Kats

Plaats
Dorp
Noord-Beveland
Noord-Beveland
Zeeland

kats voorstraat 1909 [640x480].jpg

Kats Voorstraat 1909

Kats Voorstraat 1909

Kats.JPG

Tekst en uitleg over het Voorstraatdorp Kats.

Tekst en uitleg over het Voorstraatdorp Kats.

ZL gemeente Kats in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Kats in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Kats in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Kats

Terug naar boven

Status

- Kats is een dorp in de provincie Zeeland, gemeente Noord-Beveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1941. Per 1-4-1941 over naar gemeente Kortgene*, in 1995 over naar gemeente Noord-Beveland.

* Inwoners van Colijnsplaat en Kats hebben nog tegen de herindeling geprotesteerd o.a. middels een speciaal 'Anti-Samenvoegings Comité' (onder de link vind je hun pamflet met bezwaren tegen de herindeling), maar dat heeft dus niet mogen baten.

- Wapen van de voormalige gemeente Kats.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1204 Chats, 1208 Caths, 1e helft 13e eeuw Cats, 1235 kopie 1247 Subburgendijc, id est Cats, 1280 Clais van Kaetse, 2e helft 16e eeuw Cats.

Naamsverklaring
Ondanks de afwijkende vocaal waarschijnlijk te verbinden, mogelijk als eerdere ontlening, met de woordgroep van het Zuidnederlandse kets (ontstaan uit het Picardische cachier 'drijven, leiden'), oorspronkelijk een weg waarlangs dieren gedreven werden, later veldweg in het algemeen (zie Kaatsheuvel). Een ontwikkeling kats > ontstaan uit kads* > ontstaan uit kades*, met vroege meervouds -s, is niet aannemelijk. Vermakelijk is de door Van der Aa aangehaalde verklaring, als zou de plaats zijn gesticht "door eenen Heer uit het oud adellijk geslacht van Kats, hetwelk volgens sommigen uit de Vorsten der Oude Katten (= de Germaanse stam der Chatti) zoude gesproten zijn".(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Kats ligt ZO van Colijnsplaat, ONO van Kortgene.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en het dorp Kats 52 huizen met 401 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 180 huizen met ca. 440 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De gemeente bestond uit de heerlijkheden Kats en Noord-Beveland en omvatte alleen het dorp. De heerlijkheid was ooit een baronie die op zijn beurt weer vele heerlijkheden omvatte zoals Kats, Katshoek, Oude en Nieuwe Kats en Katsrak. De heerlijkheid behoorde aan het oude geslacht van Kats. ‘De eerste, die uit dezen stam bekend is, was Gijsbertus van Wallen, die geleefd heeft ten tijde van Graaf Floris, bijgenaamd de Vette, en gestorven is in het jaar 1123’ (2). In 1532 is het dorp door overstroming vernield en nadien is het niet weer tot dezelfde bloei gekomen als voorheen. Het kasteel dat hier ooit stond is eveneens door de zee verzwolgen.

In 1598 werd de Oude Noord-Bevelandpolder geschapen, nadat stormvloeden in 1530 en 1532 (Felixvloed) het eiland onder water hadden gezet. Begin 17e eeuw werden de dorpen Colijnsplaat en Kats gesticht. Eerstgenoemd dorp had al vrij snel een eigen kerkelijke gemeente en een, overigens Engelse, predikant. Kats moest daar zestig jaar op wachten. Het was zover op 14 juni 1659: die dag vergaderde hier voor het eerst een kerkenraad. Overigens kwam de dominee ook hier uit Engeland. Hij heette Johannes Jones. Voor de recente ontwikkelingen m.b.t. de kerk zie bij Bezienswaardigheden.

