Streken en regio's in Nederland

streken_en_regios_ngv_afdeling_twente_kopie.jpg

Men moet zich realiseren dat één geografische benaming op verschillende gebieden kan slaan qua indeling, zoals in het geval van Twente 1) de geografische regio, 2) het bestuurlijk samenwerkingsverband Regio Twente en 3) regionale afdelingen van instanties

Men moet zich realiseren dat één geografische benaming op verschillende gebieden kan slaan qua indeling, zoals in het geval van Twente 1) de geografische regio, 2) het bestuurlijk samenwerkingsverband Regio Twente en 3) regionale afdelingen van instanties

Met een zekere regelmaat wordt de redactie van Plaatsengids.nl gevraagd hoe ons land in streken of regio's is verdeeld. Ons antwoord daarop is altijd dat er niemand is die dat weet, ook - en wellicht zélfs - wij niet. Er is allereerst sowieso geen officiële lijst van en die is ook niet te maken, zo men dat zou willen. Veel streken die er vanouds in ons land waren, zijn namelijk qua naam geleidelijk in het gebruik aan het uitsterven, en anderzijds zijn recentelijk veel 'nieuwe streken en regio's' opgekomen. Soms naast, soms als opvolger van of deels overlappend met oudere regio´s. Het betreft vaak samenwerkingsverbanden op het gebied van bijvoorbeeld politiek, economie, natuur of toerisme en recreatie, die door het desbetreffende samenwerkingsverband als regio worden geprofileerd, en die vaak geleidelijk in gebruik raken als streek- of regionaam in bredere zin.

Sommige van die betrekkelijk recent gevormde regionale samenwerkingsverbanden, die als streeknaam in gebruik zijn geraakt, worden of zijn recentelijk alweer opgeheven. Soms gedwongen door recent gewijzigde wet- en regelgeving. Zo zijn de diverse Stadsregio's zich sinds 2015 aan het omvormen tot andere verbanden. Bijv. de stadsregio Haaglanden is in 2015 opgeheven en opgegaan in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag...

Een probleem hierbij is ook nog dat, als je tot een landelijk dekkend geheel van aansluitende en elkaar niet overlappende streken/regio's zou willen komen, iedere organisatie zijn eigen definitie/afbakening van een bepaalde streek of regio heeft. Eén streek of regio, qua naam, kan dus verschillende 'omvangen' hebben, afhankelijk van de organisatie 'door wiens bril je kijkt' (Peelland is hier een voorbeeld uit vele van).

Daarnaast is het bij een aantal streken en regio's sowieso lastig om helder te krijgen wat de exacte grenzen van het gebied zijn, dus welke plaatsen er onder vallen. Bijvoorbeeld de streek Hoogeland in Groningen omvat delen van bepaalde gemeenten, maar wélke delen precies, hebben wij nog nergens kunnen ontdekken. En ook dat is maar één voorbeeld uit vele. Ander punt is dat sommige plaatsen onder meer regio's vallen. Neem bijvoorbeeld Alphen aan den Rijn, dat je tot maar liefst 4 regio's kunt rekenen: vanouds viel het altijd onder de streek Rijnland, een naam die slechts incidenteel nog wordt gebruikt. Tegenwoordig valt het onder de recenter in zwang geraakte streeknamen Holland Rijnland, Rijn- en Veenstreek en Groene Hart.

Het is vanuit een landelijke bril bekeken vaak wel begrijpelijk, maar niet handig dat allerlei soorten organisaties regionale samenwerkingsverbanden of afdelingen hebben en daarbij soms een eigen streeknaam of -afbakening hanteren, die deels overlapt, maar niet geheel, met andere soortgelijke streeknamen en samenwerkingsverbanden. In het ideale geval zou je dat landelijk eenduidig willen hebben, maar dat zal een kwestie van lange adem zijn. Hieronder enkele voorbeelden van de complexiteit van wat je wel of niet als 'streek' moet of kunt beschouwen:

