Leefbaarheid kleine kernen

leefbaarheid_kleine_kernen_dorpshuizen.png

Dorpshuizen zijn van groot belang voor behoud en bevordering van de leefbaarheid in de kleine kernen, temeer daar de afgelopen en komende jaren veel kleine scholen in kleine kernen zijn en worden gesloten.

Dorpshuizen zijn van groot belang voor behoud en bevordering van de leefbaarheid in de kleine kernen, temeer daar de afgelopen en komende jaren veel kleine scholen in kleine kernen zijn en worden gesloten.

leefbaarheid_buitengebied_overbelast_ledeacker_kopie.jpg

Bewoners- en milieugroepen in De Peel, Kempen, Baronie en andere delen van Brabant en Noord-Limburg hebben op 11 januari 2014 hun gebieden tot ‘overbelast gebied’ verklaard, als protest tegen evt. ‘nieuwe ontwikkelruimte’ voor de (intensieve) veehouderij.

Bewoners- en milieugroepen in De Peel, Kempen, Baronie en andere delen van Brabant en Noord-Limburg hebben op 11 januari 2014 hun gebieden tot ‘overbelast gebied’ verklaard, als protest tegen evt. ‘nieuwe ontwikkelruimte’ voor de (intensieve) veehouderij.

De leefbaarheid van kleine kernen (buurtschappen en dorpen tot ca. 5.000 inwoners) staat onder druk, door ontwikkelingen van de laatste jaren die elkaar soms ook nog beïnvloeden en versterken. Enkele voorbeelden:
- Kleinere gezinnen > minder kinderen ('ontgroening') > minder kinderen voor de dorpsscholen, die daardoor soms door het minimumaantal, de zogeheten opheffingsnorm - die per gemeente of kern kan verschillen - (dreigen te) zakken en/of problemen krijgen met de kwaliteit > minder jeugdleden voor de verenigingen.
- Meer ouderen ('vergrijzing') die tevens steeds ouder worden ('dubbele vergrijzing'). Ouderen willen het liefst zo lang mogelijk in hun eigen huis blijven wonen, of anders in een kleinschalige woonzorgvoorziening in het eigen dorp, maar daar zijn de (ondersteunende) voorzieningen niet altijd aanwezig.
- Gebrek aan betaalbare woningen voor starters, gezinnen en/of ouderen, waardoor die gedwongen worden naar een grotere buurplaats te vertrekken, met negatieve gevolgen voor de populaties van de basisscholen en het verenigingsleven, waardoor hun voortbestaan onder druk kan komen te staan.
- Voorzieningen staan onder druk door afnemend inwonertal ('krimp') en inwoners die hun inkopen in de grotere kernen doen. Met als gevolg (dreigende) sluiting van scholen, dorpshuizen, winkels en andere voorzieningen.

Gelukkig zijn er steeds meer kleine kernen die deze bedreigingen weten om te buigen in kansen, en die succesvol iniatieven nemen om de leefbaarheid te bevorderen en te behouden, middels het behouden of weer terugkrijgen van bestaande voorzieningen of het creëren van nieuwe voorzieningen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om 'brede scholen' (= de basisschool gecombineerd met nog een aantal andere voorzieningen), een multifunctionele accommodatie/centrum (MFA/MFC, = een dorpshuis plus nog een aantal andere voorzieningen), een zorgcoöperatie (waarbij zo veel als mogelijk diverse vormen van zorg in het dorp zélf worden geleverd, waardoor bijv. ouderen - zo lang mogelijk - in hun eigen dorp kunnen blijven wonen, en niet op hun 'oude dag' nog naar een groter dorp of grotere stad hoeven te verhuizen) en dorpswinkels/kleinschalige ontmoetingsgelegenheden, vaak gerund door vrijwilligers uit het dorp, soms met ondersteuning van mensen met een beperking, die daardoor ook in eigen dorp een zinvolle deelname aan de maatschappij kan worden geboden. Onderstaand vemelden wij hier een aantal bijzondere voorbeelden van, wellicht ter inspiratie van kernen elders in het land die met soortgelijke problematieken kampen. De details vind je onder de links. Onderaan vind je nog een aantal rapporten en artikelen over behoud en bevordering van de leefbaarheid van (al dan niet) kleine kernen in brede zin.

Groningen:

- In Kloosterburen loopt het project SintJan Kloosterburen, waarbinnen vele intiatieven worden ontplooid om de lange termijn leefbaarheid van het dorp te behouden en te vergroten.

- In Kornhorn beheren de inwoners al een aantal jaren een natuurgebied dat voorheen van Staatsbosbeheer was. Wij hebben de indruk dat dat erg goed gaat en dat hiermee vele doelen worden gediend.

- In Ulrum loopt het project Ulrum 2034.

- In de afgelopen jaren zijn veel voorzieningen uit het kleine dorp Visvliet (ruim 300 inwoners) verdwenen. Naast de school (2013) is met de sluiting van de kruidenierszaak in 2011 ook de laatste winkel uit het dorp verdwenen, waarmee ook een van de laatste echte ontmoetingsplekken in het dorp verdween. Men komt tot de conclusie dat de voormalige kruidenierswinkel de perfecte locatie zou zijn voor een 'huiskamer' die inwoners en toeristen gastvrij kan ontvangen. In juli 2018 is Huiskamerwinkel het Heirhuys er van start gegaan. Aan de voorkant is een 'huiskamer' gerealiseerd, met daarbij een winkeltje met lokale producten en streekproducten, waar iedereen welkom is. Dorpsbewoners, voorbijtrekkende fietsers en toeristen. Boven is een logies gerealiseerd met 2 kamers. Niet alleen bedoeld om te overnachten, maar vooral ook om kennis te maken met het dorp. Ze willen mensen van buiten naar binnen halen en tussen de dorpsbewoners in van het dorp laten genieten. Gasten kunnen er ook informatie over Visvliet en over de regio krijgen. De achterkant van het pand is een woongedeelte, dat ook als zodanig verhuurd wordt. Samen met de logiesfaciliteit moet dat ervoor zorgen dat de voorziening uiteindelijk zelf de broek kan ophouden.

- In Wedde heeft men de leegloop en krimp weten te keren en de leefbaarheid vergroot middels het project 'Wedde dat 't lukt'.

