Tijdelijke natuur (e.a. tijdelijke herbestemmingen)

tijdelijke_herbestemming_postzegelpark_leusderweg_amersfoort.jpg

Postzegelpark Leusderweg Amersfoort is een van de inmiddels vele goede voorbeelden van 'tijdelijke herbestemming'

Postzegelpark Leusderweg Amersfoort is een van de inmiddels vele goede voorbeelden van 'tijdelijke herbestemming'

Door de recessie van de afgelopen jaren zijn diverse bouwplannen in het land voor woonwijken en bedrijventerreinen 'in de ijskast' gegaan, dan wel worden zij gefaseerder dan aanvankelijk beoogd uitgevoerd. Dit leidt tot tijdelijk braakliggende terreinen. De vraag doemt dan op of deze terreinen tijdelijk, tot de daadwerkelijke bouw aanvangt, een maatschappelijk nuttige invulling kunnen krijgen. Hiervoor zjin inmiddels diverse initiatieven ontplooid.

- Het Ministerie van Economische Zaken heeft in 2015 de nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur gepubliceerd. Hiermee kan braakliggende grond gemakkelijk worden gebruikt voor natuur. Deze regeling zorgt ervoor dat ongebruikte bouwgrond natuur kan worden zonder dat dit toekomstige bouwprojecten tegenhoudt. Tijdelijke natuur is natuur die ontstaat op bijvoorbeeld braakliggende landbouwgebieden, opgespoten haven- en industrieterreinen en woningbouwgebieden voordat de uiteindelijke bestemming is gerealiseerd. Bij tijdelijke natuur heeft de terreineigenaar vooraf toestemming gekregen om beschermde soorten te verwijderen op het moment dat het gebied zijn uiteindelijke bestemming krijgt. Tijdelijke natuur op braakliggende woningbouwlocaties en bedrijventerreinen heeft voordelen voor de bewoners, de natuur, maar ook voor de terreineigenaar.

Het tijdelijk benutten van locaties voor uiteenlopende functies vindt op steeds meer plekken in Nederland plaats. De voorbeelden zijn legio: van pop-uprestaurants, stadsstrandjes en culturele evenementen tot innovatieve start-ups. Leek tijdelijk ruimtegebruik in eerste instantie een kortstondig antwoord op de crisis in de stedelijke gebiedsontwikkeling, inmiddels kan worden geconcludeerd dat sprake is van een wezenlijke en structurele vorm van gebiedsontwikkeling. Voor lokale bestuurders is het relevant om te weten wat de voordelen van tijdelijk ruimtegebruik zijn, waar de risico’s liggen en welke instrumenten ter beschikking staan om daar strategisch op te sturen. Aldus Martijn Drosten in een artikel d.d. 2014, zie verder zijn masterscriptie Andere tijden. Een onderzoek naar tijdelijk ruimtegebruik als planningsstrategie voor stedelijke ontwikkeling (2014).

- Anno 2015 heeft de Green Deal Tijdelijke Natuur in 3 jaar tijd de belangrijkste knelpunten bij de toepassing van het concept Tijdelijke Natuur in de praktijk opgelost. Deze oplossingen zijn ook verankerd in bijvoorbeeld nieuw beleid. Daarvan profiteren én de natuur én het bedrijfsleven én de mensen die van natuur genieten. In potentie kan het concept 40.000 ha Tijdelijke Natuur opleveren.

Anno 2015 is er in Nederland circa 2.000 hectare Tijdelijke Natuur in bijna 30 gebieden. De eerste monitoringsresultaten laten zien dat de ‘natuur’ baat heeft bij Tijdelijke Natuur. Het verwijderen van natuur toestaan om de ontwikkeling van natuur mogelijk te maken. Dát gebeurt bij het concept Tijdelijke Natuur. Grondeigenaren met ontheffing Tijdelijke Natuur laten ergens beschermde natuur ontstaan, om deze later – als het terrein bebouwd gaat worden bijvoorbeeld - te mogen verwijderen. Dit is uniek in Europa.

Deze nieuwe manier van kijken naar natuur(bescherming) biedt nieuwe kansen voor zowel natuur als bedrijfsleven. Binnen deze Green Deal zijn bijzondere samenwerkingen ontstaan zoals tussen Roelofs Planontwikkeling en Landschap Overijssel rond Eeserwold (Steenwijk).

