Invasieve exoten

Flora en fauna steeds exotischer

Halsbandparkieten, Roodwangschildpadden, Amerikaanse vogelkers: grote kans dat je deze soorten regelmatig ziet. Het zijn exoten: soorten die niet op eigen kracht maar door de mens in Nederland terecht zijn gekomen. Dat kan per ongeluk zijn, bijvoorbeeld doordat ze als verstekeling meereizen, of opzettelijk, door het verhandelen van exotische vijver- en tuinplanten. Een klein deel van de exoten voelt zich prima thuis in zijn nieuwe omgeving. Deze soorten kunnen zich permanent vestigen in onze natuur en zich snel vermeerderen. Dan spreken we van invasieve exoten.

Schade voor gezondheid, economie en natuur. "Niks mis met wat extra soorten in de natuur", zullen veel mensen denken. Maar sommige exoten veroorzaken veel schade. Wie last heeft van hooikoorts ondervindt dat aan den lijve: de oprukkende hooikoortsplant Ambrosia verlengt het hooikoortsseizoen. Behalve gezondheidsproblemen kan er schade ontstaan voor de economie. Bijvoorbeeld door aantasting van oogsten door exotische insecten. Ook onze eigen flora en fauna ondervindt veel last van de indringers. Ze worden verdreven uit hun leefgebied en hun nest, lopen nieuwe ziektes op of worden domweg opgevreten. Grote schadepost. Als een invasieve exoot in de natuur gevestigd is, zijn vaak aanzienlijke uitgaven nodig om de schade te herstellen en de invasieve exoot te verwijderen of om verdere verspreiding te voorkomen. Geschat wordt dat de kosten alleen al in de lidstaten van de Europese Unie ten minste € 12 miljard per jaar bedragen!" (bron: Patform Stop Invasieve Exoten)

LIFE Resilias voorkomt dominantie van invasieve exoten door de veerkracht van bos en natuur te versterken

"In onze bossen en natuurterreinen komen verschillende uitheemse planten- en diersoorten voor, ook wel exoten genoemd. Ongeveer 10% daarvan gedraagt zich invasief en verspreidt zich ten koste van lokale inheemse soorten. Dat kan een serieuze bedreiging zijn voor de biodiversiteit en daarmee het functioneren van het ecosysteem. LIFE Resilias laat zien hoe je dominantie van exoten kunt doorbreken. Uitheemse dieren en planten zijn ooit bewust of onbewust in ons land geïntroduceerd en komen hier van nature niet voor. Vaak zijn deze invasieve exoten lastig te bestrijden en bemoeilijken ze het behalen van natuurdoelen. Ook maakt het bestrijden van de plaagsoorten beheer complexer en duurder. Het project LIFE Resilias zet met een ‘systeemgerichte aanpak’ in op het effectief en efficiënt beheersbaar maken van invasieve exoten. Dit gebeurt door de veerkracht en diversiteit van het hele ecosysteem te versterken.

Focus op duurzaam beheer. Het Europese beleid ten aanzien van invasieve exoten kent drie strategieën: preventie; opsporen en eliminatie; beheer. De focus van LIFE Resilias ligt op een nieuwe innovatieve strategie, namelijk het duurzame beheer van de ecosystemen waarin invasieve exoten aanwezig zijn. “Het unieke van dit project is dat het de nadruk legt op het goed functioneren van de bestaande ecosystemen, in plaats van op het voortdurend bestrijden van de exoten”, legt Bart Nyssen uit. Als senior expertmedewerker bosecologie bij projectpartner Bosgroep Zuid Nederland is hij al vanaf het prille begin bij het project betrokken. “Mooi meegenomen is dat we daarmee ook aan de preventie van vestiging van nieuwe exoten werken”, benadrukt Bart.

Bestrijden loont doorgaans niet, beheren wel. “We weten inmiddels dat bestrijden in veel gevallen niet alleen enorm tijdrovend is en heel veel geld kost, maar ook dat het op de lange termijn geen oplossing is om de wijdverspreide exoten onder de duim te krijgen”, vervolgt Bart zijn verhaal. “Ze volledig wegkrijgen blijkt doorgaans niet haalbaar, zeker niet zonder ook het ecosysteem zelf via een zorgvuldig beheer aan te pakken. Steeds opnieuw moeten er acties worden uitgevoerd. Het is effectiever om te kijken hoe je bos en natuur dusdanig kunt beheren dat de exoot de inheemse flora en fauna niet bedreigt. De exoot krijgt daarmee als het ware een eigen plek in het ecosysteem, maar zonder dat hij forse schade toebrengt aan het systeem en de biodiversiteit. Naarmate het ecosysteem sterker en veerkrachtiger wordt, krijgt de invasieve exoot steeds minder de kans om zich schadelijk te manifesteren." (bron en voor nadere informatie zie Nature Today, maart 2021)

Platform Stop Invasieve Exoten

"De initiatiefnemer en voorzitter van het Platform Stop Invasieve Exoten is Wilfred Reinhold. Directe aanleiding voor Reinhold om nieuws over invasieve exoten te volgen en verspreiden, vormde het verschijnen van de tijgermug in Nederland. Reinhold vertelt: "Deze zeer riskante en irritante exotische muggensoort bleek te worden ingevoerd met Lucky bambooplantjes. Sindsdien hebben de invasieve exoten mij niet meer losgelaten. Ze kunnen schadelijk zijn voor natuur, gezondheid, welzijn, milieu, veiligheid, recreatie, tuinen, plantsoenen, landbouw of economie. En het vervelende is: als ze zich eenmaal verspreid hebben krijg je ze niet meer weg. Er is bij het grote publiek bijna niets over bekend en er leven veel misverstanden, dus is het belangrijk om er veel over te schrijven."