- In het Regionaal Integraal HuisvestingsPlan 2013-2016 voor basisscholen in het Westerkwartier (GR) wordt geïnventariseerd welke scholen door krimp van het aantal leerlingen te klein worden, en met welke scholen zij het beste kunnen samengaan om liefst per dorp in ieder geval 1 school te behouden, dan wel samen te werken met een school in een naburig dorp.

Fryslân:

- Het Friese dorp Arum heeft in 2016 een heel bijzonder project heeft georganiseerd in het kader van de sociale cohesie; alle 6 buurten van het dorp hebben een film gemaakt met een bepaald thema en streden daarmee om de Arumer Film Awards. Het ziet er allemaal buitengewoon professioneel uit, maar het belangrijkste is dat de inwoners van de buurten in gezamenlijkheid iets moois hebben neergezet. Onder de link lees je er alles over én kun je alle 6 de prachtige filmpjes bekijken.

- Burum heeft sinds 2013 naast het fysieke dorpshuis ook een 'digitaal dorpshuis' waar de inwoners van allerlei diensten gebruik kunnen maken.

- De inwoners van Jirnsum hebben een Doarpskorporaasje (dorpscorporatie) opgericht, waardoor ze 24 betaalbare huurwoningen, die op de nominatie stonden om te worden gesloopt, wat tot 'krimp' van het dorp zou leiden, met alle negatieve effecten van dien, voor het dorp hebben kunnen behouden. Lees daar dan gelijk even de details over het zeer innovatieve schoolgebouw dat ze hier sinds 2013 hebben, een van de eerste schoolgebouwen volgens de principes van Passief Bouwen, met zeer laag energiegebruik en optimale klimaatbeheersing zonder tocht en andere trammelant die je met de traditionele systemen wél hebt.

- Samenwerkingsschool De Leister Igge in Opeinde is in 2018 duurzaam gerenoveerd tot een aardgasvrije, energieneutrale, frisse en moderne kindvoorziening. Het is het eerste voltooide project uit het programma School Vol Energie. Het gebouw van De Leister Igge was eigenlijk niet meer geschikt om er les in te geven. De indeling was hokkerig en onhandig, het was er donker en het gebouw verbruikte enorm veel energie. Omdat nieuwbouw was uitgesloten, is er gezocht naar andere mogelijkheden. Renovatie op basis van het concept van het programma School Vol Energie van Platform31 bood uitkomst. Nadere details, bijvoorbeeld over de gebruikte technieken, hoe men het gefinancierd heeft, en welke factoren cruciaal zijn geweest in de goede samenwerking tussen alle betrokken partijen, kun je lezen op de pagina Opeinde, hoofdstuk Links > Onderwijs en kinderopvang. Ter inspiratie voor andere scholen die met soortgelijke problematieken en uitdagingen kampen.

- Reduzum.

- In Wons trekt de regionale woningbouwvereniging zich terug wegens bevolkingskrimp, waadoor minder (huur)woningen nodig zijn. De inwoners willen hun huurwoningen toch behouden en hebben daartoe de Coöperatieve vereniging Mienskip Wûns opgericht.

Drenthe:

- In Hollandscheveld is een Dorpscoöperatie Zorg en Welzijn opgericht.

- In Nieuw-Dordrecht overweegt men de oprichting van een dorpscoöperatie. Op de pagina vind je een link naar een rapport van Wageingen UR met bevindingen en aanbevelingen voor wie dit overweegt, allicht ook (deels) te gebruiken voor kernen elders in het land.

- Het vergrijzende en ontgroenende dorpje Witteveen (550 inwoners) heeft van alles ondernomen om hun dorp ook in de toekomst een bruisend dorp te laten blijven, en heeft daarmee de landelijke Dorpsvernieuwingprijs 2017 gewonnen, en heeft daarna in 2018 ook hoge ogen gegooid bij de Europese Dorpsvernieuwingsprijs, het 'EK voor dorpsvernieuwing' zou je kunnen zeggen. Waar een klein dorp groot in kan zijn! Maar dat geldt natuurlijk voor vele op deze pagina vermelde initiatieven.

Overijssel:

- In 2017 zijn ze in Broekland - waar geen supermarkt meer is - van start gegaan met Voedselcoöperatie De Autark. Dit houdt in dat ze hun voedsel zoveel mogelijk uit de buurt willen halen, direct van de boer. Op een vaste dag in de week maakt 1 persoon een rondje langs de boeren (makers) en terug in 't dorp verdelen ze het dan onder de 'opmakers'. Eventueel kunnen de makers zelf ook naar de bijeenkomst komen. Ze willen graag eerlijke producten en zijn bereid daar een eerlijke prijs voor te betalen. Een biologische keurmerk of mooi logo op 't voedsel is niet nodig, zolang het maar op een verantwoorde manier gemaakt is. Daarbij moet je denken aan diervriendelijkheid, duurzaamheid en kwaliteit i.v.m. onze eigen gezondheid. Een belangrijk aspect van de coöperatie is ook de ontmoetingsfunctie; het afhaalpunt waar de deelnemers hun bestelling afhalen waardeert de aanloop, en de mensen kunnen er met elkaar bijpraten.

- In Weerselo wordt vanaf eind 2017 het dorpscentrum drastisch heringericht, met het oogmerk een 'toekomstbestendig' en bruisend dorpscentrum te creëren dat een wezenlijke bijdrage levert aan de leefbaarheid en levendigheid in het dorp.

Gelderland:

- In Braamt is er sinds juni 2018 Servicepunt Braamt, een winkeltje voor de (vergeten) boodschappen, eigenlijk meer bedoeld als laagdrempelige aanleiding, waardoor mensen elkaar kunnen ontmoeten en kunnen bijpraten onder het genot van een kop koffie, wat de leefbaarheid en sociale cohesie ten goede komt. Geheel gerund door ca. 30 vrijwilligers. Het is een groot succes.

- In Hoog-Keppel hebben de inwoners zich met succes ingezet voor behoud van de basisschool en deze zodanig verbouwd dat deze nu mede functioneert als Dorpshuis.

