Gemeentelijke herindelingen: overzicht

hollands_kroon_kaart_met_de_oude_gemeenten_kopie.jpg

Jaarlijks fuseert een aantal kleine gemeenten tot grotere gemeenten om de toenemende en complexere taken aan te blijven kunnen. Zo is in 2012 de nieuwe gemeente Hollands Kroon ontstaan uit de gemeenten Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer.

Jaarlijks fuseert een aantal kleine gemeenten tot grotere gemeenten om de toenemende en complexere taken aan te blijven kunnen. Zo is in 2012 de nieuwe gemeente Hollands Kroon ontstaan uit de gemeenten Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer.

Heronder vind je een overzicht van de gemeentelijke herindelingen van de afgelopen jaren, en van (beoogde) herindelingen in de komende jaren.

Per 1 januari 2011 is het aantal gemeenten door herindeling gedaald van 430 naar 418. Het betreft de volgende herindelingen:
- (UT) Breukelen, Loenen en Maarssen > Stichtse Vecht.
- (UT) Abcoude > De Ronde Venen.
- (NB) Lith > Oss.
- (NH) Andijk en Wervershoof > Medemblik.
- (FR) Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel > Súdwest-Fryslân.
- (LB) Eijsden en Margraten > Eijsden-Margraten.
- (ZH) Bodegraven en Reeuwijk > Bodegraven-Reeuwijk.

Per 1-1-2012 heeft de volgende herindeling plaatsgevonden:
- (NH) Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer > Hollands Kroon.

Per 1-1-2013 hebben de vogende herindelingen plaatsgevonden:
- (NH) Harenkarspel en Zijpe > Schagen.
- (ZH) Dirksland, Goedereede, Middelharnis en Oostflakkee > Goeree-Overflakkee.
- (ZH) Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland > Molenwaard.

Per 1-1-2014 hebben de volgende herindelingen plaatsgevonden:
- (FR) Gaasterlân-Sleat, Lemsterland en Skarsterlân > De Fryske Marren.
- (FR) Opheffing gemeente Boarnsterhim. Deze is verdeeld over meerdere omliggende gemeenten, namelijk de gemeenten Leeuwarden, Heerenveen, Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren. Deze laatste gemeente is tegelijkertijd met de opheffing van de gemeente Boarnsterhim ontstaan.
- (ZH) Boskoop en Rijnwoude > Alphen aan den Rijn.
- Kaart met alle gemeenten, met links naar de gemeentesites.

Per 1-1-2015 hebben de volgende herindelingen plaatsgevonden:
- (ZH) Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist > Krimpenerwaard.
- (NH) Schermer en Graft-De Rijp > Alkmaar.
- (NB) Maasdonk: deels over naar de gemeente 's-Hertogenbosch (= Nuland en Vinkel), deels naar de gemeente Oss (= Geffen).
- (GL) Millingen aan de Rijn, Ubbergen en Groesbeek > Berg en Dal.
- (ZH) Bernisse en Spijkenisse > Nissewaard.

Per 1-1-2016 hebben de volgende herindelingen plaatsgevonden:
- Bussum, Naarden en Muiden > Gooise Meren.
- Edam-Volendam en Zeevang > Edam-Volendam.
- Per 1-1-2016 zijn er nog 390 gemeenten.

Per 1-1-2017 heeft de volgende herindeling plaatsgevonden:
- Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel > Meierijstad.
Per 1-1-2017 heeft ons land nog 388 gemeenten. Daarvan zijn er ca. 120 die geen (enkelvoudige) plaatsnaam binnen die gemeente zijn, dus hetzij een fictieve (streek e.d.) naam (zoals Lingewaal), hetzij een naam die uit meer plaatsnamen bestaat (zoals Geldrop-Mierlo).

Per 1-1-2018:
- De gemeente Leeuwarderadeel wordt opgeheven en toegevoegd aan de gemeente Leeuwarden.
- Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren > Midden-Groningen.
- Het Bildt, Franekeradereel, Menameradiel en een deel van Littenseradiel > Waadhoeke.
- Bellingwedde en Vlagtwedde > Westerwolde.
- Rijnwaarden en Zevenaar > Zevenaar.
- De gemeente Littenseradiel wordt opgeheven en over 3 omliggende gemeenten verdeeld (Leeuwarden, Waadhoeke en Súdwest-Fryslân).
Daarmee daalt het aantal gemeenten per 1-1-2018 per saldo met 8, en zijn er vanaf dan nog 380 gemeenten..

