Insecten

Gratis boekje boordevol ideeën: aan de slag voor insecten

"Het gaat niet goed met insecten, dat wordt steeds duidelijker. Om hier wat aan te doen zijn grootschalige maatregelen nodig en een ander gebruik van de schaarse ruimte in ons land. Deze veranderingen krijgen we niet van de ene op de andere dag voor elkaar. Toch kunnen we ook op korte termijn al wat doen voor vlinders, bijen en andere insecten.

Het dringt bij veel mensen en organisaties door dat er echt iets mis is met insecten en biodiversiteit en we merken dat velen daar iets aan willen doen. Bij De Vlinderstichting komen steeds meer vragen op dit gebied binnen, zoals: “Wat kan ik zelf doen voor vlinders?”, “Onze gemeenteraad heeft aangegeven dat we in het groen meer moeten doen voor insecten, hoe doe ik dat?” en ook vanuit de agrarische sector komen steeds meer vragen over wat een boer op zijn eigen land kan doen en tegelijkertijd toch ook nog succesvol kan boeren. Uiteraard proberen we iedereen netjes te antwoorden en tips te geven, maar omdat de vragen vaak eenzelfde achtergrond hadden, was het beter om iets te maken waar veel mensen verder mee komen. Een studente van de WUR, Tessa van de Nadort, heeft die uitdaging aangenomen en heeft heel veel ideeën op een rijtje gezet. Ze heeft teksten geschreven, illustraties gemaakt en foto’s verzameld en daar een prachtig boekje van gemaakt: ‘Aan de slag voor insecten’.

Het boekje bevat vier hoofdstukken die allemaal een andere doelgroep bedienen. Zo is er aandacht voor bebouwd gebied - tuinen, balkons of bedrijfstuinen - en is er een hoofdstuk over openbaar gebied, zoals groenstroken, parken, sportvelden en golfbanen. Maar ook agrarisch gebied en natuurgebieden komen aan de orde. Uitgangspunt is dat de genoemde maatregelen goed zijn uit te voeren en ook bewezen hebben dat ze werken. Voor tuinbezitters wordt onder andere aandacht besteed aan inheemse planten, bestrijdingsmiddelen en hoe je een mooie en biodiverse groene schutting kunt maken. In het openbaar groen zijn ook volop kansen, bijvoorbeeld door een ander bermbeheer zoals ook wordt gepropageerd door Kleurkeur; de aanleg en het goed beheren van bloemrijke graslanden in parken en groenstroken of de opgave om voor waterberging te zorgen combineren met meer ruimte voor biodiversiteit. Voor boeren staat er onder meer informatie in over het belang en goed beheer van sloten en houtwallen en de mogelijkheden voor meer biodiversiteit in de randen van de percelen. En ook natuurgebieden komen uitgebreid aan bod. Het boekje 'Aan de slag voor insecten' met praktische tips is hier gratis digitaal te bestellen. Wil je een papieren boekje, dan kun je die hier voor 7,50 bestellen in de Vlinderwinkel." (bron: De Vlinderstichting, december 2020)

Massale insectensterfte en plannen voor herstel

Insecten verdwijnen in rap tempo, ook in Nederland. De intensieve landbouw zou de voornaamste veroorzaker zijn. In een kwart eeuw tijd verdween maar liefst 76 procent van de totale insectenpopulatie uit een aantal Duitse natuurreservaten. Dat concludeerden onderzoekers in 2017 in een artikel in het wetenschappelijk tijdschrift PLOS ONE. Het leidde wereldwijd tot grote opschudding. Een ‘ecologisch armageddon’ kopte de Britse krant The Guardian. Maar er klonk ook kritiek. De gegevens, die waren verzameld in 31 Duitse natuurgebieden, zouden ‘ondeugdelijk’ zijn. Die kritiek wordt nu, in het omvangrijke nieuw rapport 'Achteruitgang insectenpopulaties in Nederland: trends, oorzaken en kennislacunes' (maart 2018) van Wageningen Universiteit, van tafel geveegd. “We hebben de studie kritisch tegen het licht gehouden”, zegt de Wageningse hoogleraar Plantenecologie en Natuurbeheer David Kleijn, co-auteur van het rapport, “en een aantal onafhankelijke statistici ernaar laten kijken. Er is gewoon geen gat in te schieten.” Het nieuwe rapport is een second opinion bij de Duitse insectenstudie, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Insecten vervullen een cruciale functie binnen het ecosysteem. 80 procent van alle wilde planten zijn voor bestuiving afhankelijk van insecten. Daarnaast zijn insecten een bron van voedsel voor 60 procent van alle vogels. De sterfte onder insecten kan leiden tot onverwachte uitval van functies binnen het ecosysteem: “We horen bijvoorbeeld van Nederlandse boeren dat plantresten soms niet meer vergaan in de bodem. Het aantal insectenlarven en kleine insecten die in de bodem zorgen voor het natuurlijke afbraakproces, is blijkbaar zo teruggelopen, dat de resten het volgende jaar bij het omploegen van het akker gewoon weer omhoog komen”, aldus Kleijn. Om de insectenafname te keren, hebben o.a. ecologen, natuurorganisaties en LTO gezamenlijk het Deltaplan Biodiversiteitsherstel opgesteld. (bron en voor nadere informatie zie Vincent Harmsen in One World, 3-5-2018)