- In Mariënvelde hebben ze sinds 2016 een Brede Maatschappelijke Voorziening (BMV), waar voortdurend van alles te doen is en waardoor het dorp nog meer bruist dan voorheen en er weer allerlei nieuwe initiatieven ontstaan. Enkele van de doelstellingen zijn dat de verenigingen e.a. instanties, doordat ze bij elkaar in één complex zitten, elkaar inspireren, aanvullen en versterken, en dat de ouderen door hen dagopvang te bieden, zo lang mogelijk in het eigen dorp kunnen blijven wonen.

- In Overasselt is door intensieve samenwerking tussen veel lokale partijen een woonvorm gerealiseerd waardoor ouderen en mensen met een verstandeijke beperking in het dorp kunnen blijven wonen.

Utrecht:

- In Austerlitz is er sinds eind 2012 zorgcoöperatie Austerlitz Zorgt.

- In Nieuwer Ter Aa was niet veel meer te doen, tót in 2010 het nieuwe zeer multifunctionele dorpshuis Ons Genoegen wordt gerealiseerd, en sindsdien bruist het er weer als nooit tevoren.

- In Polsbroek zijn alle openbare voorzieningen in de loop der jaren verdwenen. De in 201 opgerichte Coöperatie Dorp66 heeft initiatieven ontplooid om een deel van de voorzieningen, op eigentijdse wijze, weer terug te krijgen. Zo hebben ze weer een dorpswinkeltje tevens ontmoetingspunt gerealiseerd, en een kinderopvang.

Noord-Holland

- Een leuke manier om je dorp 'op de kaart te zetten' is het halve dorp optrommelen om met zijn allen een lipdub te maken, zoals ze in Rijsenhout hebben gedaan.

Zuid-Holland:

- De in 2017 gesloten basisschool van Gijbeland is in 2019 herbestemd tot Verenigingsgebouw De Overstap én Deelcafé De Overbuurman. "We willen met het koffiehuis een warme ontmoetingsplaats creëren waar inwoners van Molenaarsgraaf, Brandwijk en Gijbeland zich thuis voelen. Waar mensen samen kunnen optrekken, waar nieuwe lokale ideeën ontstaan en waar het elke dag een klein feestje is om langs te gaan. Als naam voor deze ontmoetingsplek hebben we gekozen voor De Overbuurman, want we willen een goede buur zijn voor iedereen!"

- In het kleine dorpje Heenweg bij 's-Gravenzande was het pand van de basisschool aan een grote opknapbeurt toe. Die gelegenheid heeft men aangegrepen om er gelijk maar een prachtig multifunctioneel centrum van te maken, waar veel te doen is voor jong en ouder en dat daarmee hét ontmoetingscentrum voor het hele dorp is geworden. De leiding van de school stelt dat het concept een groot succes is en dat eigenlijk ieder dorp en iedere wijk in ons land dit zou moeten hebben. Dus ga er maar eens kijken (op onze pagina, maar 'in het echt' kan natuurlijk ook) wellicht om inspiratie op te doen voor je eigen dorp of wijk.

Zeeland:

- Sinds 2006 rijdt door grote delen van Zeeland de Biblioservicebus. In de kleine kernen waar de bus haar standplaats heeft, kunnen niet alleen boeken, tijdschriften, cd-roms en dvd´s worden geleend. De bus biedt ook allerlei extra diensten en producten voor de kleine kernen. Zo is er onder meer een geldautomaat, een chipknipoplader en een informatiezuil. Verder is het ook mogelijk om er ansichtkaarten, postzegels, bioscoop- en OV-Chipkaarten en cadeaubonnen te kopen en kunst te lenen.

Noord-Brabant:

- Het project Thuishuis Deurne zet zich in voor de realisatie van kleinschalige woonvormen, waar mensen gezamenlijk hun oude dag kunnen doorbrengen met behoud van de eigen regie.

- Elsendorp is een goed voorbeeld van de 'nieuwe participatiesamenleving', waar men met veel eigen initiatief en zelfwerkzaamheid veel voorzieningen heeft kunnen behouden en heeft kunnen realiseren. Op deze pagina vind je o.a. een uitvoerig rapport (135 pag.) waarin dit 'geheim van Elsendorp' wordt geanalyseerd, als inspirerend voorbeeld voor elders.

- Ook in Esbeek zijn al veel goede initiatieven van de grond gekomen.

- In Gemonde (NB) heeft de Leefbaarheidsgroep Gemonde al vele projecten in het kader van de leefbaarheid uitgevoerd en nog op stapel staan.

- Een heel bijzonder initiatief, als je wilt dat inwoners elkaar op een leuke manier beter leren kennen, is dat van het dorp Westerhoven, waar het halve dorp is gemobiliseerd om een feestelijke lipdub op te nemen.

Limburg:

- In Grubbenvorst en Venray Centrum-West heeft men een dorpsdagvoorziening opgezet. Onder de links vind je uitvoerige checklisten als handvat voor wie iets dergelijks voor zijn eigen dorp wil opzetten.

- In het kleine dorp Heide bij Venray heeft men met veel eigen inzet van de inwoners de gesloten basisschool getransformeerd tot een multifcuntioneel centrum, waardoor het dorp weer een bruisend hart heeft.

- In Meers is een Dorpsdagvoorziening gerealiseerd.

- In het piepkleine dorpje Vredepeel (250 inwoners) was het oude dorpshuis dringend aan een grote opknapbeurt toe. Maar tegelijkertijd was de kerk veel te groot geworden en dus relatief duur om te onderhouden voor zo weinig mensen. Ze hebben beide problemen tot één oplossing gecombineerd door in 2016 het dorpshuis in de kerk te realiseren.

- ’t Zorghuus is een recent burgerinitiatief voor kleinschalig wonen in het Limburgse dorp Ysselsteyn. 't Zorghuus is een nieuw thuis voor mensen die graag samen wonen en samen leven in hun vertrouwde dorpse sfeer. Er zijn twee groepen van 8 mensen met dementie. En een groep van 8 mensen met een verstandelijke of meervoudige beperking.

Ken jij nog meer goede voorbeelden? Laat het ons weten!