Naast bijv. Rijnland dat tegenwoordig Holland Rijnland heet, en 't Gooi en de Vechtstreek die samen ook wel Gooi en Vechtstreek worden genoemd (behalve dan het Utrechtse deel van de Vechtstreek, wat daarbuiten valt), komen wij bijv. nog de volgende door slechts één of enkele instanties gehanteerde streeknamen in die omgeving tegen:
- (Monuta) Rijn- en Vechtstreek. - We dachten eerst dat Installatiebedrijf Rhijn en Vechtstreek een tikfout was, maar het klopt: de eigenaar heet Jan van Rhijn. Dat vinden we dan wél weer leuk gevonden.
- (Montessorischool Loenersloot voor de) Vecht- en Angstelstreek.
- Vereniging Vechtstreek en Venen (scholenkoepel).
Hier een aantal varianten met 'Rijn en Veen':
- (Landschapsontwikkelingsplan) Rijn- en Veenstreek (gem. Alphen aan den Rijn, Kaag en Braassem, Nieuwkoop).
- (Biljartdistrict) Veen- en Rijnstreek. Beslaat grotendeels hetzelfde gebied als de hiervoor vermelde Rijn- en Veenstreek. Alleen heeft het Biljartdistrict ook nog locaties in Weteringbrug (gem. Haarlemmermeer), Zoeterwoude, Aalsmeer, De Kwakel (gem. Uithoorn), De Hoef (gem. De Ronde Venen) en Oegstgeest.
- (Bibliotheek) Rijn en Venen (gem. Alphen aan den Rijn, Kaag en Braassem, Zoeterwoude).
- (Rabobank) Rijn en Veenstromen (gem. Woerden, De Ronde Venen, Bodegraven-Reeuwijk). De Rabobank blijkt sterk in het bedenken van nieuwe streeknamen, die zijn soms ook alleen maar zelf gebruiken. Zo blijken ze  in Overijssel ook een 'afdeling' Vaart en Veenstreek te hebben. Nergens op die site wordt verwoord wat het werkgebied is van die 'streek' (helaas lijden veel regionale afdelingssites van instellingen en bedrijven aan dat euvel...). Slechts door op een pagina 'vestigingen' te klikken, ontdekken we dat dit gebied grosso modo de regio omvat die tegenwoordig meestal Vechtdal wordt genoemd (om verwarring te voorkomen / op te lossen met de Vechtstreek in UT en NH), en Vaart zal dan wel staan voor Dedemsvaart (want ook dát wordt op de site niet uitgelegd).
- De Groene Venen wordt als kennelijke streeknaam gebruikt voor een netwerk van bibliotheken in de dorpen van de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Waddinxveen en Zuidplas, en blijkt ook de naam te zijn van een huis-aan-huiskrant die alleen de gemeente De Ronde Venen beslaat, en van een natuur- en milieuvereniging die alleen de dorpen Vinkeveen en Waverveen beslaat...

En naast het Heuvelland, Mergelland en Krijtland, is er in zuidelijk Zuid-Limburg kennelijk ook nog een regio Carboonland. Althans de Scouting heeft in Zuid-Limburg een regio Carboonland. Ook bij De Zonnebloem in Zuid-Limburg heeft men recentelijk voor een gebied dat een deel van Parkstad en een deel van Heuvelland omvat, de regio Carboonland ingesteld.

En soms schudt een provincie ineens een 'nieuwe streek(naam)' uit de mouw, zoals Zuid-Holland in 2013 met 'Wijk en Wouden', die o.i. verder nergens gebruikt wordt.

Om toch tegemoet te komen aan de 'veelgestelde vraag' welke streken en regio's ons land kent, volgt hieronder een - nog altijd groeiende - inventarisatie van streken en regio´s in ons land die hetzij betrekkelijk recent zijn ontstaan, hetzij al vanouds bekend zijn, maar in ieder geval vandaag de dag nog 'in gebruik' zijn (in die zin dat bijvoorbeeld personen en instanties zeggen dat ze deel uitmaken van streek of regio X). Het gaat dus om huidige min of meer gangbare streken en regio's. Streken en regio's die er vroeger zijn geweest, maar nu niet meer gangbaar zijn, worden dus in principe niet vermeld (om het niet nóg complexer te maken dan het al is). Onder de links vindt u meer informatie over de streek of regio in kwestie. Bijvoorbeeld of het een puur geografische streek is, of een recenter onstane regio als regionaal samenwerkingsverband op bijvoorbeeld bestuurlijk, natuur- of recreatie-gebied.

Groningen
- Oude streeknamen, inmiddels buiten gebruik geraakt: Fivelingo, Hunsingo, Gorecht.

- Duurswold.

- Eemsdelta.

- Hoogeland.

- Kanaalstreek (deels ook in DR).

- Middag-Humsterland.

- Noord-Nederland (ook FR en DR).

- Noordoost-Groningen.

- Oldambt.

- Oost-Groningen.

- Regio Groningen-Assen (deels ook in DR).

- Veenkoloniën (deels ook in DR).

- Westerkwartier.

- Westerwolde.

Fryslân

- Het Bildt.

- Gaasterland.

- Noordoost Fryslân.

- Noardwest Fryslân.

- Stellingwerven.

- Trynwâlden.

- Zuidoost Fryslân.

- Zuidwest Fryslân.

Drenthe

- Hondsrug (deels ook in GR).

- Veenkoloniën (deels ook in GR).

- Zuidoost Drenthe.

- Zuidwest Drenthe.

Overijssel

- IJsseldelta.

- IJsselzone (zie aldaar ook voor de regio's IJsseldelta en IJsselvallei) (deels ook in GL).

- Kop van Overijssel.

- Reestdal (deels ook in DR).

- Reggedal.