Insectentelling

"In mei 2019 kwamen onderzoekers en belanghebbenden in Wormer bij elkaar voor de landelijke aftrap van een nieuw monitoringssysteem voor insecten. Het systeem maakt het voor het eerst mogelijk om volledig automatisch insecten te tellen én te herkennen. Adnan Tekin, gedeputeerde van de provincie Noord-Holland, is blij met het systeem. “Het gaat al jarenlang wereldwijd slecht met de biodiversiteit. In Noord-Holland doen we er veel aan om de achteruitgang te stagneren en zelfs te stoppen. Wij onderzoeken zelf ook hoe het gesteld is met de biodiversiteit in Noord-Holland en geven elke twee jaar een eigen biodiversiteitsmonitor uit. De term meten is weten geldt juist bij dit onderwerp,” aldus Tekin.

Koos Biesmeijer, wetenschappelijk directeur van Naturalis Biodiversity Center, onderstreept het belang van behoud en herstel van biodiversiteit. Om de achteruitgang van insecten te illustreren, gebruikt hij een krachtig beeld van een autoruit vol insecten. “Iets dat niet lang geleden nog heel normaal was, gebeurt je nu niet meer in Nederland. Er is een enorme achteruitgang gaande in biomassa van insecten. Er zijn veel maatregelen mogelijk om de insecten een handje te helpen. Het aanpassen van waterpeil in polders bijvoorbeeld, of een ander maaibeleid,” zegt Biesmeijer. “Om de effectiviteit van die maatregelen te weten, moeten we de insectenstand betrouwbaar kunnen meten.”

Betrouwbaar meten van de insectenstand kan nu voor het eerst volledig automatisch gedaan worden. Beeldherkenning, de techniek achter de automatische camera’s, is getraind met duizenden foto’s van insecten van amateurs en professionals die de beelden op Waarneming.nl beschikbaar stelden. Deze data is cruciaal om de software voldoende betrouwbaar te maken. Nederland loopt voorop met deze techniek omdat de beeldbank waarmee de software kan leren hier uitzonderlijk goed is. De lancering van de camera’s is dan ook een wereldprimeur. Cosmonio, het bedrijf achter de slimme software, trainde kunstmatige intelligentie met de beelden om insecten te kunnen herkennen en tellen. “De software is nu in een stadium dat het betrouwbaar in het veld kan worden ingezet” vertelt Ioannis Katramados, directeur van Cosmonio. Hij is er trots op dat zijn zelflerende software nu gebruikt kan worden voor monitoring van biodiversiteit.

Eelke Jongejans van de Radboud Universiteit in Nijmegen heeft jarenlange ervaring met het tellen van insecten. “De huidige methodes zijn arbeidsintensief en worden daarom slechts op enkele plekken ingezet,” zegt Jongejans. “Dit levert betrouwbare data op, maar die is zeer lokaal”. De nieuwe camera’s kunnen op meerdere plekken tegelijk meten en slaan alles op. Theo Zeegers van EIS kenniscentrum insecten noemt dat ook een groot voordeel. “Beelden die nu gemaakt worden, maar nog niet volledig door de software kunnen worden herkend, zijn later wellicht wel bruikbaar als de software nog slimmer is geworden”.