Dorpsveilingen

Een bijzonder fenomeen dat ons tijdens onze desk research is opgevallen, zijn de dorpsveilingen, wat ook een goede manier blijkt om de voorieningen in het dorp op peil te houden. Een dorpsveiling is een jaarlijks evenement in een dorp, waarbij men inwoners(groepen) en het lokale bedrijfsleven enthousiasmeert om creatieve producten en diensten voor de dorpsveiling ter beschikking te stellen. Dat kan variëren van een taart bakken tot een vaart met een luchtballon, meerijden op een motor, een optreden van een muziekgezelschap verzorgd krijgen en zo nog 1001 dingen meer. De opbrengsten komen ten goede aan het lokale verenigingsleven, en soms ook aan het onderhoud van de kerk.

Doorgaans zijn deze dorpsveilingen een groot succes, en snijdt het mes aan meer kanten; het lever vaak forse bedragen op voor de verenigingen (het gaat vaak om tienduizenden euro's per jaar), en inwoners(groepen) leren elkaar op een leuke manier beter kennen, door de dorpsveiling-avond op zich en de voorbereidingen daarvoor, en door de creatieve 'kavels' die men voor de veilingen bedenkt en al dan niet in groepsverband uitvoert. Wellicht ter inspiratie voor andere dorpen om ook zoiets te gaan doen, vermelden wij hier welke dorpen al jaarlijks een dorpsveiling hebben (de details vind je op de desbetreffende pagina's onder het kopje Jaarlijkse evenementen): De Kwakel, De Noord, Kudelstaart, Nibbixwoud, Oosterblokker en Westwoud. Wellicht zijn er nog meer? Wij houden ons aanbevolen voor aanvullingen.

Dorpsvernieuwingsprijs

- De Dorpsvernieuwingsprijs is een initiatief van de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (LVKK) en wordt ondersteund door het Ministerie van BZK. De winnaar dingt mee naar de Europese Dorpsvernieuwingsprijs. Zo creëert de tweejaarlijkse prijs (in de oneven jaren) een nationaal en internationaal platform waar initiatieven zichtbaar worden en kennis en ervaring worden gedeeld. In 2017 meldden maar liefst 28 dorpen zich aan; dorpen die werken aan het realiseren van eigen voorzieningen. Voorzieningen die belangrijk zijn voor de leefbaarheid van het dorp omdat ze bijdragen aan duurzaamheid, getuigen van visie op langere termijn, innovatief zijn, of bijdragen aan een groter netwerk met bovendorpse belangen.

De brochure Dorpsvernieuwingsprijs 2017 biedt een overzicht van de inspirerende inzendingen en leefbaarheidsinitiatieven in de 28 dorpen. De inzenders waren Alteveer-Kerkenveld, Beltrum, Berg en Terblijt, Broek in Waterland, De Lutte, Duivendrecht, Eexterveen, Garnwerd, Gasselternijveen, Giessenburg, Hengevelde, Holwierde, Kommerzijl, Lettele, Nieuw-Lekkerland, Noord Deurningen, Oostknollendam, Oud-Alblas, Oudleusen, Petten, Spijk, Steendam, Vilsteren, Wapenveld, Westerbroek, Witteveen, Wouw en Zalk. De winnaar van de Dorpsvernieuwingsprijs 2017 is Witteveen. Nr. 2 is Beltrum, nr. 3 Garnwerd.

Dorpshuizen
Dorpshuizen zijn een belangrijke maatschappelijke - en soms nog de enige - voorziening in een dorp. Een goed dorpshuizenbeleid, gericht op duurzame levensvatbaarheid en leefbaarheid van resp. dorphuis en dorp, is van belang voor zowel gemeente als dorp(elingen) als dorpshuis(beheerders). In de brochure Dorpshuizenbeleid op maat (LVKK, 2013) vindt u richtlijnen en tips voor een goed dorpshuizenbeleid.

Ook op de website Dorpshuizen.nl is een schat aan informatie te vinden over dorpshuizen. De Vraagbaak die op Dorpshuizen.nl te vinden is geeft zakelijke informatie over het bestuur en beheer van dorpshuizen, gemeenschapshuizen en multifunctionele centra. De Vraagbaak kent de thema's bestuur en beheer, vrijwilligers en personeel, barexploitatie, programma en pr, gebouw en materiaal, tevredenheid van medewerkers-gebruikers-omgeving, resultaten. Daarnaast nodigt de website u uit om goede ideeën die zijn ontwikkeld in uw dorpshuis, gemeenschapshuis, Kulturhus of buurthuis met anderen te delen.

Op de site Parels, van de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen (LVKK), vindt u inspirerende voorbeelden van dorpshuizen die op een unieke of opvallende manier worden beheerd of tot stand zijn gekomen.

Verenigingsleven

Inmiddels hebben wij vele honderden dorpssites gezien, en honderden sites van dorpsraden. Het valt ons bij beide soorten sites op dat men er niet altijd aan denkt om een pagina te maken met links naar de lokale verenigingen. Een tip is dus om dit wel te doen. Een kleine moeite, de site heb je immers toch al. Nog een stapje verder kun je eventueel gaan door verenigingen onder je dorps- of dorpsraadsite een eigen subsite te bieden, zoals Plaatselijk Belang De Vecht bij vereniging ZijActief afd. De Vecht heeft gedaan.

Het verenigingsleven is een belangrijke factor in de leefbaarheid van de kleine kernen. Het valt ons op dat veel kernen een rijk verenigingsleven hebben, maar dat verenigingen er vaak niet aan denken om op hun site en/of Facebookpagina een 'Over ons' hoofdstuk te maken, waarin ze in enkele alinea's vertellen wie ze zijn, wanneer ze opgericht zijn, hoe dat zo gekomen is, wat ze door de jaren heen zoal hebben meegemaakt/gepresteerd, wat ze vandaag de dag doen, waarom ze dat doen, wat ze te bieden hebben, oftewel waarom zou iemand lid moeten willen worden van jouw vereniging? Als je dat niet vertelt, zal iemand niet snel 'zomaar' lid worden. Mensen kunnen dat niet 'ruiken'! En het kost niets! Behalve er 'even' een avondje voor gaan zitten om de tekst in elkaar te draaien.

Zoek je inspiratie om jouw vereniging goed te beschrijven voor potentiële leden? Daarvoor vemelden we hierna per categorie een goed voorbeeld waar je eens kunt kijken hoe zij dat hebben gedaan:

- De historische vereniging van Rhenen.

