Jutphaas

Voormalige gemeente
Nieuwegein Utrecht
Utrecht

jutphaas_collage.jpg

Jutphaas, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Jutphaas, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

jutphaas_2.jpg

In Jutphaas in de Herenstraat langs het Merwedekanaal.

jutphaas_3.jpg

Jtuphaas gezien vanaf de brug over het Merwedekanaal, we zien ok nog het oude gemeente huis.

jutphaas_8.jpg

Het dorp Jutphaas ten voeten uit, altijd gezellig en leven en beweging.

jutphaas_4.jpg

De Dorpskerk in Jutphaas, of het nooit anders is geweest.

jutphaas_6.jpg

Tekst en uitleg bij de Dorpskerk in Jutphaas.

jutphaas_5.jpg

We zien hier het fort Jutphaas, alles over dit fort op de homepage van Jutphaas onder het kopje Bezienswaardigheden.

jutphaas_9.jpg

De theekoepel van kasteel Rijnhuizen aan het Merwedekanaal

jutphaas.jpg

Als we van Nieuwegein komen is dit het eerste wat we zien van het dorp Jutphaas mooi gelegen aan het Merwedekanaal.

jutphaas_7.jpg

Zeg je Jutphhaas dan zeg je ook, oh daar bij de "Persil" hier zich spiegelend in het water van de Doorslag.

UT gemeente Jutphaas in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768]_0.gif

gemeente Jutphaas in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Jutphaas in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Jutphaas

Terug naar boven

Status

- Jutphaas is een voormalig dorp en gemeente in de provincie Utrecht, tegenwoordig deels gelegen in de gemeente Nieuwegein, deels in de gemeente Utrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1971.

- Reeds in 1954 zijn bij de gemeentelijke herindelingen in deze regio, de wijken Hoograven, Laagraven, Westraven en Tolsteeg middels grenscorrectie overgegaan van de gemeente Jutphaas naar de gemeente Utrecht. Het aantal inwoners van de gemeente, die qua oppervlakte bijna drie keer zo groot was als de gemeente Utrecht, daalt daarmee van bijna 12.000 naar circa 3.200.

- In 2001 is het W deel van de voormalige gemeente Jupthaas, dat vanouds bekend stond als polder Nedereind en tegenwoordig Rijnenburg heet, overgegaan van de gemeente Nieuwegein naar de gemeente Utrecht. Wat per saldo nog van de voormalige gemeente Jutphaas resteert in de huidige gemeente Nieuwegein, is globaal alleen nog de polder Overeind (al deze gebieden zijn nog goed te zien op de oude gemeenteplattegrond op deze pagina).

- Het enige wat tegenwoordig ter plekke nog aan de naam Jutphaas herinnert, is de naam van de wijk Jutphaas-Wijkersloot. De oude dorpskern van Jutphaas is nog wel bewaard gebleven en ligt aan de Herenstraat en de straten W daarvan.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1165 kopie 13e eeuw Iudifax, 1172 Judifas, 1296-1307 Judefaes, 1317-1322 Jutfaes, 1883 Jutfaas, 1903 Jutphaas.

Naamsverklaring
In verband gebracht met het Germaanse fahsja*, collectief bij fahsa* 'taaie grassoort'. De betekenis van het eerste deel is onduidelijk. Misschien eudi*, als ablautsvorm van het Germaanse audi* 'rijk'?(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Bijnaam
Vanouds worden de inwoners van Jutphaas 'Molenkruiers' genoemd. Het dorp werd in 1680 geteisterd door een enorme brand en de bewoners deden pogingen om de kop van hun molen - de Jutphase molen stond aan de Molensteeg, een zijstraat van de huidige Herenstraat ter hoogte van de huisnummers 30-31 - uit de vuurzee te redden. Op een wagen werd het gevaarte vervoerd, maar bij 'De Valom' viel de molen van de wagen. Sindsdien zijn Jutphasers 'Molenkruiers' en heet de plaats van het ongeval (Heerenstraat 55) 'De Valom'.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Jutphaas 389 huizen met 2.100 inwoners, verdeeld in dorp Jutphaas 266/1.464 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen 't Gein 19/100, Rijnhuizen 5/7 en Hoograven, Laagraven en Westraven samen 99/529.

- Per 1-7-1971 is (wat toen nog restte van) de gemeente Jutphaas opgeheven en opgegaan in de nieuwe gemeente Nieuwegein, met 7.776 inwoners op een oppervlakte van 2.396 hectare.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp Jutphaas wordt voor het eerst in 1165 genoemd (maar er zijn reeds sporen van menselijke bewoning gevonden van 150.000 jaar geleden). De heerlijkheid Jutphaas bestond uit twee 'dorpsgerechten'; het Overeind en het Nedereind. Na de inval van de Fransen in 1795 worden de dorpsgerechten van het Overeind en Nedereind samengevoegd. In 1812 ontstaat de gemeente Jutphaas.

Vroeger waren er in Jutphaas vele ridderhofsteden, zoals Rijnestein, Vroonestein, Rijnhuizen, Plettenburg en Wijnestein. Plettenburg is in 1813 gesloopt, ter plaatse is in 1819 een fort aangelegd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Jutphaas, kun je terecht bij Historische Kring Nieuwegein. Op de site van deze kring vind je o.a. een pagina over de geschiedenis van Jutphaas.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Fort Jutphaas ligt verscholen tussen het bedrijventerrein Plettenburg-Noord. Je kunt het bereiken door vanaf de Herenstraat in het oude Jutphaas de brug over het water over te steken. Het fort maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is omstreeks 1820 gebouwd. Het fortgebouw is verbouwd. Naast - al sinds de jaren vijftig - wijnwinkel is het nu ook een locatie voor feesten, koopworkshops en wijnproeverijen. Het noordelijke deel is in gebruik bij de scouting en op het eiland staan twee woningen. In de nabijheid van het fort liggen het historische waterfront van Jutphaas en kasteel Rijnhuizen.

- Hervormde (PKN) kerk uit 1819 (Nedereindseweg 3).

- Voormalig Raadhuis uit 1910 (Herenstraat 9).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Trekkertrek / Tentfeest / Zeskamp (weekend in september), georganiseerd door KPJ Jutphaas.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Jutphaas (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Jongeren: - KPJ Jutphaas.

Reacties

(2)

Graag het woord 'afdelingen' vervangen door 'gerechten'.

Dank voor uw opmerking. We hebben het aangepast.

Reactie toevoegen