Jabeek

Plaats
Dorp
Onderbanken
Parkstad
Limburg

DK_20111024_4328_Jabeek_hamsterakker.jpg

Jabeek, in de omgeving zijn akkers voor de instandhouding van de wilde hamster of korenwolf aangelegd.

Jabeek, in de omgeving zijn akkers voor de instandhouding van de wilde hamster of korenwolf aangelegd.

DK_20111024_6900_Jabeek_hoeve_waarbij_de_kunst_van_het_boogmetselen_nog_wat_oefenibng_vergt..jpg

Jabeek, hoeve waarbij te zien valt dat de kunst van het boogmetselen nog wat oefening behoeft.

Jabeek, hoeve waarbij te zien valt dat de kunst van het boogmetselen nog wat oefening behoeft.

LB gemeente Jabeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Jabeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Jabeek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Jabeek

Terug naar boven

Status

- Jabeek is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Parkstad, gemeente Onderbanken. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

- Wapen van de voormalige gemeente Jabeek.

- Onder het dorp Jabeek valt ook de buurtschap Etzenrade.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Jaobik.

Oudere vermeldingen
Jaebeek, 1144 apud Iabeche, 1190 de Hiabeke.

Naamsverklaring
Deze plaatsnaam wordt vergeleken met het Belgische Jabbeke, in 1069 Iabecca, maar in 1003 Iatbeka en in 988 Getbecca. Deze oude vormen maken het mogelijk te denken aan een samenstelling met gat ‘gat, hol, doorgang’.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Jabeek ligt NW van het dorp Schinveld, en grenst in het N aan Duitsland (Süsterseel). Het voormalige douanekantoor staat er nog. De Jabekenaren hadden en hebben goede contacten met de Süsterselers. Getrouwd werd er over de grenzen heen en mensen waren en zijn nog steeds over en weer lid bij elkaars verenigingen. Het dorp grenst verder in het Z aan het dorp Bingelrade en ligt NO van het dorp Doenrade, N van het dorp Merkelbeek, NW van de stad Brunssum en WZW van de plaats Gangelt in Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Volkstelling 1796 m.b.t. Jabeek.

- In 1840 heeft de gemeente Jabeek 87 huizen met 443 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 67/344 (= huizen/inwoners) en buurtschap Etzenraede 20/99.

- Per 1 januari 1982 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Onderbanken met 390 hectare en 754 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 280 huizen met ca. 700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Deze nederzetting wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde uit 1144. Deze spreekt over een land in eigendom van een man "van Eytsender in de dorpe van Jabeek". De parochie behoort oorspronkelijk tot de kerk van Gangelt en wordt in 1579 tot zelfstandige parochie verheven bij de oprichting van het bisdom Roermond.

Jabeek kent tot na de Tweede Wereldoorlog amper uitbreiding van de bebouwing. Dit leidt in 1947 zelfs tot een 'Verordening verdeling woonruimte'. Deze verordening wordt korte tijd later weer ingetrokken. Pas vanaf 1956 wordt het dorp uitgebreid: tussen 1956 en 1970 zijn 53 nieuwe woningen gebouwd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Heemkundevereniging De Veersjprunk.

Winkels zijn er niet meer in Jabeek. Wel is er nog een kapper en komt er nog enkele malen per week een SRV-wagen. Veel Jabekenaren winkelen in het op een steenworp afstand gelegen Duitse Süsterseel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Jabeek heeft 12 rijksmonumenten.

- Neogotische Gertrudiskerk met toren uit de 15e eeuw. - Nog een pagina over de Gertrudiskerk. Het kerkgebouw en de kerktoren verkeren in 1850 in zo’n slechte toestand dat het kerkbestuur zich tot het gemeentebestuur wendt. Het duurt nog tot december 1857 voordat wordt besloten om een nieuwe kerk te bouwen. De nieuwe kerk, naar ontwerp van de beroemde architect Pierre Cuypers uit Roermond, wordt tegen de oude toren aangebouwd en komt in 1859 gereed. De toren is hierbij met één geleding verhoogd.

- De watermolen Roermolen aan de Molenweg, NO van Jabeek, ligt aan de Roode Beek. De blijkens het gevelopschrift uit 1794 daterende molen is in 1949 stilgelegd (de stuwrechten zijn afgekocht), hij ligt nu geheel ‘droog’. De gebouwen zijn nog aanwezig. Tegen de voorgevel ligt de 3.500 kilo wegende molensteen.

- Karakteristiek voor Jabeek is de Maar. De naam verwijst naar een laaggelegen (weide)gebied. Aan dit plein ligt de in 1964 gebouwde school, waarin ook het gemeentehuis was ondergebracht.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Jeugdcarnavalsvereniging JCV De Appelkitsjkes.