- Dorpsbelang Oosterwolde.

- Carnavalsvereniging D'n Doal, Herkenbosch.

- Scouting Bennekom, Gospelkoor By Grace, Loopgroep Bennekom.

- Tennisvereniging HTC Son Tennis.

- Gymnastiekvereniging SV MidOost.

- Ook lokale vrijwillige brandweren hebben vaak wel een Facebookpagina, maar denken er zelden aan om daar onder Info een stukje te schrijven over ontstaan en ontwikkeling van hun brandweer. Terwijl de meesten best een goed verhaal te vertellen zullen hebben, zoals Brandweer Borculo dat op hun pagina heeft gedaan.

Ga eens bij deze instanties kijken om inspiratie op te doen, ga er even een avondje voor zitten en maak ook iets dergelijks voor je eigen vereniging, mochten jullie dat nog niet hebben.

En waarom zou je daarbij geen gebruik maken van de mogelijkheden van het internet om mensen te enthousiasmeren om lid te worden van jouw vereniging. Een goed idee is het maken van een promotiefilmpje voor je vereniging, waardoor mensen niet alleen kunnen lezen, maar ook kunnen zien en horen wat de vereniging te bieden heeft, door leden die daar zelf over vertellen en/of het laten zien. Ook dit zien wij helaas nog maar sporadisch. Mooie filmpjes - en mooie voorbeelden voor andere verenigingen! - op dit gebied zijn bijvoorbeeld het introductiefilmpje van Drumfanfare Blerickse Herten uit Blerick, de kenningsmakingsvideo van Vocaal Ensemble Zutphen, de promotievideo van Tennisvereniging Diemen Zuid (TVDZ) en de Promotievideo van de Historische Kring Velsen. Een goed idee is ook dat van voetbalvereniging v.v. Hulshorst, die jaarlijks een kleurrijke Presentatiegids maakt waarin ze aan de leden en potentiële leden vertellen wat de vereniging allemaal te bieden heeft. Ook creatief is voetbalvereniging RKGSV uit Gerwen, die een mooie video over de geschiedenis van hun vereniging heeft gemaakt.

Ook wat de diverse verenigingen door het jaar heen zoal organiseren is niet altijd even overzichtelijk op hun sites te vinden. Reuze handig is wat men in Leveroy heeft gedaan: een activiteitenagenda voor een aantal verenigingen gezamenlijk op één pagina, per vereniging aan te klikken (én goed door de verenigingen bijgehouden, ook niet onbelangrijk, dat 'verslonst' nog weleens...), zodat inwoners snel kunnen zien naar welke verenigingsevenementen ze de komende tijd kunnen gaan. Kijk maar eens onder de link hoe dat er in Leveroy uitziet.

Scholen

- Sinds enkele jaren is een trend ingezet naar 'bredere' scholen. We zien hier verschillende trends: 1) een basisschool integreert met kinderopvang (peuterspeelzaal, BSO, VSO, TSO etc.) tot integraal kindcentrum (IKC) en biedt daarmee een 'doorlopende leerlijn' van peuter/kleuter t/m 12 jaar onder één dak, met één visie en met één bestuur. Een mooie win-win; het is beter voor de kinderen, die 'als vanzelf' doorstromen, en het is beter voor de ouders, die geen stress hebben om de kinderen van school naar opvang v.v. te brengen. 2) Een basisschool vestigt zich in een multifunctionele accommodatie (MFA/MFC) en vormt met andere dorpsvoorzieningen een Brede School. Dat kunnen bijv. kinderopvangvoorzieningen zijn zoals vermeld onder 1), en/of sport- en/of medische voorzieningen.

3) Twee of meer basisscholen in een dorp fuseren tot één school. Reden kan zijn dat beide / alle scholen afzonderlijk, nu of op termijn, te klein zouden zijn/worden om zelfstandig verder te kunnen gaan. Dat is vaak min of meer noodgedwongen. In enkele gevallen lezen wij ook het bewuste keuze- dan wel neveneffect-argument dat hierdoor alle kinderen uit een dorp op één school komen te zitten wat beter is voor het elkaar leren kennen, respecteren (van elkaars verschillen), samen opgroeien. Die argumenten lezen wij bijv. bij de fusiescholen (in wording) in Giethoorn (liever één school in het centrum van het dorp dan 2 scholen in -Noord en -Zuid want het is één dorp en denkt dat de nieuwe school daartoe bijdraagt) en Ter Aar (waar 3 confessioneel verschillende scholen samengaan tot één school). Een mooie combinatie van 1) en 3) vindt plaats in het dorp Leimuiden. In 2016 zijn in Maasbracht de 3 verschillend 'gedenomineerde' basisscholen (RK, OBS, CBS) gefuseerd tot één basisschool. Een variant hierop is het concept 'samenwerkingsschool', waar binnen één school beide identiteiten (openbaar en christelijk) worden vormgegeven door o.a. alfemeen en christelijk vormingsonderwijs, zoals bijv. het geval is in Nieuw- en Sint Joosland en in Zoutkamp. Nog een variant is dat de twee openbare en twee christelijke basisscholen in de dorpen Oostwold en Midwolda zijn gefuseerd tot een openbare en een christelijke basisschool en samen in één nieuw gebouw zijn gehuisvest.

- Basisschool sluiten?
"De Vereniging Kleine Kernen staat voor de leefbaarheid en de vitaliteit van het platteland. Tijdens het proces om een dorpsvisie te maken komt in bijna elk dorp duidelijk naar voren dat voortbestaan en verbreding van de school de hoogste prioriteit hebben.

Fusie van basisscholen
De praktijk is echter dat directies van schoolbesturen besluiten om de school te laten fuseren met een andere basisschool van hetzelfde schoolbestuur in een ander dorp. Zij gaan voorbij aan de visie die het dorp geformuleerd heeft en die door de dorpsbelangenorganisatie (dbo) wordt uitgedragen. Deze fusie zal zonder meer leiden tot het sluiten van de school in het ene dorp. Het vermoeden bestaat dat vooral financiële argumenten de doorslag geven voor deze handelwijze van schoolbesturen. De kosten van de kleinere scholen drukken veel zwaarder op het beschikbare budget. Het ministerie van OCW geeft ook subsidie aan schoolbesturen ter ondersteuning van de fusie. Deze fusiesubsidie stimuleert juist het sluiten van basisscholen.