De Z van het dorp gelegen, in 1960 gereed gekomen Zandkreekdam is een afsluitdam in de Zandkreek tussen Kats op Noord-Beveland in het N en Wilhelminadorp op Zuid-Beveland in het Z, aan de Oosterscheldekant van het Veerse Meer. De Zandkreekdam is 830 meter lang, en is het tweede bouwwerk van de Deltawerken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kats heeft 1 rijksmonument, zijnde de Hervormde (PKN) kerk, die oorspronkelijk uit 1687 dateert en daarna diverse malen is verbouwd en gerenoveerd. De kerk staat gezien zijn kleur bekend als het Witte Kerkje. Aanvankelijk is deze kerkelijke gemeente gefuseerd met de Hervormde Gemeente Kortgene. Tegenwoordig is er sprake van de Protestantse Gemeente De Ontmoeting, die haar kerkdiensten houdt in Wissenkerke in de Opstandingskerk en afwisselend in het Witte Kerkje in Kats en de Nicolaaskerk in Kortgene.

De kerk is tegenwoordig eigendom van Stichting Oude Zeeuwse Kerken. Naast reguliere periodieke kerkdienisten zoals hiervoor beschreven, worden er ook 'Onderwegkerkdiensten' gehouden in de maanden juni t/m augustus. Verder doet de kerk o.a. dienst als locatie voor concerten en toneeluitvoeringen, exposities, trouwerijen, doopplechtigheden, uitvaarten, recepties en vergaderingen. Het kerkje met consistorie is bijzonder populair als trouwlocatie van de gemeente Noord-Beveland. Op deze site vind je alle mogelijkheden die de Katse Kerk je biedt. Aansluitend aan het kerkje ligt het Nieuw-Zeelandhuis, dat in 2016 ingrijpend is gemoderniseerd en eveneens te huur is. Lokale vrijwilligers houden de kerk in stand. - Beschrijving van het kerkorgel in tekst en beeld.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Toneelvereniging Comedia della Mare is in 1996 opgericht. Ze voeren jaarlijks een avondvullende kluchtige voorstelling op in Dorpshuis De Vriendschap.

- Oranjefeest (weekend in april of mei).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het prachtige buitendijkse getijdengebied Katse Plaat Z van Kats in de Oosterschelde is volop in beweging. Vanaf de parkeerplaats bij de Zandkreekdam heb je goed zicht hoe de kluut zich bij eb te goed doet aan mossels, garnaaltjes en wormen. Bij laag water komt de zandplaat in het natuurgebied bloot te liggen. Kustvogels gebruiken de zandplaat dan als voedselbron én als rustgebied. Steltlopers als de kluut maar ook visdiefjes, aalscholvers en plevieren komen op de plaat af.

De Katse Plaat wordt net als veel andere getijdengebieden bedreigd door de zandhonger van de Oosterschelde. Zandhonger is het proces van afbraak van onder andere zandplaten langs de kust. Het natuurgebied is onderdeel van Nationaal Park Oosterschelde en maakt deel uit van het Europese netwerk van natuurgebieden: Natura 2000. Het door Natuurmonumenten beheerde natuurgebied is niet toegankelijk voor bezoekers. Wel heb je bij goed weer mooi uitzicht over het gebied vanaf de parkeerplaats bij de Zandkreekdam of de Oosterscheldedijk.

- Naast een jachthaven ligt er bij Kats ook een voormalig werkeiland, waar de brugelementen voor de eind 1965 gereed gekomen Zeelandbrug zijn gebouwd. De werkhaven is tegenwoordig in gebruik als op- en overslagterrein van een bouwbedrijf.

- De Zeeuwse Rozentuin in Kats is een rozenkwekerij met 5 hectare landschapstuinen. In deze tuinen zijn nagenoeg alle soorten rozen en clematissen die ze kweken en verkopen in een natuurlijke omgeving te zien. Zo is er bijv. langs een kreek het botanische laantje met een groot gedeelte van de botanische rozen (ook zijn hier spontaan wilde orchideetjes te vinden). Zomers rijk bloeiend en geurend, in de herfst vol met bottels in allerlei soorten en maten. De collectie klassieke rozen bevindt zich in een strak vormgegeven tuin die omringd wordt door een haag van Spaanse Aak. Deze eeuwenoude vaak maar 1x bloeiende rozen zorgen in juni en juli voor een overdonderende kleurenpracht met een geur die verpletterend is. In de piramidetuin zijn bonte en meerkleurige rozen geplant tussen buxus op vlakken van kleine piramiden. De Engelse rozen (of David Austin rozen) staan in een nieuw gedeelte van de tuin. Hierachter bevindt zich de theatertuin waar zomers concerten kunnen worden gegeven.