Diverse partijen hebben met deze Green Deal hun nek uitgestoken. Om te beginnen private grondeigenaren. Zij toonden lef door hun grond voor Tijdelijke Natuur beschikbaar te stellen. Natuurorganisaties durfden het aan om te ondersteunen dat natuur, na een periode van ontwikkeling, weer mag worden verwijderd. Dat is geen vanzelfsprekende boodschap voor organisaties met het behoud van natuur als primaire doelstelling.

Het ministerie van Economische Zaken toonde eveneens durf. Want hoe vanzelfsprekend is het dat een Ministerie belast met het beschermen van natuur, ruimte geeft aan het verwijderen van beschermde soorten? De activiteiten van de Green Deal leiden ook tot een vervolg. In 2015 is de Stichting Tijdelijke Natuur Nederland opgericht die actief als ambassadeur gaat optreden op weg naar nog vele nieuwe tijdelijke natuurterreinen in Nederland. Zie verder de website over Tijdelijke Natuur van de Vlinderstichting.

- Het viel Waterschap Brabantse Delta op dat er maar heel weinig tijdelijke invullingen met ‘water’ zijn. Aan de andere kant zijn nog steeds de nodige wateropgaven in en rond de stad die om een oplossing vragen. Tijdelijke oplossingen kunnen soms uitkomst bieden als een eerste stap in de goede richting. Denk bijvoorbeeld aan tijdelijke waterretentie. In veel gevallen is een gewenste definitieve retentie afhankelijk van bouwplannen die nog jaren op zich laten wachten. Herstructurering van oude wijken gaat meestal ook in fasen. Tijdelijke invullingen met water kunnen ook kwaliteit toevoegen aan wijken. Met relatief kleine ingrepen kan er iets ontstaan dat aanzienlijk bijdraagt aan de leefbaarheid en kwaliteit van de wijk. Waterschap Brabantse Delta is dan ook op zoek gegaan naar mogelijke combinaties van invullingen die samen met waterdoelen aantrekkelijk kunnen zijn voor een tijdelijke invulling van braakliggende terreinen. Dit heeft geresulteerd in een Voorbeeldenboek waarin een aantal veelbelovende combinaties zijn gevisualiseerd en kort toegelicht. Met het Voorbeeldenboek wil het waterschap iedereen, ongeacht of men nu professional is of niet, uitnodigen en uitdagen om na te denken over kansen in de eigen wijk, de eigen gemeente, of het eigen waterschap.

Enkele concrete voorbeelden, die wellicht kunnen dienen ter inspiratie voor elders:
- Postzegelpark Leusderweg Amersfoort.

- In Arnhem ligt al jaren een stuk grond braak midden in de binnenstad nadat een pand gesloopt is. Uiteindelijk is besloten om een klein stukje Veluwe naar de binnenstad te halen tot de eigenaar gaat bouwen: dit is het Bartokpark geworden. Inmiddels ligt er ook een enorm Feestaardvarken van Burgers Zoo haar roes uit te slapen! Kinderen vinden het geweldig als speeltoestel.

- Een opslagterrein voor het nieuwe Centraal Station in Arnhem is in 2013 omgetoverd tot Stadspark Coehoorn.

- Voor de nieuwbouwwijk Blaricummermeent bij Blaricum is in 2013 een prijsvraag uitgeschreven om tijdelijke hernbestemmingen te bedenken. Zie hier het juryrapport met de nominaties en de winnaars.

- In Utrecht is in 2014 in de Cremerstraat de tijdelijke Cremertuin gerealiseerd, op een braakliggend terrein van NS.

- Informatie voor instanties die 'tijdelijke natuur' op hun braakliggende terrein willen realiseren.

- Tijdelijke natuur op bedrijventerrein Eeserwold i.o. bij Steenwijk. Filmpje over de tijdelijke natuur op bedrijventerrein Eeserwold.

- Tijdelijke natuur in de havens van Amsterdam.

- Tijdelijke natuur in Rosmalen.

- Algemeen: de provincie Overijssel heeft in 2014 het Platform Pauzelandschappen gelanceerd (overigens met de intentie om dit landelijk 'uit te rollen'). De website biedt een online podium waar gemeenten, woningcorporaties, maatschappelijke organisaties, burgers en private partijen hun kennis kunnen delen en vergroten m.b.t. het al dan niet tijdelijk herbestemmen van braakliggende terreinen en leegstaande gebouwen.

Kent u nog meer goede voorbeelden? Wij horen het graag! Dan kunnen wij dit overzicht daarmee uitbreiden.