Groene daken, gevels en tuinen

groene_daken_dakakker_rotterdam_kopie.jpg

Boven op het Schieblock in Rotterdam-Noord is het eerste oogstbare dak in de Randstad gerealiseerd: de DakAkker. Hier worden groenten, fruit en kruiden verbouwd en honingbijen gehouden.

Boven op het Schieblock in Rotterdam-Noord is het eerste oogstbare dak in de Randstad gerealiseerd: de DakAkker. Hier worden groenten, fruit en kruiden verbouwd en honingbijen gehouden.

Groene gevels hebben de toekomst. Het vergroenen van daken en gevels is een trend in de bouw. Onderzoeker Marc Ottelé richtte zich specifiek op gevels en ziet aanzienlijke voordelen in het aanbrengen van ‘verticale’ vegetatie. De planten helpen onder meer om schadelijk fijnstof uit de lucht te halen. Ottelé is op 28 juni 2011 op dit onderwerp gepromoveerd aan de TU Delft. Ottelé: 'Zogenoemd verticaal groen is steeds meer een aantrekkelijke optie bij het ontwerpen en ontwikkelen van moderne gebouwen. Verticale vergroening draagt bij aan de verbetering van het thermisch gedrag (isolerende eigenschappen) van gebouwen, toenemende biodiversiteit, esthetische en sociale aspecten, maar ook tot de vermindering van luchtverontreinigende stoffen zoals fijnstof deeltjes en koolstofdioxide.'

Fijnstof
In zijn onderzoek kon Ottelé experimenteel bevestigen dat planten op gevels inderdaad fijnstof opnemen. 'Met beeldbewerkings-software en opnames van een elektronenmicroscoop, zijn we er in geslaagd om fijnstof deeltjes op de bladeren rechtstreeks te onderzoeken. We kunnen tevens de deeltjesgrootte en het aantal deeltjes identificeren.' De accumulatie van fijnstof deeltjes op bladoppervlakken is van belang voor de volksgezondheid. Stofdeeltjes kleiner dan 10 micrometer zijn voornamelijk relevant in dichtbevolkte stedelijke gebieden. Ze worden diep in de luchtwegen ingeademd en veroorzaken zo gezondheidsschade.

Isolerend
Ottelé constateerde nog andere potentiële voordelen van groene gevels. 'Onze metingen laten zien dat vegetatie de windsnelheid langs gevels kan verminderen. De resultaten tonen ook aan dat verticaal groen een positief effect heeft op de isolerende eigenschappen van gebouwen.'

Twee types
Dit laatste geldt vooral voor zogenoemde living wall systemen. Ottelé legt uit: 'Er zijn twee hoofdtypes bij verticaal groen: groene gevels en living wall systemen. Groene gevels zijn begroeid door klimplanten, hetzij rechtstreeks groeiend tegen een muur of indirect groeiend met hulpconstructies. Living wall systemen zijn geïntegreerde of prefab-systemen die zijn aangebracht op een constructie of hulpframe waarin de planten wortelen. Living wall systemen zijn een vrij nieuwe technologie waaraan nog zelden onderzoek is verricht.'

Voor wie zich nader in dit onderwerp wil verdiepen, is het proefschrift van Marc Ottelé The Green Building Envelope. Vertical Greening (269 pagina's) online te lezen.

- De laatste jaren is het een trend om "groene daken", daken met beplanting, te stimuleren. Groene daken houden water langer vast en geven het traag af, wat goed is voor de waterbergingscapaciteit van een gebied. Diverse gemeenten subsidiëren reeds de aanleg van groene daken. De overheid zou begroening van daken en gevels echter moeten verplichten. Dat stelt Ruud van Scheijndel, voorzitter Vereniging Bouwwerk Begroeners (VBB). Op dit moment ontstaan initiatieven voor groene daken vaak gemakkelijk, maar het uiteindelijke plan wordt vaak wegbezuinigd. Van Scheijndel geeft aan dat de populariteit van groene daken toeneemt, maar zijn er te veel gemiste kansen. "Diverse gemeenten stimuleren weliswaar groene daken vanwege de waterbergingscapaciteit en trage waterafgifte. Maar ik heb nog geen enkel bestemmingsplan gezien waarin groene daken verplicht worden gesteld", aldus de voorzitter. Bouwtechnisch levert het volgens Van Scheijndel geen problemen op: "De meeste daken van woningen uit de jaren 60 en 70 zijn constructief geschikt. Grind eraf, dakisolatie schuimen." Volgens hem kan een groen dak 70 jaar mee. (bron: Tuin & Landschap, 3-2-2010)

