Kleine kernen 'op de kaart'

harssens_plaatsnaambord.jpg

1. De helft van de 4.000 buurtschappen - en dus woonplaatsen - in ons land heeft nog geen plaatsnaambordjes. Terwijl het toch een kleine moeite is en geen kapitalen kost. De gemeente Winsum bijv. heeft dat bij al haar 40 buurtschappen wél goed geregeld.

1. De helft van de 4.000 buurtschappen - en dus woonplaatsen - in ons land heeft nog geen plaatsnaambordjes. Terwijl het toch een kleine moeite is en geen kapitalen kost. De gemeente Winsum bijv. heeft dat bij al haar 40 buurtschappen wél goed geregeld.

achterhoek_markelo_bordje_nieuw.jpg

2. De Achterhoek ligt niet alleen in de Achterhoek, maar ook in Twente. ;-) Ook de gemeente Hof van Twente heeft in 2010 bij al haar buurtschappen fraaie plaatsnaamborden geplaatst, in een eigen vormgeving. Ziet er degelijk en strak uit.

2. De Achterhoek ligt niet alleen in de Achterhoek, maar ook in Twente. ;-) Ook de gemeente Hof van Twente heeft in 2010 bij al haar buurtschappen fraaie plaatsnaamborden geplaatst, in een eigen vormgeving. Ziet er degelijk en strak uit.

In de afgelopen eeuwen, en vooral in de 20e eeuw, zijn enkele duizenden plaatsen en plaatsnamen in ons land verdwenen. Door verstedelijking, die omliggende plaatsen heeft 'opgeslokt', door overstromingen, waarbij soms complete nederzettingen in het water zijn verdwenen, en door de almaar uitdijende infrastructuur zoals industrie, bedrijventerreinen, wegen, spoorwegen en kanalen. Vandaag de dag hebben wij nog ca. 6.500 plaatsen in ons land, verdeeld in 2.500 steden en dorpen en 4.000 buurtschappen.

Die plaatsen kun je ook verdelen in 500 grotere kernen (= meer dan 5.000 inwoners) en 6.000 kleine(re) kernen (zijnde de 2.000 dorpen met minder dan 5.000 inwoners, en de 4.000 buurtschappen, die meestal maar enkele tientallen tot hooguit een paar honderd inwoners hebben). Het doel van Plaatsengids.nl is om vooral die 6.000 kleine(re) kernen figuurlijk 'op de kaart' te zetten. Want tot heden was dat namelijk nog een 'gat', dat wij dus hebben opgevuld.

Men staat namelijk - figuurlijk maar niet zelden ook letterlijk, we horen in die zin de Efteling nogal eens voorbij komen in de verkeersberichten - wél 'in de file' voor de grote plaatsen met hun grote attracties 'die je gezien / meegemaakt moet hebben'. Terwijl de kleine(re) kernen in allerlei papieren en internet-publicaties nogal eens worden vergeten of er met enkele regeltjes bekaaid afkomen. Terwijl zij net zo goed, zij het alles op kleinere schaal, een eigen identiteit hebben met hun eigen geschiedenis, bezienswaardigheden, evenementen, natuur en recreatiefaciiteiten, en maatschappelijke bijzonderheden. Het is ook de moeite waard om de kleinere kernen eens te bezoeken. Daarom zetten wij die in tekst en beeld op onze site figuurlijk goed 'op de kaart', zodat je per kern snel kunt zien wat ze te bieden hebben als je er een keer gaat wandelen, fietsen e.d.

In dat kader valt ons ook op dat de meeste gemeentesites, VVV-sites, lokale dorpssites en heemkundevereniging-sites kennelijk gemakshalve vergeten iets over de buurtschappen in hun werkgebied te vertellen. Dus helaas zetten ook de meeste lokale sites hun buurtschappen figuurlijk niet 'op de kaart'. Tot heden hebben wij hier nog maar enkele goede voorbeelden van gezien; op de lokale site van het dorp Onstwedde heeft men informatieve pagina's gemaakt van alle 12 buurtschappen die onder het dorp Onstwedde vallen, met per buurtschap een stuk tekst, een filmpje en een fotoserie, waardoor zij hun buurtschappen dus tekstueel en visueel goed 'op de kaart' zetten. Zo eenvoudig kan het zijn (het kost namelijk niks, alleen een beetje moeite). Ander goed voorbeeld is de historische vereniging van de voormalige gemeente Beilen, die niet alleen voor de dorpen maar ook voor alle 11 buurtschappen informatieve pagina's heeft gemaakt. Wat ons betreft doen deze goede voorbeelden dus hopelijk goed volgen...

