Jonen

Plaats
Buurtschap
Steenwijkerland
Kop van Overijssel
Overijssel

Jonen

Terug naar boven

Status

- Jonen is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Kop van Overijssel, gemeente Steenwijkerland. T/m 1972 gemeente Giethoorn. In 1973 over naar gemeente Brederwiede, in 2001 over naar gemeente Steenwijkerland.

- De buurtschap Jonen valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Giethoorn.

Terug naar boven

Naam

Inwoners
Een inwoner van deze buurtschap is een Joneger.

Oudere vermeldingen
1840 Jonen, 1844 ook Joene, 't Joone.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden.(1)

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Jonen ligt ZO van Blokzijl, Z van het Giethoornse Meer, W van Giethoorn en Dwarsgracht, in het uiterste W van het dorpsgebied van Giethoorn, aan het eind van de Jonenweg, rond de splitsing van de Cornelisgracht (vanuit Giethoorn) met de Walengracht (= de verbinding tussen het Giethoornse Meer en de Beulakerwijde).

- Jonen is niet per auto te bereiken. Alleen de eigenaren van de woningen in de buurtschap hebben een ontheffing om met de auto naar de parkeerplaats bij het pontje te rijden. Vanuit Giethoorn is de buurtschap per fiets of te voet te bereiken over de Jonenweg, vanuit Blokzijl en Vollenhove is de buurtschap alleen te bereiken met een pontje (zie verder het hoofdstuk Landschap etc.).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Jonen slechts 2 huizen met 16 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap een 10-tal panden, zijnde 8 voormalige boerderijen en 1 woning met een pannendak.

Terug naar boven

Geschiedenis

De nederzetting Jonen is in de 17e eeuw ontstaan. De strategische ligging aan de Walengracht – de vaarweg tussen de Friese meren en de kop van Overijssel – is medebepalend voor het ontstaan van de buurtschap. Tot enkele decennia geleden wordt nog veel handel gedreven per boot. De buurtschap kent een bloeitijd in de twintiger en begin dertiger jaren van de 20e eeuw. De toenmalige bewoners vissen nog volop in de meren van Noordwest Overijssel, en er wordt ook in de Blokzijler Kolk gevist, die dan nog in open verbinding staat met de Zuiderzee. Naast de visserij hebben de Jonegers veelal een klein boerenbedrijf om in de levensbehoeften te voorzien.

In de jaren zestig van de 20e eeuw komt er een ommekeer. In het gebied 'de Heven', rond de Hevenweg, W van Jonen, op grondgebied van Blokzijl, wordt een ruilverkavelingproject opgestart. De Joneger boeren verhuizen daarheen. De bedrijfsvoering wordt er voor hen een stuk aantrekkelijker op: het arbeidsintensieve werk op de versnipperd gelegen landerijen en het niet per auto en landbouwmachines bereikbaar zijn van de woningen en landerijen in de buurtschap behoren sinds 1967 tot het verleden.

Deze verplaatsing van de boerenbedrijven naar de Hevenweg heeft echter wel gevolgen voor Jonen. Een deel van de bewoners trekt weg en ook het vee verdwijnt. De eerste recreatieve bewoners melden zich. Een paar boeren van de Hevenweg, afkomstig uit Jonen, hebben tot 20 jaar na hun verhuizing nog vee geweid in de buurtschap. Voor de verdere gevolgen voor het landschap, en de ommekeer van de laatste jaren, zie het hoofdstuk hierna.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het oorspronkelijke cultuurlandschap van Jonen wordt gekenmerkt door afwisseling: enerzijds wordt vee geweid, er zijn hooilandjes en in de winter worden er schapen geweid. Er is dus sprake van een 'open' landschap omzoomd door rietkragen en moerasbos. Na de verplaatsing van de boerenbedrijven in de jaren zestig (zie hiervoor bij Geschiedenis) is bijna al het land aangekocht door Natuurmonumenten.

De beheerskosten zijn echter hoog omdat het land vrijwel alleen over water - per boot, vlot of bok - bereikbaar is. De subsidiemogelijkheden voor noodzakelijk onderhoud aan de landerijen en sloten zijn gering. Bovendien zijn de vaarboeren verdwenen, waardoor er geen land meer in pacht kan worden uitgegeven. Als gevolg van al deze ontwikkelingen blijven de weilanden leeg, er wordt niet meer gemaaid en de sloten worden niet meer geschouwd en uitgebaggerd. Het landschap verruigt en oogt door verwildering, pitrusriet en elzenbosjes steeds minder aantrekkelijk. Kenmerkende elementen in het landschap verdwijnen: er groeien geen dotterbloemen meer aan de slootkanten, de zwanebloem is weg evenals het pijlkruid en de weidevogels laten zich ook niet meer zien.

Om dit tij te keren is in 2007 Stichting Natuurlijk-Jonen opgericht. Door inzet van de inwoners middels o.a. het maaien van het land, het weiden van vee inclusief natuurlijke bemesting, en het schouwen en uitbaggeren van de sloten, is het oorspronkelijke 'open' landschap in ere hersteld en de verdwenen planten en vogels zijn weer teruggekeerd in dit unieke landschap.

Jonen is nog authentiek te noemen: er is geen commercie van betekenis en er loopt een belangrijke fietsroute door het landschap: de Wiedenroute. De vele fietsers en ook wandelaars kunnen nu weer genieten van een prachtig uitzicht over het gebied en in de weilanden lopen dieren zoals Lakenvelder runderen en schapen. Ook laat de ooievaar zich hier weer zien.

- Pontje vanuit Jonen naar Blokzijl en Vollenhove v.v., alleen voor fietsers en voetgangers, over de Walengracht. Buiten het seizoen (april-oktober) is er alleen een zelfbedieningspontje. - Filmpje van het zelfbedieningspontje Jonen in actie.

Terug naar boven

Links

- Stichting Natuurlijk-Jonen zet zich in voor behoud en versterking van het oorspronkelijke cultuurlandschap van deze buurtschap, met bijbehorende natuur-, landschappelijke en cultuurhistorische waarden.

Reactie toevoegen