Fusie van schoolbesturen
Als er gedacht wordt aan fuseren kan er beter gedacht worden aan het fuseren van schoolbesturen. Waarom moeten er in deze tijd nog aparte schoolbesturen zijn voor elke verschillende (religieuze) stroming. De denominatie past niet meer in de kleine kernen op het platteland. Samenwerking tussen schoolbesturen is noodzakelijk. Wij hebben hier goede ervaringen mee in de gemeente Rijnwaarden. Door fusie van twee kleine schoolbesturen kon de school in Spijk open blijven. Door fusie ontstaat een veel groter schoolbestuur, waardoor de kleinere scholen gemakkelijker behouden kunnen blijven. In Baak moet de school fuseren met de scholen in Steenderen, terwijl de school in Toldijk veel dichter bij is, maar deze school is van een ander schoolbestuur!

Door samenwerking van kleinere scholen kan in elk dorp in ieder geval de onderbouw en de peuterspeelzaal/kinderopvang behouden blijven. Ook groeimogelijkheden door een schoolklimaat van rust, ruimte en regelmaat pleiten voor het voortbestaan van de kleine scholen. Sommige leerlingen presteren beter op een kleine school dan op een grotere school. Ook kinderen uit grotere dorpen kunnen een school in een kleine kern bezoeken.

Bredere functie van scholen
In het dorpsplanproces kan ook het draagvlak voor het vormen van een multifunctionele ruimte in de school ontstaan, waardoor de school een bredere functie krijgt. Voor de ontwikkeling van elk dorp is het essentieel dat er een gemeenschappelijke ruimte is. Met een dorpshuisfunctie in de school liggen er wel kansen, want in Hoog-Keppel is de school behouden, doordat de Stichting Dorpshuis Keppel de school in eigendom heeft gekregen voor 1 euro. De school is met hulp van vrijwilligers opgeknapt en heeft nu een mooie gemeenschapsruimte en keuken. De schoollokalen worden gehuurd door het schoolbestuur. Ook dit schoolbestuur heeft echter aangegeven, dat de school moet fuseren. De ouders zijn nu bezig om de school los te koppelen van het schoolbestuur om zo zelfstandig de school open te houden. Een geweldige prestatie van enkele ouders die de kar trekken.

Toch is het de wereld op zijn kop, dat de macht van directies en schoolbesturen zo groot is dat zij geen rekening willen houden met de leefbaarheid en vitaliteit van een dorp en voorbij gaan aan de wensen van de ouders."

Aldus Peter van Heek van DKK (Dorpshuizen en Kleine Kernen) Gelderland (juni 2017).

En Eric van 't Zelfde, t/m schooljaar 2018-2019 rector van het christelijke Lyceum Oudehoven in Gorinchem, en bekend van de tv-serie Dreamschool, stelt in een reportage in het AD, 28-4-2019:: "Ja, ik wil graag meedenken over de toekomst van het onderwijs. Het onderwijs van nu draait allemaal om het verhogen van het Bruto Nationaal Product en helaas niet om het mooier maken van de samenleving. Er wordt 47 miljard in het onderwijs gepompt. Dat is veel geld. Maar dat bedrag moet worden verdeeld over te veel scholen met elk hun eigen veelal religieuze signatuur. Totaal versnipperd. We zijn daardoor elkaars concurrent geworden, alleen al op basis van artikel 23 uit de Grondwet, de vrijheid van onderwijs. Stop met religieus onderwijs en laat de politiek er weg van blijven. Onderwijs hoort geen speelbal te zijn van links of rechts of confessies. Door artikel 23 te schrappen en het aantal scholen in een regio te baseren op demografische gegevens kan die 47 miljard worden uitgesmeerd over minder scholen. Dan hebben zij allemaal geld genoeg voor goed onderwijs.’' Dus de kwaliteit gaat omhoog én het scheelt bakken met geld, win-win dus, oftewel we kunnen met de huidige middelen veel meer en veel béter doen, als het geld beter wordt verdeeld en de scholen anders worden ingericht... Dat sluit precies aan op wat wij waarnemen bij basisscholen in veelal kleinere kernen:

Eén school voor het hele dorp / de hele wijk; goed voor de sociale cohesie

De redactie van Plaatsengids.nl kan daarop aanvullen dat het haar logisch lijkt dat in een klein dorp waar (nog) maar één basisschool (over) is, alle kinderen uit dat dorp er welkom zijn, dat het ook echt een school is van en voor het hele dorp, én dat het dat ook door de naam uitstraalt, dus zowel inhoudelijk als qua naam zonder specifieke christelijke denominatie. Dat lijkt óns goed voor de vandaag de dag door velen zo gewenste en nagestreefde sociale cohesie in een dorp (of wijk van een grotere kern, waar hetzelfde principe voor geldt) (zoals er bijv. ook in Giethoorn één school komt in plaats van de twee, wat ze beter vinden voor de sociale cohesie). Vaak is dat echter nog een school van prot.chr. signatuur, waar op hun site wordt vermeld dat iedereen welkom is, "mits men de identiteit van de school onderschrijft" dan wel "respecteert". Maar er staat zelden bij wat dat in de praktijk betekent. Moeten de RK, islamitische en niet-gelovige kinderen meezingen met de psalmen? Of moeten zij tijdens het zingen van de psalmen even op de gang staan? Geen idee...