Een ander punt dat ons opvalt, is dat kleine kernen vaak ook letterlijk niet goed 'op de kaart' staan; honderden plaatsnamen zijn in de loop der jaren zomaar uit atlassen en van plattegronden verdwenen, waardoor iemand 'van buiten', die ter plekke niet bekend is, denkt dat de plaats dan kennelijk niet meer bestaat. Wat dus lang niet altijd het geval is. Op deze pagina hebben wij een - vast niet volledige - inventarisatie gemaakt van in de recente atlassen ontbrekende plaatsnamen, wat wij tijdens onze desk en field research van de afgelopen jaren hebben geconstateerd.

Een ander aspect waar de kleine kernen nogal eens 'ondergeschoven kindjes' zijn, is het ter plekke onder de aandacht brengen van de kernen bij toeristen, recreanten en anderen, die er al dan niet toevallig voorbij komen. Zo constateren wij dat maar liefst ca. de helft van de ca. 4.000 buurtschappen - wat, hoe klein soms ook, óók woonplaatsen zijn - nog niet - en deels niet méér - zijn voorzien van plaatsnaambordjes. Zodat een inwoner niet expliciet kan zien dat hij er woont, en een bezoeker, leverancier, toerist, recreant of hulpdienst niet kan zien dat en wanneer hij de plaats is binnengekomen en wanneer hij die weer verlaat. Dat is enerzijds een impliciete ontkenning van de identiteit van de plaatsen in kwestie - en daarmee van die van hun inwoners - en het is ook niet praktisch als bezoekers ter plekke niet kunnen zien dat en wanneer ze een bepaalde plaats binnenkomen, en het is voor gemeenten een gemiste kans om tegen een relatief bescheiden budget hun kleine kernen toeristisch 'op de kaart' te zetten.

Ook anderszins worden de kleine kernen in toeristisch opzicht vaak vergeten, waar het het ter plekke onder de aandacht brengen en anderszins faciliteren betreft; niet alleen een paal met plaatsnaambordje, maar ook een informatiepaneel en picknickbankje kosten geen kapitalen, en je kunt het kleinschalig toerisme er wél mee bevorderen. Daarom laten wij op deze pagina graag enkele goede voorbeelden zien van kleine kernen die ter plekke goed 'op de kaart' staan door bebording of anderszins, hopelijk ter inspiratie voor andere kernen waar dit nog niet het geval is.

Gelukkig zien wij jaarlijks vele van deze voorbeelden, waar gemeenten, dorpsraden, wijkraden, buurtverenigingen, heemkundekringen, waterschappen e.d. inititiatieven hebben genomen om de kleine kernen met kleinschalige toeristische voorzieningen te verfraaien. Dus er is wel een inhaalslag gaande. Maar die mag van ons nog wel een tandje hoger in de versnelling... Daarom vermelden wij hierna ter inspiratie enkele wat ons betreft goed geslaagde voorbeelden die in de afgelopen jaren zijn gerealiseerd (de nummers corresponderen met de nummers van de eventuele afbeeldingen):

1. De (t/m 2018 bestaan hebbende) gemeente Winsum (Groningen) heeft na de gemeentelijke herindelingen van 1990, waarbij zij met enkele omliggende gemeenten werd vergroot, aan de heemkundekringen van die voormalige gemeenten - en van hun eigen 'oude' gemeente - gevraagd welke buurtschappen zij hebben in hun werkgebied. Dat blijken er in totaal ca. 40 te zijn. Vervolgens heeft de gemeente bij al deze buurtschappen - gefaseerd over een aantal jaren - eenvoudige maar fraaie plaatsnaambordjes geplaatst, voor zover dat nog niet het geval was. Afbeelding 1 is een voorbeeld daarvan.

2. Bij de gemeentelijke herindelingen van 2001 in Twente (Overijssel) is o.a. de gemeente Hof van Twente ontstaan, als fusie van de gemeenten Ambt Delden, Stad Delden, Diepenheim, Goor en Markelo. Daardoor is een aantal plaatsnaambordjes van buurtschappen verdwenen, bijvoorbeeld omdat er nog 'gemeente Markelo' op stond. De gemeente heeft op voorstel van de inwoners van de buurtschappen in 2010 bij alle 15 buurtschappen fraaie plaatsnaamborden geplaatst. In totaal waren dat er 86, omdat je plaatsen immers vaak vanuit meer kanten kunt binnenkomen. Daarmee kunnen de kosten per project dus ook nogal variëren. Want er zijn ook buurtschappen met maar één en dan ook nog doodlopende straat, die dan dus ook maar één plaatsnaambordje nodig hebben. Zoals bij de Friese buurtschap Beintemahûs in 2014 is gebeurd.