- Regio Zwolle (deels ook in DR, GL en FL).

- Salland.

- Twente.

- Vechtdal.

Gelderland

- Achterhoek.

- Betuwe.

- Bommelerwaard.

- Gelderse Vallei (deels ook in UT).

- Land van Maas en Waal.

- Liemers.

- Rijk van Nijmegen.

- Rivierenland (deels ook in NB, UT en ZH).

- Stadsregio Arnhem-Nijmegen.

- Stedendriehoek.

- Tielerwaard.

- Veluwe.

Utrecht

- Eemland.

- Kromme Rijnstreek.

- Lopikerwaard.

- Utrechtse Heuvelrug.

- Vechtstreek (deels ook in NH).

Noord-Holland

- Regio Alkmaar.

- Amstelland.

- 't Gooi.

- Gooi en Vechtstreek.

- IJmond.

- Kennemerland.

- Kop van Noord-Holland.

- Laag Holland.

- Metropoolregio Amsterdam (deels ook in FL).

- Waterland.

- West-Friesland.

- Zaanstreek.

Zuid-Holland

- Alblasserwaard.

- Bollenstreek, ook wel Duin- en Bollenstreek.

- Delfland.

- Drechtsteden.

- Groene Hart (deels ook in UT en NH).

- Haaglanden.

- Hoeksche Waard.

- Holland Rijnland.

- Hollandse Plassen (deels ook in UT en NH) wordt sinds 2015 als toeristische streek 'op de kaart gezet'.

- Krimpenerwaard.

- Het buitengebied in het W van het Groene Hart, omsloten door (met de klok mee) Zoetermeer, Leidschendam, Voorschoten, Leiden, Leiderdorp en Alphen aan den Rijn, wordt tegenwoordig (toeristisch) 'op de kaart gezet' als streek 'Land van Wijk en Wouden'.

- Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

- Midden-Holland.

- Rijn- en Veenstreek.

- Rijnland.

- Schieland.

- Vijfheerenlanden.

- Voorne-Putten.

- Zuid-Holland Zuid.

- Zuid-Hollandse Eilanden.

- Zuidvleugel.

Zeeland

- Schouwen-Duiveland.

- Walcheren.

- Zeeuws-Vlaanderen.

- Zuid-Beveland.

- Zuidwestelijke Delta (deels ook ZH en NB).

Noord-Brabant
Noord-Brabant wordt vandaag de dag (bijv. qua gemeentelijke samenwerkingsverbanden) verdeeld in 4 hoofdregio's, te weten:

- West-Brabant.

- Hart van Brabant (voorheen Midden-Brabant).

- Noordoost-Brabant.

- Zuidoost-Brabant.

Daarnaast / daarbinnen is sprake van nog een aantal kleinere (sub)regio's, te weten (op alfabetische volgorde):

- Amerstreek.

- Baronie en Markiezaat.

- Dongemond.

- Het Groene Woud.

- Kempen.

- Land van Cuijk (deels ook in LB).

- Land van Heusden en Altena.

- Langstraat.

- Maas en Meierij.

- De Maashorst wordt als toeristische streek op de kaart gezet.

- Maasland.

- Peelland.

- Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE).

Limburg
- Het Maasdal is de streek in Limburg aan weerszijden van de Maas, tussen Mook in het N en Eijsden in het Z.

- Ook de streeknaam Maasvallei is niet eenduidig afgebakend. Zo is er het IVN afd. De Maasvallei, dat de Brabantse gemeenten Boxmeer en Sint Anthonis omvat. En is er de site Maasvallei.net voor bedrijven in die streek, die daar zo te zien naast de hierboven genoemde gemeenten ook nog de Brabantse gemeenten Cuijk en Grave omvat, plus Noord-Limburg. En is er een Woningstichting Maasvallei in... Maastricht. En is er een RivierPark Maasvallei dat zo te zien het gebied van en rond de Grensmaas tussen Maastricht en Roosteren omvat. Dus al met al is Maasvallei wellicht wel gelijk te stellen met Maasdal, zijnde een strook aan beide zijden van de Maas, van Eijsden in het Z tot Noordoost-Brabant in het N. Met dien verstande dat in Noordoost-Brabant (Oss e.o.) vaak weer gesproken wordt van de streek Maaslánd.

- Noord-Limburg.

Midden-Limburg, met daarin de regio:

- Roerstreek.

- Het Maas- en Swalmdal, dat deels in Noord- en deels in Midden-Limburg ligt.

Zuid-Limburg, met daarin de regio's:

- Heuvelland, met daarbinnen het Mergelland (= globaal het W deel van de streek Heuvelland, begrensd door Maas, Geul, Gulp en de grens met België) en het Krijtland (het ZO deel, omvattende de gemeenten Gulpen-Wittem en Vaals).

- Parkstad (vanouds heette dit Oostelijke Mijnstreek).

- Westelijke Mijnstreek.