Een bezoek aan deze tuinen kan uren wandel-, kijk- en ruikplezier opleveren. En een schat aan informatie. De tuin is uniek in z'n soort; nergens in Nederland is zo'n grote diversiteit aan rozen en clematissen te bewonderen. Door de opzet en de filosofie van de tuin is deze ook interessant voor andere natuurliefhebbers. Wie een keurige strakke tuin verwacht moeten zij teleurstellen. Een dergelijk groot en gevarieerd terrein is niet tot op de millimeter te beheersen. En als voormalig biologieleraar wil de eigenaar ook graag ruimte bieden aan andere bewoners. Door zeer diverse beplanting in combinatie met gebieden waar ze niks doen is de vogelstand in 20 jaar naar 55 vogelsoorten gestegen (waren 20 soorten). Er huist een redelijk groot gezelschap kleine zoogdieren binnen de hekken en de variatie insecten zoals vlinders e.d. is enorm. Om deze diversiteit te bereiken en te behouden moet je terughoudend zijn met menselijk ingrijpen. Bestrijdingsmiddelen worden niet of nauwelijks gebruikt, niet omdat ze aan een modetrend willen meedoen of graag een predicaat willen, maar gewoon uit respect voor de natuur en gezond verstand. Ook de keuze om rozen te kweken past binnen die gedachte; het is een lokaal en duurzaam product (gaat jaren mee) en de productie vindt gewoon buiten plaats zonder aanslag te doen op energiebronnen.

De entree wordt gevormd door aan weerszijden geplaatste fruitbomen die in het voorjaar overweldigend bloeien. Hier zijn honderden perken met allerlei verschillende rozen, niet op kleur of soort gezet maar alles spontaan door elkaar. Deze informele opzet contrasteert fraai met de rechte lijnen van de tuin. Dit wordt extra benadrukt door lange, strakke hagen. In deze enorme tuin zijn kleinere, intieme binnentuintjes aangelegd die afgesloten worden door woekerende, rijkbloeiende clematissen en klimrozen. Ook is hier een lange rozenboog te vinden vol met ramblers die in de maand juni voor een zee van bloemen zorgen. Via de achteruitgang, langs een verscholen weitje kom je lopend langs de kreek, waar soms de ijsvogel broedt, kijkend over het vlakke Zeeuwse land met de Zeelandbrug in de verte.

Voor de echte rozenliefhebber is er in de Zeeuwse Rozentuin in Kats vanaf mei tot half november altijd wel wat te zien. Maar ook in de winter, met sneeuw bijv., kan de tuin een prachtige verstilde aanblik hebben. Ook zijn dan veel vogelsoorten goed waar te nemen. En ook in het voorjaar, als de narcissen bloeien en de eerste bloesem zich laat zien en alle vogels weer gaan zingen en de konijnen rondspringen kan de tuin betoverend zijn. Het entreebewijs kost €5,00 en is het hele bloeiseizoen geldig, kinderen tot 12 jaar gratis. Voor groepen van 10 personen of meer €3,50. Rondleidingen op aanvraag.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kats (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Vriendschap is in 1983/1984 door en voor de inwoners gebouwd. Het werd daarna al snel dé ontmoetingsplek voor Kats en omgeving en herbergt tal van activiteiten: dorpsfeesten, sportvereniging SV Kats, toneel, muziekoptredens, BSO, Peuterspeelzaal, huisarts en biljart. Ook voor cursussen, recepties en vergaderingen biedt het Dorpshuis prima onderdak. Maar bovenal biedt het dorpshuis een gezellige bar (dinsdag- en donderdagavond) met een gastvrije beheerster. Kortom een gezellig thuis voor iedereen.

- Sport: - Sportvereniging SV Kats heeft 2 afdelingen; badminton en callanetics (trimmen; BIK).

Reactie toevoegen