(nog uitwerken):

3. Schagen (bijv. Tuitjenhorn) borden met mooie foto's, ook i.v.m. nieuwe borden nodig vanwege fusie met Harenkarspel en Zijpe.

4. Vlagtwedde (ook gemeente-inventarisatie geweest)

5. Kollumerland (lokale historicus heeft 20 buurtschappen geïnventariseerd die vervolgens zijn bebord)

6. Bellingwedde (heemkundekring-actie)

7. Boxtel (fraaie combinatie informatiepaneel / plaatsnaambord)

8. Waaxens (slimme combinatie picknickbank / informatiepaneel)

9. Heierhoeve (fraai ensemble nieuw brinkje)

10. Klein Peursum (vele kleine toeristische voorzieningen bij elkaar op één punt)

11. Telgt (zelfvervaardigd bord)

12. Twekkelo (idem)

13. Havikhorst (idem)

14. Waterschei (idem)

15. Lakemond (bordje met aanduiding 'buurtschap').

16. Schilkampen (kunstwerk met plaatsnaam erop).

17. Hulhuizen (plaatsnaambordje geïntegreerd in 60 km-zone bord)

18. - In 2018 zijn bij ca. 50 huizen, kerken en andere bezienswaardige plekken in de dorpen Walterswâld en Driezum bordjes geplaatst met daarop een stukje over de geschiedenis van het desbetreffende object. De bordjes maken deel uit van een door de Dorpsbelangen uit te zetten historische fiets- en wandeltocht. Het is natuurlijk bedoeld voor toeristen maar ook voor de inwoners, om de kennis over hun eigen dorp te vergroten en ze bewuster te maken van de bijzonderheden in hun dorp. Wat ons betreft een goed voorbeeld dat hopelijk goed doet volgen! Wij zien door het hele land namelijk nog regelmatig bezienswaardige objecten waarvan je als argeloze voorbijganger geen idee hebt wat er nu zo bijzonder aan is. Dat is dus simpel en tegen bescheiden kosten op te lossen middels een informatiepaneeltje ter plekke.

19. In 2013 hebben de inwoners van buurtschap Eikelhof bij Olst met een zeer bescheiden budget plus 'twee rechterhanden' een fraai informatiepaneel gemaakt over de geschiedenis van hun buurtschap, met ook nog een mooie 'boombank' erbij (zie de afbeelding op de pagina van Eikelhof), waardoor in combinatie een voor toeristen aantrekkelijk rustpunt is ontstaan, waar men tijdens de 'pauze' al lezend en kijkend iets kan opsteken over de buurtschap waar men doorheen komt. Chapeau! Ook hier: hopelijk een inspirerend voorbeeld voor andere buurtschappen elders in het land.

20. Veel, vooral oudere boerderijen en vrijstaande woonhuizen hebben mooie namen, volgens de atlassen, maar helaas is dat ter plekke lang niet altijd voor voorbijgangers te zien. Terwijl het toch een van de elementjes is die een buurtschap ook voor het toerisme aantrekkelijker kunnen maken. Sommige maken de naam van hun pand kenbaar middels een gevelopschrift (zoals de naamgever van buurtschap De Groote Bontekoe bij Leeuwarden), maar vaak denkt men er gewoon niet aan. In Wiene-Zeldam heeft men middels een project gestimuleerd dat zo veel mogelijk inwoners hun boerderij voorzien van mooie houten naambordjes.

21. Als je buurtschap geen plaatsnaamborden heeft, en je wilt voorbijgangers toch laten weten door welke plaats zij komen, kun je ook een picknickbankje plaatsen met daarbij een welkom-bord met de plaatsnaam erop, zoals men dat in buurtschap Halfweg bij Zuidoostbeemster heeft gedaan.

Een fraai houten plaatsnaambord stónd bij de buurtschap Nederheide (deels gemeente Rucphen, deels gemeente Roosendaal). Jammer dat dit verdwenen is. Dat was nu net een mooi voorbeeld van hoe het ook elders zou kunnen...