De pilot met honderd camera’s in Nederland levert nu al veel buitenlandse belangstelling op. Als de camera’s in de zomer van 2019 betrouwbare data opleveren, is uitrol naar de rest van de wereld zeker mogelijk. Het Wereld Natuurfonds, een belangrijke sponsor van het project, onderstreept het belang van een wereldwijd netwerk van insectenmonitoring. Ayham Bayzid, eigenaar van Zorgboerderij Saens Groen in Wormer, waar het systeem als eerste in gebruik genomen is, werkt al jaren aan insectenmonitoring. “In 2019 gaan we de cameravallen inzetten naast traditionele vang- en telmethoden (plakvallen). Zo kunnen we de verkregen data goed vergelijken en de betrouwbaarheid van het systeem vaststellen”. Ayham staat in nauw contact met de provincie Noord-Holland en de makers van de cameravallen houden zijn onderzoek nauwgezet in de gaten. Als de camera’s een jaar draaien en betrouwbare gegevens leveren, is de toekomst veelbelovend." (bron: Naturalis Biodiversity Center, 1-6-2019)

Aquatische insecten en vliegende landinsecten

Gaan onze aquatische insecten net zo achteruit als de vliegende landinsecten? Is het mogelijk om oorzaken aan te geven voor gevonden trends ? En wat leren we daarvan? Dat zijn vragen die Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) wil laten onderzoeken door de Radboud Universiteit en EIS Kenniscentrum Insecten. In 2017 veroorzaakte een onderzoek naar de afname van de biomassa aan insecten veel beroering. Toen bleek dat in de afgelopen 27 jaar de biomassa van vliegende insecten met meer dan 75 procent is afgenomen in beschermde natuurgebieden van Duitsland. Onderzoeken in Nederlandse (natuur)gebieden bevestigden het beeld en toonden aan dat de situatie in Nederland vergelijkbaar is. De afname van insecten leidt tot het wegvallen van belangrijke schakels in het voedselweb, wat zich onder andere uit in de afname van voedsel voor vogels.

Veel insecten brengen een deel van hun leven door in oppervlaktewater. Libellen, muggen, haften, eendagsvliegen en steenvliegen zijn daar voorbeelden van. De waterschappen vroegen zich af of de afname van biomassa ook waarneembaar is bij de insecten met een aquatische levensfase. Waterschappen spannen zich in om de biodiversiteit in watersystemen en de ecologische kwaliteit van oppervlaktewater te vergroten. Het is dan van belang om beter te begrijpen welke factoren van invloed zijn op die afname van insecten. Het onderzoek wordt uitgevoerd door EIS Kenniscentrum Insecten en de Radboud Universiteit. Om alle goede data en metadata boven water te krijgen, moesten de onderzoekers terug naar de oorspronkelijke gegevens zoals aanwezig bij de waterschappen. Vanwege de enorme hoeveelheid werk is gekozen om het onderzoek te focussen op zeven waterschappen. Waterschappen verzamelen al vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw gegevens over de samenstelling van flora en fauna en over de omstandigheden waaronder die zijn aangetroffen. Na selectie bleken de gegevens van ruim 15.000 monsternames van circa 3.500 locaties geschikt te zijn voor analyse in dit onderzoek, waardoor circa 800.000 gegevens benut kunnen worden voor statistische analyse. In de loop van 2019 vindt de analyse van deze gegevens plaats. Naar verwachting zullen de resultaten daarvan aan het eind van 2019 bekend worden. Over de uitkomsten van het onderzoek zal zowel in de wetenschappelijke literatuur als in de vakbladen voor waterbeheerders worden gepubliceerd. (bron: STOWA, EIS Kenniscentrum Insecten en Radboud Universiteit, mei 2019)

Insectenhotel

Insecten zijn bij veel mensen niet erg geliefd. Toch verdienen ze positieve waardering. Daar zijn niet alleen 'menselijke' argumenten voor aan te voeren als schoonheid, interessante levensloop of direct nut. Insecten spelen door hun verscheidenheid en aantal een zeer belangrijke rol in het biologische evenwicht. Alleen al als voedsel voor veel vogels zijn ze onmisbaar. Ook zouden veel planten niet bestaan als de vele duizenden soorten insecten als vlinders, bijen, vliegen en kevers deze niet zouden bestuiven. Door het steeds meer ‘opruimen’ van het landschap en tuinen, verdwijnen veel plekjes waar insecten zouden kunnen leven. Vandaar dat tegenwoordig als alternatief het zogeheten insectenhotel als nestgelegenheid voor insecten in opkomst is. Met bescheiden middelen en materialen kun je eenvoudig zelf een insectenhotel maken en in je tuin plaatsen. De rest gaat vanzelf; de insecten weten ze al snel te vinden.

Voor nadere informatie zie:

- Folder van Natuurmonumenten over hoe je zelf een insectenhotel kunt maken en de verschillende varianten die mogelijk zijn.

- Informatie over insectenhotels op Wikipedia.

- Foto's met voorbeelden van verschillende insectenhotels.

- Nog meer voorbeelden en tips m.b.t. insectenhotels.

- Nog meer tips voor insectenhotels.

Reactie toevoegen