Per 1-1-2019:
- Aalburg, Werkendam en Woudrichem > Altena.
- Onderbanken, Nuth en Schinnen (ONS) > Beekdaelen. - De inwoners van Hulsberg en Nuth zouden hun dorpen liever aan de gemeente Valkenburg aan de Geul toegevoegd zien, omdat zij meer affiniteit hebben met, en vinden dat deze dorpen horen bij het Heuvelland.
- De gemeenten Haren en Ten Boer worden opgeheven en toegevoegd aan de gemeente Groningen (d.w.z. formeel, om wettelijke redenen, ontstaat er een nieuwe gemeente Groningen. In de praktijk zijn het toevoegingen aan de bestaande gemeente Groningen).
- Haarlemmermeer en 'Haarlemmerliede en Spaarnwoude' > Haarlemmermeer.
- Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond > Het Hogeland.
- Binnenmaas, Cromstrijen, Korendijk, Oud-Beijerland en Strijen > Hoeksche Waard.
- Molenwaard en Giessenlanden > Molenlanden.
- Ferwerderadiel, Dongeradeel en Kollumerland c.a. > Noardeast-Fryslân.
- Noordwijk en Noordwijkerhout > Noordwijk.
- Leerdam, Vianen en Zederik > Vijfheerenlanden.
- Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn > Westerkwartier.
- Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal > West Betuwe.
Daarmee daalt het aantal gemeenten per 1-1-2019 per saldo met 25, en zijn er vanaf dan nog 355 gemeenten.

Per 1-1-2020:
- De gemeente Haaren wordt opgeheven en opgesplitst over 5 omliggende gemeenten (kan anno eind 2017 ook nog 2021 of 2022 worden).
- Gedeputeerde Staten van Limburg hebben voorjaar 2017 de knoop doorgehakt dat zij vindt dat de gemeenten Heerlen en Landgraaf (per 2020) moeten fuseren, omdat die er onderling niet uit komen. Hiertoe hebben zij in maart 2017 het Herindelingsontwerp vastgesteld. De Ministerraad is er in oktober 2017 mee akkoord gegaan. Als vervolg gaat het nog naar de Raad van State, waarna de Tweede Kamer er een definitief besluit over moet nemen.
- 'Nuenen, Gerwen en Nederwetten' en Eindhoven.

Waarschijnlijk:

- Uden en Landerd (met evt. nog Bernheze).

Nog onzeker:

- Drechterland, Enkhuizen, Hoorn en Stede Broec.

Afgeblazen:

- Bergen, Gennep en Mook en Middelaar > Maasduinen.

- Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg.

Opsplitsing

Doorgaans gaan gemeenten als geheel op in een nieuwe fusiegemeente. Maar gemeenten die vaak zelf zijn ontstaan uit een eerdere 'fusieronde', grijpen de gelegenheid soms aan om te bezien of de gemeente bij een volgende herindelingsronde wellcht niet beter gesplitst kan worden, en over verschillende, al dan niet nieuwe fusiegemeenten, kan worden verdeeld. Dit doorgaans op grond van landschappelijke, maatschappelijke en/of economische overeenkomsten tussen de desbetreffende gebieden. Zo is de gemeente Boarnsterhim in 2014 verdeeld over 4 omliggende gemeenten, is de gemeente Maasdonk in 2015 gesplitst over 2 omliggende gemeenten, en wordt de gemeente Littenseradiel in 2018 verdeeld over 3 omliggende gemeenten.

Vaak gaat aan een besluit tot herindeling een onderzoek naar het minder ingrijpende 'samenwerken' met omliggende gemeenten vooraf. Maar onderzoekscommissies concluderen vrijwel altijd dat het begrijpelijke gevoel van niet willen herindelen maar wel willen samenwerken, geen duurzame en efficiënte oplossing is. Samenwerkingsverbanden creëren een extra bestuurslaag waar eigenlijk niemand voorstander van is, zijn democratisch minder effectief en (kunnen) leiden tot stroperigheid. Vandaar dat men in een volgende ronde vaak alsnog besluit tot herindeling. Maar samenwerken doe je als gehele gemeente. Daarom oriënteert men zich als gemeente op samenwerking met omliggende gemeenten. De volgende stap is dan vaak dat men dat omzet in herindelingsopties met diezelfde gemeenten. Met welke gemeente gaat gemeente A fuseren? Dat is hét momentum om de eventuele wenselijkheid van een opsplitsing te onderzoeken en aan de opties toe te voegen. Vreemd genoeg wordt dat vaak 'vergeten', terwijl het wel onder de bevolking leeft. Voorbeelden:

- De gemeente Zederik gaat in 2018 fuseren met de gemeenten Leerdam en Vianen tot de gemeente Vijfheerenlanden. Terwijl een deel van de kernen van deze gemeente (die zelf in 1986 uit fusie van een 7-tal dorpsgemeentetjes is ontstaan) georiënteerd is op Leerdam e.o., en een ander deel op de Alblasserwaard. Die inwoners zouden zich met hun kernen liever bij de gemeente Molenwaard c.a. hebben aangesloten.