Is het nog wel van deze tijd als de enige school in een dorp dit soort voorwaarden kan stellen (vastgesteld door de Nationale Synode in 1618!), dat kinderen uit het dorp die niet aan deze strikte religieuze en uiterlijke normen voldoen niet welkom zijn? Of hier (zie menu Schoolinfo > Algemene informatie), waar men stelt dat in principe alle kinderen welkom zijn op deze enige school in het dorp, maar... dat van de ouders en kinderen wél christelijk meeleven en deelname aan alla (chr.) activiteiten wordt verwacht? Of hier, waar de kindjes op de dorpsschool worden opgevoed "in de vreze des Heeren, tot de vreze des Heeren". Vinden we een OBS én een CBS normaal in een dorp met nog geen 500 inwoners!, ook nog samen in één pand, maar fuseren ho maar. Of de vele situaties zoals in Waarde, waar de openbare basisschool sluit omdat hij te klein is geworden en alleen de prot.chr. basisschool nog over is (met nadrukkelijke prot.chr. identiteit), waar de niet-prot.chr. ouders 'not amused' over waren? Zou de enige (nog resterende) school in een dorp eigenlijk niet gewoon altijd een school voor het hele dorp moeten zijn, waar daadwerkelijk alle kinderen uit het dorp welkom zijn, zonder zich prot.chr. of hoe dan ook expliciet te moeten gedragen? Wettelijk heeft men kennelijk (nog altijd) dat recht, maar is dat anno 2020 niet te gek voor woorden? Dat andersgezinde kinderen uit het dorp hierdoor de facto gedwongen worden om met - vaak door de gemeente dus door de belastingbetaler betaalde - busjes naar een ander dorp te worden gebracht waar 'andersgezinde' kinderen wél welkom zijn?... Zouden eigenlijk niet alle christelijke scholen, áls ze dan die denominatie hebben, zich net zo moeten profileren als de christelijke basisschool in 's-Heer Hendrikskinderen?, of de RK basisschool in Wagenberg?

In de jaren tachtig hebben Nederlanders massaal gedemonstreerd en anderszins acties gevoerd tegen de door hen zo verfoeide apartheid in Zuid-Afrika. Waarom vinden we dat op onze scholen dan nog wél goed/normaal?... Dat je een bepaalde denominatie kunt hebben en wél rekening kunt houden met de diversiteit die er in de dorpen vandaag de dag is, kun je bijv. lezen in de filosofie van de RK St. Nicolaasschool in het dorp Lierderholthuis, waar wél alle kinderen uit het dorp welkom zijn, en waar de kinderen geleerd wordt respect te hebben voor alle verschillende identiteiten. Of de school in Beugen, waar men stelt weliswaar een RK school te zijn (en daarmee activiteiten faciliteert als de Communie en het Vormsel), maar waar zij er nadrukkelijk willen zijn voor alle kinderen in het dorp. Ook de basisschool in Mariënheem is een RK school, en/maar stelt dat alle kinderen uit het dorp er welkom zijn, ook van andere en geen gezindte, omdat ze de enige school in het dorp zijn. Zo hoort het! Ook de filosofie van de basisschool in Gastel is wat ons betreft een goed voorbeeld voor andere scholen. En die van de basisschool in Slootdorp: "Samenwerkingsschool De Meertuin is een zogeheten algemeen bijzondere basisschool, in 2014 ontstaan uit fusie van ABBS De Regenboog en PCB De Zaaier. De verzuiling voorbij, en daar is men trots op. 'Samenleven en samenwerken' zit de betrokkenen in het bloed." En kijk eens hoe de basisschool in Kerkenveld haar filosofie formuleert. Zou dat vandaag de dag, eigenlijk niet op iedere (lagere, middelbare, hogere én universitaire) school/opleiding zo moeten zijn?

"Nederland is geen christelijke natie meer. Dat is de belangrijkste conclusie uit het onderzoek 'God in Nederland' dat iedere 10 jaar door de KRO wordt gehouden onder ruim 2100 Nederlanders. Een overgrote meerderheid, 82 procent, komt nooit of bijna nooit in een kerk. En een ruime meerderheid vindt dat religie geen bepalende rol meer hoort te spelen in de politiek en het onderwijs." Aldus een NOS-artikel over religie in Nederland anno 2016, waarover je onder de link nog veel meer informatie vindt. Wanneer gaan we het gestelde in de laatste zin uit het citaat eindelijk eens uitvoeren?... Voor de goede orde: wij hebben niets tegen religie, en respecteren welke geloofsovertuiging dan ook. Wat wij níet gewenst vinden zijn dorps- en wijkscholen van een specifieke signatuur, waar ook alleen kinderen van die signatuur welkom zijn, omdat dat slecht is voor de leefbaarheid en sociale cohesie van dorpen en wijken. Naast het feit dat je ook uit financieel en onderwijskundig oogpunt beter één wat grotere school in een dorp kunt hebben dan twee 'halve' mini-schooltjes omdat men zo nodig eigen identiteiten in stand wil houden, wat wij in den lande nogal eens waarnemen. Zie ook het artikel 'God heeft op school niets te zoeken', van Aleid Truijens in de Volkskrant, 15-3-2019.

Herbestemming vastgoed in kleine kernen

- Uiteenlopende ontwikkelingen hebben er de laatste jaren voor gezorgd dat ook in kleine kernen vastgoed leeg kwam te staan: banken die alleen nog werkten met een regiokantoor, scholen waarvan de leerlingengrens onder het minimumaantal dook, agrarische bedrijven die de schaalvergroting niet konden maken of waarvoor geen opvolging was, verzorgingstehuizen die dichtgingen, kerken waarvan de geloofsgemeenschap te klein werd. Er zijn tal van redenen waarom gebouwen hun functie verloren. Zeker in kleine kernen en dorpen, die te maken hebben met krimp en druk op de leefbaarheid, kan dat leiden tot een neerwaartse spiraal. Een leeg pand slaat juist hier een gat in het dorp. Gelukkig zijn er ook veel sociale ontwikkelingen die kansen bieden, die een impuls kunnen geven aan herontwikkeling en herbestemming. In de brochure 'Herbestemming leegstaand vastgoed' delen drie provinciale verenigingen en verschillende initiatiefnemers hun ervaringen met herbestemming van vastgoed in kleine kernen, ter inspiratie voor kleine kernen elders die met soortgelijke problematieken kampen..

Publicaties

- 'De Triomf van het Dorp' (Daphne Koenders en Sjors de Vries, Ruimtevolk, 11-5-2016) is een goed betoog over dat óók in veel dorpen en plattelandsregio's innovatieve en succesvolle initiatieven plaatsvinden op het gebied van o.a. wonen, werken, zorg, energie, voorzieningen en verenigingsleven. En dat er in de media soms een te somber beeld wordt geschetst van het platteland en alsof het er alleen in de steden maar innovatief zou toegaan.

- De economische vitaliteit van kleine kernen (ESB, 2015).

