare scholieren aan het denken te zetten over de kwetsbaarheid van Nederland ten aanzien van overstromingen.

Het lesmateriaal omvat 7 lessen en is bedoeld voor de 3e klas havo/vwo. De inhoud heeft betrekking op de opeenvolging van gebeurtenissen tijdens een overstroming (hoogwater > dijkdoorbraak > overstromingswater > gevolgen > preventie en rampenbestrijding). Centraal staat een webapplicatie waarmee leerlingen kunnen verkennen wat er gebeurt als dijken of duinen doorbreken in de eigen omgeving: de overstromingsrisico-atlas. Op een digitale kaart kunnen ze klikken op dijken en zien hoe het achterliggende land in de loop van enkele uren of dagen onder water loopt. In het bijbehorende lesmateriaal zijn ook historische kaarten, oude foto’s en verhalen opgenomen over overstromingen in het verleden. Maar ook een veldwerk op en rond de dijk maakt er deel van uit. Op deze manier worden de leerlingen er toe aangezet om na te denken over overstromingsdreiging en de noodzaak zich daar op voor te bereiden.

De lessenserie is toegeschreven op verschillende regio's in ons land (tot heden m.n. Noord-Holland en Rivierenland) maar er zitten natuurlijk veel universele aspecten aan die ook elders in het land gelden. Zie verder de Overstromingsrisicoatlas met lessenpakketten en het interview met de maker van de Overstromingsrisicoatlas. Deze informatie is uiteraard ook leerzaam voor volwassenen!

Van 'peil volgt teelt' naar 'teelt volgt peil'
Waterschapspartij Water Natuurlijk vindt dat de oude stijl van waterbeheer op landbouwgronden, 'peil volgt teelt', beter kan worden omgezet naar de methode 'teelt volgt peil'. Oftewel kijk niet technocratisch naar wat iedere individuele boer wil en pas daar de waterpeilen op aan, maar kijk wat logischerwijze het waterpeil en -beheer bij het landschap in streek X zou moeten zijn en richt je beheer én landbouw daar op in. Ernest de Groot die namens Water Natuurlijk in het bestuur van het Brabantse Waterschap Aa en Maas zit, legt hier uit waarom dat een goed plan is.

Herinrichitng beekdalen
De afgelopen jaren én komende jaren worden op veel plekken in het land beken en de omringende beekdalen heringericht. Dit dient meer doelen: het verzekeren van wateropvang in de komende jaren, het vergroten van recreatiemogelijkheden en het verbeteren van de omstandigheden voor planten en dieren (biodiversiteit). Voor nadere informatie zie de publicaties op de pagina Dossier Beheer Beekdalen op de site van Alterra, onderdeel van Wateningen UR, met o.a. tips hoe je een beekdal het beste kunt herinrichten.

Waterbeheer in relatie tot klimaatverandering
- In 2007 is de Deltacommissie ingesteld. Deze commissie had als taak om de hele 21e eeuw vooruit te kijken en adviezen uit te brengen over duurzame hoogwaterbeschering. Dat advies is in 2008 verschenen.

- In de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie spreken Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen af om waterveiligheid en klimaatbestendigheid mee te gaan wegen bij ruimtelijke ontwikkelingen. De ambitie: in 2020 waterrobuust en klimaatbestendig handelen en in 2050 klimaatbestendig zijn. Om van elkaar te leren, zijn diverse gebiedsworkshops gehouden. Een impressie van de workshop in het Zeeuwse Middelburg op 9 juni 2015.

- Wat zou er gebeuren wanneer het IJsselmeer en Markermeer opnieuw in open verbinding komen te staan met de zee? Het door de zee gevormde landschap zou zijn ziel weer terugkrijgen. Zalmen zwemmen weer vanaf zee via de Rijndelta naar hun oude paaiplaatsen stroomopwaarts en er ontstaat een uniek brakwater-ecotoop van internationale waarde. Almere en Lelystad krijgen een enorme impuls door de spectaculaire ligging aan een dynamische binnenzee. En bovenal biedt de getijdendynamiek de mogelijkheid om een wegzakkend landschap opnieuw te laten groeien. Dit utopische toekomstbeeld is het resultaat van een ontwerpend onderzoek dat geïnitieerd is door landsdchapsarchiteten Jorryt Braaksma en Martijn Al.

De Zuiderzeewerken behoren tot een van de grootste waterhuishoudkundige ingenieursprojecten die ooit zijn uitgevoerd. De behoefte aan nieuwe landbouwgrond en het tegengaan van overstromingen, na de stormvloed van 1916, waren de belangrijkste aanleidingen voor uitvoering van de plannen. Samen met de Deltawerken, uitgevoerd door de eerste Deltacommissie naar aanleiding van de watersnoodramp van 1953, staan de  Zuiderzeewerken internationaal symbool voor het gevecht dat de Nederlanders voeren tegen het water. In 2008 werd opnieuw een Deltacommissie  in het leven geroepen. Aanleiding voor het opstellen van een nieuwe visie voor de Nederlandse delta was de klimaatsverandering en de daaraan gekoppelde zeespiegelstijging en verwachte toename van rivierwater vanuit het achterland. Uniek aan deze plannen is het vooruitdenkende karakter: in tegenstelling tot  eerdere Deltaplannen wordt het plan niet gemaakt naar aanleiding van een al voltrokken ramp maar wordt geanticipeerd op de verwachte gevolgen van de klimaatsverandering.