- De Lentekriebels Voorjaarsrommelmarkt (op een zondag in april) is er sinds 2012. Je kunt de deelnemers herkennen aan de vlaggen die buiten hangen. Daarnaast hangt er bij elke deelnemende straat een plattegrond van alle aangemelde adressen. Laat je verrassen door de creatieve dorpelingen die van deze dag een heel bijzonder feest maken. De entree van deze markt is gratis.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2009 is de Quabeeksgrub 'ontkluisd'. Deze greppel is in het midden van de 20e eeuw overkluisd, maar is sinds 2009 weer zichtbaar in de Eindstraat en de Maar. Dit dorpsplein is daarmee zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. - De Quabeeksgrub tijdens het noodweer in Jabeek d.d. 27-6-2009.

- De brochure van de wandelroute Quabeeksgrubroute (ca. 8 km) beschrijft de bijzondere flora en fauna in en rondom Jabeek en de bescherming tegen wateroverlast met onder andere waterbuffers. Onderweg kom je nog 8 informatieborden tegen met gedetailleerdere informatie.

- Wildpark Gangelt ligt aan de Duitse kant van de grens (bij grensovergang 272 het bruggetje over, na de Etzenrather Mühle aan je linkerhand). De volgende dieren kun je hier tegenkomen: boommarter, bruine beer, das, damhert, eland, fazant, visotter, gems, roofvogels, watervogels, heideschaap, lynx, moeflon, marmot, patrijs, ree, vos, edelhert, wit edelhert, zwart damhert, wit damhert, sikahert, steenbok, tarpan, wasbeer, witte ooievaar, wilde kat, wild zwijn, wisent en wolf. De toegangsprijs is met €7,50 bescheiden.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - Wegens teruglopende leerlingenaantallen van de basisscholen in deze regio wordt Basisschool St. Gertrudis in Jabeek na afloop van schooljaar 2017-2018 gesloten. Dat heeft het bestuur van scholenkoepel Innovo in maart 2018 besloten na een enquete onder ouders. Innovo had de ouders van de leerlingen gevraagd of ze bereid zijn hun kinderen op Basisschool De Spil in Bingelrade onder te brengen. Daar bleek onvoldoende belangstelling voor te zijn. Innovo had gehoopt op minimaal 100 basisscholieren in totaal. Uiteindelijk bleken dat er 82 te zijn. Het schoolbestuur besloot daarop de school in Jabeek te sluiten om de school in Bingelrade open te kunnen houden. Eerdere plannen voor 1 gezamenlijke basisschool voor de dorpen Bingelrade, Jabeek en Doenrade zijn in 2017 afgeketst omdat men het daarover niet eens kon worden.

- In de basisschool zijn ook Peuterspeelzaal 't Pieëpelke en Sport BSO Sjoepkar gevestigd. - Peuterspeelzaal 't Pieëpelke is geen formele Voor - en Vroegschoolse Educatie (VVE) peuterspeelzaal. De kinderen krijgen wel activiteiten en ondersteuning aangeboden die zij nodig hebben om zich spelenderwijs zo goed mogelijk te ontwikkelen. Er wordt gewerkt met 1 leidster die ondersteund wordt door enthousiaste vrijwilligers. Er is plaats voor 16 kinderen in een gemengde groep van twee- en driejarige peuters.

- Jeugd en jongeren: - Jeugd- en Jongerenwerk Jabeek.

- Muziek: - Opvallend voor zo'n klein dorp (hoewel dat in Limburg vaker voorkomt) is dat de in 1906 opgerichte Fanfare Sint Caecilia op het hoogste niveau speelt (klasse Superieur).

- Sport: - Voetbalvereniging VV Jabeek. - Bij Zaalsportvereniging Jabeek kun je terecht voor Hip Hop Dance, Pilates, Callarobics, Hatha Yoga, Combi PowerYoga /Small Ball Pilates, BBB, Workout Mix Low Impact Workout Mix High Impact.

- Overige verenigingen: - ZijActief Jabeek heeft ca. 50 leden, merendeels uit het dorp zelf maar ook uit omringende plaatsen. Onder het motto van de 3 O's: Ontmoeting, Ontspanning en Ontplooiing, organiseren zij door het jaar heen diverse activiteiten, zowel op creatief als op cultureel en educatief gebied. - Ouderenvereniging Jabeek.

- Veiligheid: - Middels Buurtpreventie Jabeek dragen de inwoners hun steentje bij om het dorp veiliger te maken, door alert te zijn op o.a. (pogingen tot) (auto)inbraken, wiethandel e.a. overlast.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Jabeek.

Reactie toevoegen