Platform Stop Invasieve Exoten is een stichting die een bijdrage wil leveren aan: het zoveel mogelijk beperken van de invoer, vestiging en verspreiding van invasieve exoten in Nederland; het bevorderen van de bestrijding van gevestigde populaties invasieve exoten; het beheersen van invasieve exoten, als bestrijding niet mogelijk is. Het platform streeft dit na om de kwaliteit van het milieu, de natuur en het landschap te verbeteren, voor onszelf én voor toekomstige generaties. Het platform beoogt dit doel te bereiken door: het kritisch volgen van ontwikkelingen in de samenleving die effect hebben op invasieve exoten; het beïnvloeden van de besluitvorming daarover door gebruik te maken van alle daartoe geëigende en geoorloofde middelen; het (laten) verrichten van onderzoek; het verspreiden en verstrekken van informatie; het verkrijgen van gerechtelijke uitspraken; het uitvoeren van andere handelingen en acties die het platform nodig acht om haar doel te bereiken. Zowel personen als organisaties kunnen een samenwerkingsverband aangaan met het platform. Geïnteresseerden kunnen een mail zenden aan info@invasieve-exoten.nl."

Invasieve exoten: Tuin er niet in!

"De dagen lengen, de vogels beginnen te fluiten en veel mensen krijgen zin om in hun tuin te werken en nieuwe tuinplanten aan te schaffen. Weet jij welke tuinplanten een risico kunnen zijn voor de natuur? Daar hebben wij nu een handige hulp voor! Veel uitheemse planten die inmiddels in de Nederlandse natuur voorkomen zijn ooit als tuinplant van ver naar Nederland gehaald voor hun sierwaarde. Ruim zestig procent van de uitheemse plantensoorten die in Nederland in het wild zijn waargenomen, zijn verwilderde tuinplanten! Het merendeel van alle in Nederland te verkrijgen uitheemse tuinplanten levert gelukkig geen probleem op in de tuin of in de natuur, omdat ze niet zelfstandig kunnen overleven en verspreiden. Maar een aantal soorten kan wel verwilderen en schade toebrengen aan de natuur.

Hoe kan je zelf verwildering van tuin- en vijverplanten voorkomen? Voorkomen is beter dan genezen: Gooi geen tuinafval zoals snoeiafval, grond of overtollige planten of delen daarvan in de natuur of openbaar groen; Gooi geen (overtollige) waterplanten, of delen daarvan, in openbaar water; Plant buiten je tuin geen tuinplanten aan, en zaai daar ook geen tuinplanten uit; Plant ook geen invasieve soorten in de tuin, kijk eerst op Tuinernietin.nl voor advies voordat je een plant koopt!

Een nieuw hulpmiddel: een databank met tuinplanten. De algemene aanbeveling om geen invasieve soorten aan te planten is nog best lastig. Hoe weet je namelijk of een tuin- of vijverplant kan verwilderen en mogelijk voor problemen gaat zorgen in de natuur? Om je te helpen met de keuze van tuin- en vijverplanten is vanaf nu een zoekfunctie beschikbaar op de website van de campagne Invasieve exoten: Tuin er niet in! Hiermee kan iedereen gratis bondige informatie vinden over wel meer dan 1500 planten. Denk hierbij aan informatie over geschikte groeicondities, of de soort potentieel invasief wordt geacht, hoe hiermee kan worden omgegaan en welke soorten dan een prima alternatief zijn, mocht de plant een risico met zich meebrengen (ca. 150 soorten). Over het algemeen geldt dat het beter is om soorten te vermijden die zich snel en zelfstandig kunnen verspreiden en woekeren." (bron en voor nadere informatie zie FLORON en Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), maart 2021)

Reuzenberenklauw

"In oktober 2020 is de 'Leidraad beheer reuzenberenklauw' verschenen. De Leidraad biedt handvatten voor succesvol beheer en bestrijding van deze invasieve exoot. De reuzenberenklauw staat sinds 2017 op de Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent onder andere dat EU-lidstaten de plicht hebben om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen of zo te beheren dat verspreiding wordt voorkomen. De leidraad geeft hier een praktische invulling aan. Leidraad. Bestrijden van de reuzenberenklauw is een hele klus, maar is zeker uitvoerbaar. De leidraad geeft hier handvatten voor en geeft een compact overzicht van alles wat daarbij komt kijken. Met onder andere aandacht voor herkenning, achtergrondinformatie, plan van aanpak en diverse bestrijdingsmethodes worden uitgelegd. Ook het belang van een gecoördineerde aanpak wordt benadrukt.

Manieren van bestrijding. Voor een succesvolle plaatselijke bestrijding moeten eerst de groeiplaatsen in kaart worden gebracht. Centraal staat altijd de uitputting van de zaadbank. Voorkomen dat de planten gaan bloeien is daarvoor essentieel. Dit kan onder meer door maaien of begrazen, voordat de plant bloemschermen vormt. De bestrijding is nog effectiever als ook de wortels van de plant worden aangepakt. Bufferzones. Het instellen van bufferzones is een kosteneffectieve methode om ervoor te zorgen dat de reuzenberenklauw zich in een bepaald gebied niet verder kan verspreiden. Een bufferzone is minimaal 25 meter breed; in deze zone wordt ervoor gezorgd dat planten niet in bloei komen en dus geen zaad kunnen zetten. Dat is voldoende om op die plek verspreiding te voorkomen. De leidraad is opgesteld door CLM Onderzoek & Advies en Landschapsbeheer Flevoland en is mogelijk gemaakt door de provincies Flevoland, Gelderland, Utrecht en Overijssel." (bron: CLM Onderzoek & Advies)

Reactie toevoegen