Coöperaties

"Een coöperatie is een vorm van zelforganisatie van producenten of verbruikers, gericht op het vergroten van de economische macht en het behalen van schaalvoordeel. Coöperaties zijn in opmars. Op allerlei plekken in Nederland bundelen mensen hun krachten om meer invloed te krijgen over hun eigen leefwereld. Zorgcoöperaties, energiecoöperaties, coöperaties voor groenbeheer, vervoer, het runnen van een plaatselijke supermarkt, bibliotheek, zwembad of theater. Waar de overheid en gevestigde instituties zich terugtrekken, nemen inwoners het over. Soms nemen ze het ook over omdat ze het simpelweg beter kunnen. Nederland kent een rijke coöperatieve geschiedenis. Eerst werden er veel zuivelcoöperaties opgericht, zoals de Domo, het huidige Friesland Campina, wat overigens nog altijd een coöperatie is. Maar ook bloemen- en tuinbouwveilingen, veel vooroorlogse winkels, de boerenleenbank, woningbouwverenigingen en op kleine schaal talloze inkoop-, verkoop- en andere coöperaties.

Met terugwerkende kracht blijkt dat het fenomeen coöperatie een belangrijke rol heeft gespeeld in de economische emancipatie van grote groepen van de bevolking. De coöperatie is een krachtig organisatiemodel voor burgerinitiatieven. Hoewel coöperaties nooit helemaal weg zijn geweest, is er momenteel sprake van een flinke opleving. De achterliggende drijfveren zijn niet heel anders dan een eeuw geleden: ook nu gebruiken inwoners de coöperatie om het heft in eigen hand te nemen, door samen sterk te staan. De vraag is: waarom nu? Het antwoord komt van twee kanten. Aan de ene kant, noem het de negatieve drijfveer, zijn veel voorzieningen aan het afbrokkelen. Dit treft vooral landelijke gebieden. Zorginstellingen trekken zich terug naar de grote kernen, dorpswinkels verdwijnen, het openbaar vervoer wordt minder, bedrijven trekken soms weg en vul zelf maar aan. Waar voorzieningen wegvallen, ontstaat een noodzaak om het zelf te doen.

Coöperaties bieden aan de andere kant ook interessante voordelen. Het is heel prettig als je meer invloed hebt op je leefomgeving. Het is fijn als de menselijke maat weer terugkomt in de zorg. Coöperaties smeden gemeenschapszin en dragen bij aan vitale wijk- of dorpseconomie. De voordelen zijn legio. Er is nog een ander groot, potentieel voordeel: geld. Een coöperatie moet zichzelf per definitie kunnen bedruipen. De meeste bestaande coöperaties doen dat. Sterker nog: coöperaties creëren vaak een aanmerkelijke kostenbesparing. Zo ontstaan interessante verdienmodellen. Veel coöperaties kiezen ervoor de winst te investeren in nieuwe projecten die ten goede komen aan de leefbaarheid. Zo wordt het verdiende geld teruggeploegd in de gemeenschap.

Iedere coöperatie is anders, maar een aantal stappen komt altijd voorbij: bewustwording en inzicht in noodzaak en kansen; het verkennen van lokale kracht en potentie; ontwikkelen van droomscenario; concrete plannen; juridische, fiscale en financiële aspecten; implementatie: oprichting coöperatie; energie vasthouden, aandacht voor continuïteit en het coöperatieve samenwerken vormgeven. Er zijn veel voorbeelden van coöperaties die al deze stappen heel succesvol zelf hebben doorlopen. Vijf coöperaties bieden in de publicatie ‘Coöperaties in 5 stappen. 5x een goed verhaal’ inzicht in hun verhaal, hun aanpak, financiën en ze geven gouden tips aan anderen. Duidelijk is dat het een proces is van vallen en opstaan. Gelukkig kunnen we leren van elkaars ervaringen. Verderop in het boekje staat een stappenplan waar CMO STAMM veel mee werkt in de begeleiding van coöperaties: in 5 stappen naar een coöperatie.

In coöperaties wordt de lokale kracht van inwoners ingezet en te gelde gemaakt voor de eigen leefomgeving en dat heeft veel voordelen, zoals: inwoners nemen een regierol op zich en beslissen samen over de activiteiten van de coöperatie; een gezamenlijke coöperatie van inwoners bevordert samenhang en betrokkenheid; de coöperatie biedt maatwerk, wordt breed gedragen en draait deels op de eigen inzet en inbreng van inwoners; de winst van de coöperatie vloeit terug in de gemeenschap; inwoners hebben met hun coöperatie een sterke positie in samenwerking met andere partijen (gemeenten en instellingen).

Niet alleen de leden hebben voordeel van de coöperatie, maar ook de wijdere omgeving. Dat geldt ook voor gemeenten en instellingen. Zij kunnen taken overdragen aan de coöperaties van inwoners. Op deze manier worden de coöperaties nieuwe partners aan wie (gemeentelijke) taken kunnen worden overgedragen. Het is soms wat wennen voor gemeenten en instellingen, als zij op deze manier regie en beheer van publieke taken uit handen geven. De praktijk leert echter dat er een nieuwe lichting coöperaties in opmars is die zich met lokale kracht en met succes inzet voor de leefbaarheid van dorpen en wijken.

Coöperaties in oprichting hebben behoefte aan een stappenplan, aan aanjagers, meedenkers, aan begeleiding bij het ontwikkelen van verdienmodellen, aan ruimte om deze nieuwe vorm van ondernemerschap te ontwikkelen, aan ondersteuning in alle fasen. Dat geldt ook voor de fase ná de formele oprichting, als het aankomt op het vasthouden van de energie van het begin en het inhoud geven aan het duurzame coöperatieve samenwerken. En er is behoefte aan inspiratie en aanmoediging van succesvolle voorbeelden. De voorbeelden zijn inmiddels legio, getuige ook de bescheiden selectie met nieuwe voorbeelden in deze publicatie. Met trots gepresenteerd, voor eenieder die het zicht op de eigen mogelijkheden wil verrijken. Yvonne Turenhout, directeur-bestuurder CMO STAMM."

Reactie toevoegen