- De gemeente Lingewaal gaat als geheel fuseren met de gemeenten Geldermalsen en Neerijnen. Terwijl een deel van de kernen meer op Leerdam is georiënteerd.

- De piepkleine gemeente (qua inwonertal) Haarlemmerliede en Spaarnwoude heeft herindeling enkele decennia kunnen tegenhouden. Tot zij er recentelijk toch aan moest geloven. Uiteindelijk heeft zij besloten als geheel te fuseren met de gemeente Haarlemmermeer. Dat ligt deels voor de hand omdat hoofdplaats Halfweg al sinds jaar en dag een tweelingdorp vormt met het Haarlemmermerse dorp Zwanenburg. Het dorp Spaarndam echter, is al sinds jaar en dag een tweelingdorp met het Haarlemse Spaarndam-West. Overgang van Spaarndam naar de gemeente Haarlem had ons dan ook logischer geleken. Dit in feite ene dorp blijft nu in 2 gemeenten liggen...

- De gemeente Nuth gaat in 2019 samen met de gemeenten Onderbanken en Schinnen. Maar de inwoners van de Nuthse kern Schimmert voelen zich meer verbonden met de gemeenten Beek, Meerssen en Valkenburg aan de Geul, en zouden zich dus liever daarbij aansluiten. Zie ook de petitie van inwoners van Schimmert.

Ambtelijke fusie

Een stap minder vergaand dan een herindeling (bestuurlijke fusie) is een ambtelijke fusie (d.w.z. de gemeentelijke organisaties fuseren maar de gemeenten als zodanig - nog - niet). De volgende ambtelijke fusies zijn actueel (op volgorde van jaar van ingang):
- Blaricum, Eemnes en Laren (BEL-combinatie) (sinds 2008);
- Veendam en Pekela (De Kompanije) (sinds 2011);
- Ommen en Hardenberg (sinds 2012). Hardenberg wilde anno eind 2016 de mogelijkheden voor fusie met Ommen onderzoeken, maar voor Ommen was dat niet bespreekbaar. In december 2017 maakt gemeente Hardenberg bekend dat zij de ambtelijke fusie (= Bestuursdienst Ommen-Hardenberg [BOH]) wil opheffen. Voor de motivaties zie de link. De gemeente Ommen is 'not amused', enerzijds over de manier waarop, en daarnaast stelt zij dat het volgens haar een eenzijdig aangekondigde opheffing is, wat volgens de regelgeving helemaal niet zou kunnen. Wordt vervolgd dus...
- Dinkelland en Tubbergen ('Noaberkracht') (sinds 2013);
- Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk (BAR) (sinds 2014);
- Cuijk, Grave, en Mill en Sint Hubert (CGM) (sinds 2014);
- IJsselstein en Montfoort (sinds 2014);
- Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen (ABG) (sinds 2016);
- Zaltbommel en Maasdriel (sinds 2016);
- Boxtel en Sint-Michielsgestel (sinds 2016);
- Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne (vermoedelijk per 2017);
- Lisse, Hillegom en Teylingen (per 2017);
- Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo (BUCH-gemeenten) (per 2017);
- Houten en Wijk bij Duurstede (per 2018).
- Duiven en Westervoort (per 2018).
- Zandvoort en Haarlem (per 2018).

Zie ook:
- De Provincie Noord-Holland stuurt anno 2018 aan op een fusie van de gemeenten Huizen, Blaricum en Laren. Op zich begrijpelijk is de weerstand van kleinere gemeenten tegen een fusie. Vaak denken zij dat 'zelfstandig' blijven met 'slechts' een ambtelijke fusie een beter alternatief is. De VVD Blaricum vindt dat geen goed plan en verwoordt dat als volgt: "De gemeenteraad van Laren vraagt de Provincie om een nadere motivatie op de afwijzing van het voorstel om te komen tot een ambtelijke fusie met Huizen/Laren op regionale beleidsterreinen met gemandateerde wethouders. VVD Blaricum is duidelijk geweest wat betreft haar standpunt hierover. Wij hebben deze regeling een gedrocht genoemd dat in het leven is geroepen om tegen elke prijs 'zelfstandig' te kunnen blijven. Het gevolg: meer bestuurlijke drukte op lokaal niveau, grote kans op conflicten en wederom het verlies van een deel van onze beleidsvrijheid. Wij begrijpen dat de provincie deze oplossing niet geloofwaardig en overtuigend vindt en het behoeft voor ons geen nadere motivering. De gemeente Laren maakt hierin een eigen lokale afweging." (bron)

- Hoogleraar Friso de Zeeuw vindt ambtelijke fusies een 'laffe schijnoplossing', 'in welke val je niet moet trappen'. Onder de link lees je zijn motivaties voor deze stelling.