In lijn met het opkomende besef dat meebewegen met water duurzamer is dan er tegen te vechten, geven de plannen van de Deltacommissie steeds meer ruimte aan het water. Zoals in het deelprogramma ‘Ruimte voor rivier’ waarbij het  rivierengebied klimaatbestendig wordt gemaakt door ingrepen als het landinwaarts verplaatsen van dijken, ontpolderingen, hoogwatergeulen en vergraving van uiterwaarden. Waar het deelprogramma ‘Ruimte voor rivier’ duurzaam is en innoveert met het oog op de toekomst zijn de plannen van de Deltacommissie voor de IJsselmeerregio te veel gericht op handhaving van het huidige systeem: dijken worden versterkt en de spuicapaciteit aan de Afsluitdijk wordt vergroot. Het daadwerkelijk oplossen van problemen wordt hiermee voor ons uit geschoven: terwijl de zeespiegel blijft stijgen, zakken onze polders verder. De gevolgen bij een eventuele overstroming nemen toe. We wonen in een steeds diepere ‘badkuip’,  omringd door een stijgende zee. Hoe lang kunnen we doorgaan met het bouwen van steeds hogere dijken en grotere pompen? En worden de problemen voor na het jaar 2100 dan niet alleen maar groter?

Langzaam groeit het inzicht dat het inpolderen van land en het indammen van rivieren en zeearmen negatieve consequenties heeft voor de delta. Waar in het verleden de delta door opslibbing deels aangroeide, is onze delta nu afgesneden van dit landschapsvormend systeem. De motor achter het landschapsvormend proces, sedimentatie van slib en zand onder invloed van de getijden, is stilgevallen. De aan het getijdensysteem onttrokken polders klinken in. Het gevolg is dat hoe ouder een polder is des te dieper hij onder zeeniveau ligt.

Het ontwerpend onderzoek richt zich op een alternatieve strategie voor een klimaatbestendige IJsselmeerregio. Hierbij wordt verder vooruit gedacht dan het jaar 2100, de tijdshorizon waarvoor de huidige plannen voor het IJsselmeergebied worden opgesteld. Het terugbrengen van de getijdendynamiek in het  IJsselmeergebied is als uitgangspunt genomen voor het onderzoek. Twee grote openingen in de Afsluitdijk zouden voldoende zijn voor de terugkeer van het dynamisch getijdensysteem.  Zo komt de ‘motor’ achter de landschapsvormende processen terug in het landschap. Ook kunnen we dan op een andere wijze omgaan met de kustverdediging: in plaats van telkens dijken op te hogen, kan de natuur meehelpen om de veiligheid van de delta te vergroten door deze op te laten slibben tot boven het gemiddelde hoogwaterniveau. Hiermee stappen we af van de eenvormige puur civieltechnische  dijk. In plaats van een achteruitgaand en wegzakkend landschap, zou er een spectaculair,  helend landschap kunnen ontstaan dat door middel van sedimentatieprocessen meegroeit met de verwachte zeespiegelstijging! Hoe dit spannende en perspectiefvolle verhaal verder gaat, kun je lezen in het artikel 'Een klimaatbestendige IJsselDelta' (waar het bovenstaande een citaat uit is), op de site van LAMA Landscape Architects.

Cultuuroevers

Vertegenwoordigers van waterschappen, gemeenten, provinciale organisaties Landschapsbeheer en adviesbureaus hebben in 2010 de resultaten besproken van het Belvedereproject 'Cultuuroevers'. Centraal stond de vraag hoe waterschappen in de komende jaren de op stapel staande herinrichting van vele kilometers watergang kunnen vormgeven met behoud van de cultuurhistorische kwaliteiten ter plekke.

Gebleken is dat het concept van ‘Cultuuroevers' een oplossing kan bieden. Cultuuroevers zijn geen nieuwe vorm van oeverinrichting, maar zijn een concept voor omgang met cultuurhistorie. Door al vroeg in het planproces ook de cultuurhistorie te betrekken bij de ontwerpvraag, worden meerdere doelen gediend. Het eigene van de plek krijgt de nadruk, de aanwezige cultuurhistorie wordt behouden of versterkt. Maar bovenal past het ontwerp in de omgeving door cultuurhistorie en oeverinrichting met elkaar te verbinden. Het speciaal ontwikkelde plan om in 7 stappen naar een cultuuroever te komen helpt waterschappen hierbij. Zie verder Stappenplan Cultuuroevers en rapport Cultuuroevers - oevers van betekenis.

Overig
- Handreiking Ruimtelijke Kwaliteit voor de Waal.