- Dichtbij huis. Lokale binding en inzet van dorpsbewoners (onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau SCP, 2015). Succes- en faalfactoren onderzocht. Welke dorpelingen zetten zich al dan niet in voor de leefbaarheid van hun dorp en waarom. Verschillen tussen soorten dorpen.

- Van autonoom dorp naar woondorp; bedreigingen en kansen voor woondorpen op het platteland (2013).

- Artikel De eigenaardigheden van een verstedelijkt platteland (2013).

- De publicatie De kracht van kleine kernen (Jasper Veldhuis, 2013, uitg. Utrechtse Vereniging Kleine Kernen) bevat voorbeelden van hoe een handvol dorpen uit de provincie Utrecht met concrete projecten de leefbaarheid in hun dorp hebben verbeterd.

- Afstudeeronderzoek van socioloog Roos Verboog (2011): De leefbaarheid van kleine kernen. Onderzoek naar de leefbaarheid van kleine kernen in de provincie Utrecht.

- Gerontoloog Els Dorssers van de Vereniging Kleine Kernen Limburg heeft in 2013 een 30-tal zorginitiatieven in Limburgse dorpen in beeld gebracht via Google Maps. Zie ook het blog dat ze hierover bijhield.

- Rapport 'Toekomstbestendige dagactiviteiten in groepsverband. Inspiratiewijzer voor transitie AWBZ-Wmo.' (Vilans en Movisie, mei 2013) Met 8 voorbeelden van hoe men dit in diverse plaatsen en regio's aanpakt.

- Het rapport 'Voor wat hoort wat? Ervaringen met vrijwilligerswerk als wederdienst' van het Verwey-Jonker Instituut (2013, 199 pag.) inventariseert en evalueert, met vele lokale praktijkcases, hoe je mantelzorg en vrijwilligerswerk in zorg en welzijn op een constructieve manier (met oog voor de mogelijke win-wins voor alle betrokken stakeholders: zowel zorgvragers en verenigingen enerzijds als vrijwilligers en mantelzorgers anderzijds) kunt inzetten. Ook deze problematiek speelt natuurlijk niet exclusief in de kleine kernen, maar deze hebben er wel extra nadrukkelijk mee te maken, gezien de beperktere mogelijkheden qua mensen, middelen en gebouwen t.o.v. de grotere kernen.

- Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van onderlinge hulpverlening in de buurt (Movisie, 2014).

Overige links

- Netwerk Duurzame Dorpen is een landelijk netwerk van, voor en door dorpen die (samen) werken aan een duurzame toekomst. Het Netwerk organiseert de ontmoeting tussen dorpen en biedt een platform voor het delen van kennis en ideeën waardoor dorpen elkaar inspireren. In het Netwerk laten dorpen zien dat ze werken aan een duurzame leefomgeving. Dit kan op veel thema’s. Van Afval & Kringlopen tot Zorg & Welzijn. Of een dorp nu al grootse initiatieven realiseert of juist een eerste informatieavond organiseert, elke stap telt! In het Netwerk kom je dus eenvoudige en veelomvattende initiatieven tegen. Dorpen beschrijven hun initiatieven en kunnen documenten en ander materiaal uploaden. Als je meer over een bepaald initiatief wilt weten dan kun je direct contact opnemen met het betreffende dorp. Jouw dorp hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden en je kunt meteen aan de slag! Alle dorpen in Nederland kunnen meedoen en zichzelf inschrijven.

- Door heel Nederland nemen bewoners en ondernemers initiatieven ‘van onderop’ om hun leefomgeving te verbeteren, bijvoorbeeld door leegstaande, beeldbepalende gebouwen te herbestemmen of de openbare ruimte opnieuw in te richten. Dit soort initiatieven biedt interessante perspectieven in krimpgebieden. Maar deze relatief nieuwe manier van samenwerken levert vaak ook vragen op, zowel bij initiatiefnemers als bij betrokken bestuurders en ambtenaren. Initiatiefnemers denken na over de organisatie, financiering, procedures voor ruimtelijke ingrepen en zoeken steun van gemeenten, provincies en andere partijen. Ambtenaren en professionals vragen zich af hoe zij deze initiatieven van onderop het beste kunnen faciliteren. Beide partijen zoeken naar een volwaardig partnerschap in een nieuwe tijd waarin groei niet overal meer vanzelfsprekend is, de overheid terugtreedt en burgers en ondernemers steeds vaker maatschappelijke taken op zich nemen. Het kennisprogramma Van Onderop! biedt met de Dorpenacademie een programma om initiatiefnemers en professionals in krimp- en anticipeerregio’s te ondersteunen, te inspireren en bovenal een stap verder te brengen. Dit gebeurt door middel van kennisuitwisseling, het leggen van verbindingen tussen partijen van binnen en buiten de regio en door het bieden van een podium aan succesvolle en inspirerende initiatieven.

- Stichting Leefbaar Buitengebied is in 2009 opgericht door burgers die ernstig bezorgd zijn over de dreigende afbrokkeling van de kwaliteit van wonen, werken en recreëren in het buitengebied. Diverse burgerinitiatieven, met name in Overijssel, Limburg, Noord-Brabant en Gelderland zijn de afgelopen jaren ontstaan als reactie op de Reconstructiewet en de daaruit voortgekomen reconstructieplannen. Met deze wet en de daaruit voortvloeiende maatregelen dreigt het buitengebied ingrijpend te worden gewijzigd, hoofdzakelijk ter facilitering van megaveehouderij in zogeheten ‘Landbouwontwikkelingsgebieden’ (LOG). De (leefbaarheids)belangen van de bewoners en gebruikers in het buitengebied dreigen hierbij nogal eens onder te sneeuwen, zowel op rijksniveau (Reconstructiewet), provinciaal niveau (reconstructieplannen) als lokaal niveau (bestemmingsplannen). Stichting Leefbaar Buitengebied wil de leefbaarheid van het Nederlandse buitengebied beschermen en bevorderen. De focus ligt daarbij op de gezondheid en veiligheid van mens en dier en een goede kwaliteit van landschap, natuur en milieu. Economische ontwikkelingen moeten de aanwezige landschaps- en milieuwaarden respecteren en sociale interactie bevorderen. De stichting is daarbij een overkoepelend orgaan voor lokale burgerinitiatieven, om samenwerking en kennisdeling te bevorderen.