- Het is op zich begrijpelijk dat - beoogde - fusieprocessen zowel bij burgers als bij lokale politici weerstand oproepen - immers niemand geeft zijn 'zelfstandigheid' graag op, zoiets heeft per definitie al een negatieve connotatie - en stellen sommigen bijvoorbeeld dat 'samenwerken' van de 'zelfstandige' gemeenten beter zou zijn dan fuseren. Vanuit de emotie begrijpelijk, maar daarom nog niet verstandig. Toenmalig gemeentesecretaris van Schijndel, Willem van Rosmalen, legt in dit artikel uit waarom herindelen - in dit geval tot de gemeente Meierijstad - beter is dan 'samenwerken', waarom juist het behoud van autonomie reden zou moeten zijn tot opschaling.

- Landelijk Kennisplatform Ambtelijkefusie.nl, online community met als doel het delen van de aanwezige kennis en ervaring op het vlak van ambtelijke fusie.

- Artikel over actuele ambtelijke fusies 1. - Artikel over actuele ambtelijke fusies 2.

- Voor- en nadelen van een ambtelijke fusie, door adviseur Cees Rootjes.

- In het artikel 'Voor- en nadelen van ambtelijke fusie' licht prof. dr. Arno Korsten het concept van het door hem en anderen bedachte SETA-concept toe (= 'Samen en Toch Apart').

Uitvoerige achtergrondinformatie over alle gemeentelijke herindelingen en grenscorrecties, zowel toekomstige als in het verleden tot stand gekomen, vind je op de site Metatopos van Paul Klein.

Reacties

(8)

Bij het onderdeel ambtelijke fusie ontbreekt de ambtelijke fusie tussen de gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert per 1-1-2014 (formeel is de GR ingegaan op 1-10-2013 met het oog op diverse noodzakelijke voorberedingsbeslissingen).

Dank voor uw melding! Die hadden we nog niet 'gespot'. Ik heb hem toegevoegd.

Er is al een aantal jaren een Ambtelijke fusie tussen Gemeente Ommen en gemeente Hardenberg

Dank! Die heb ik ook gemist. Ik heb hem erbij gezet.

Kunt u mij meer vertellen over het rechtzetten van de zgn. weeffout Alphen-Chaam waar nu een ambtelijke fusie is tussen Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze-Rijen (werkt niet voor de bevolking, ziekteverzuim onder het ambtelijk apparaat bedraagt momenteel 23% en de betrokken ambtenaren gunnen elkaar het licht in de ogen niet)

Het is mij niet duidelijk waar u op doelt met die weeffout. M.i. is er destijds juist iets rechtgezet doordat Riel kennelijk meer banden had met Goirle en daarom naar Goirle is gegaan en niet naar Alphen-Chaam. U doelt er wellicht op dat Alphen en Chaam niet samen hadden moeten gaan? Maar vandaag de dag kunnen kleine gemeenten van zeg 10.000 tot 30.000 inwoners de toegenomen en zwaardere taken niet meer allemaal goed genoeg uitvoeren. Waarbij je niet alleen naar nu moet kijken maar vooral naar de komende jaren. Het is dan logisch om een logisch samenhangende, grotere zelfstandige gemeente te vormen uit 3, 4 of 5 kleine gemeenten die alle uitdagingen in hun regionaal logische verband oppakken, regiobreed bekijken en elkaar niet meer beconcurreren. Maar niemand geeft graag zijn zelfstandigheid op, vandaar dat veel gemeenten en burgers vanuit de emotie niet willen fuseren maar wel samenwerken. Wat een extra bestuurslaag met zich meebrengt met alle lijkende voordelen maar in de praktijk nadelen van dien. Alle onafhankelijke adviesbureaus adviseren één grotere gemeente te vormen die de zaken als één bestuursorgaan streekbreed oppakt. Zie Goeree-Overflakkee, Krimpenerwaard, Westland, Westerkwartier etc. Dus zou dat wellicht ook niet logisch zijn voor één ABG-gemeente? Zie ook het betoog van de voormalige gemeentesecretaris van de toen nog zelstandige, maar richting fusie gaande gemeente Schijndel: http://www.binnenlandsbestuur.nl/willem-van-rosmalen

Hardenberg heeft recent besloten de ambtelijke fusie met Ommen zo spoedig mogelijk te willen ontbinden.Verder mis ik de ambtelijke fusie tussen Veendam en Pekela in de Compagnie. De uitvinding van deze fusies blijft een moeizame constructie in een politiek bestuurlijke context van gemeenten die zo hun 'zelfstandigheid' willen houden, terwijl dat bestuurlijk gezien eigenlijk geen oplossing biedt.

Dank voor de tips! Ik heb e.e.a. aangepast. Wat uw stelling betreft: daar ben ik het geheel mee eens. Ik heb hierboven ook naar enkele artikelen gelinkt die dat onderbouwen.

Reactie toevoegen