Meer diversiteit in beplanting op groene daken is wenselijk
Een groen dak is gevoelig voor droogte. Bij de aanleg van een groen dak dient men daarom verder te kijken dan alleen de standaardlijst met vetplanten, mossen en kruiden, stelt Carmen Van Mechelen. Voor haar promotieonderzoek (2015) aan de Katholieke Universiteit Leuven ging ze in Zuid-Frankrijk op zoek naar geschikte mediterrane planten voor de aanleg van groene daken. In haar onderzoek ging Van Mechelen op zoek naar geschikte mediterrane planten ter verrijking van groene daken in noordelijkere streken. In de streek rond Avignon in het zuiden van Frankrijk verzamelde zij 372 planten op 20 locaties. "Van al die planten wordt 79% nog niet gebruikt op groene daken. Daar zitten vetplantjes en kruidachtigen bij, maar ook veel eenjarige planten, waaronder grassen, anjers en kruisbloemen. Bij voldoende licht en regen komen ze massaal uit. Ze zorgen voor kleurrijke bloemen, produceren veel zaden en sterven daarna. Ze overbruggen droge perioden als zaad. Dat maakt dat deze eenjarigen een goede buffer zijn in extreme weersomstandigheden. Als andere planten de droogte niet overleven, zullen de eenjarigen de lege ruimte vullen. Dat maakt ze ook interessant op een groen dak, waar ze nu zelden gebruikt worden", aldus Van Mechelen. "Mensen controleren graag wat er groeit", stelt Van Mechelen. "Bij de jaarlijkse onderhoudsbeurt van groene daken is men nogal snel geneigd om onkruid uit te trekken. Of nog wat bij te sproeien bij droogte. Maar sproeien is in ons klimaat alleen nodig in de periode kort na aanleg van een groen dak. Dorre, kale plekken horen er af en toe bij, ook al ziet het er niet mooi uit. We moeten leren de natuur haar gang te laten gaan." (bron: Katholieke Universiteit Leuven, 25-03-2015)

Naast het groene dak is ook stadslandbouw een fenomeen in opkomst. En wat krijg je als je die twee combineert? Juist, weer een nieuw Van Dale-woord: dakakker. Boven op het Schieblock in Rotterdam-Noord is het eerste oogstbare dak in de Randstad gerealiseerd: de DakAkker. Hier worden groenten, fruit en kruiden verbouwd en honingbijen gehouden. Lees hier meer over op de site Luchtsingel en kijk daar naar het filmpje over de ´dakboeren´ in Rotterdam-Noord. In 2015 heeft het project de provinciale Pluk van de Pettefletprijs gewonnen.

Operatie Steenbreek: project om burgers te enthousiasmeren om hun tuin en/of daken te vergroenen
Operatie Steenbreek is een landelijke samenwerkingsverband tussen groene kennisinstellingen, bedrijfsleven, overheid en burgers, met als doel de toenemende betegeling van particuliere tuinen tegen te gaan en zodoende het stedelijke leefklimaat te verbeteren. Zo dragen burgers zelf bij aan de leefbaarheid van hun buurt. Bovendien zorgt groen in de buurt voor verkoeling, waterberging en biedt het een leefgebied voor vogels, vlinders, bijen en andere insecten.

- De website Groen Boven Alles is een initiatief van VHG Vakgroep Dak- en Gevelbegroeners. Met de site wil VHG de meerwaarde van groene daken en gevels duidelijk maken aan diverse partijen in de sector: beleidsmakers, architecten, woningcorporaties, scholen, VvE's en geïnteresseerde particuliere woningeigenaren. Op de website vindt de bezoeker een overzicht van al deze voordelen, inclusief de wetenschappelijke onderbouwing. Ter inspiratie zijn mooie voorbeelden uit de praktijk opgenomen. Groen Boven Alles helpt de geïnteresseerde bezoeker ook zijn weg te vinden in de vele stimuleringsmaatregelen die er inmiddels zijn in diverse gemeenten.

- Als je dan toch bezig bent met het 'vergroenen' van je tuin, kun je hem net zo goed ook gelijk diervriendelijk maken. Op de site van VARA's Vroege Vogels vind je tientallen tipvideo's voor een diervriendelijke tuin.

- Versteende tuinen leiden ook tot extra wateroverlast omdat het water niet goed weg kan. Watergraaf Peter Glas van Waterschap De Dommel, die bovendien stelt dat de riolen eigenlijk alleen voor afvalwater zijn en niet voor regenwater, heeft, n.a.v. wateroverlast in Brabant in juni 2016, de volgende tips voor tuineigenaren: "Veel tuinen zijn tegenwoordig compleet betegeld, het water kan nergens de grond in. En regenpijpen gaan rechtstreeks het riool in. Zaag de regenpijp af en richt 'm naar de grond. Of gebruik een regenton, dan heb je gelijk water voor de plantjes in de tuin."

Reactie toevoegen