It Heidenskip

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

it_heidenskip_collage.jpg

It Heidenskip, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

It Heidenskip, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

It Heidenskip plaatsnaambord HF [640x480].jpg

Het dorp It Heidenskip heeft sinds 1979 alleen nog een Friestalige naam.

Het dorp It Heidenskip heeft sinds 1979 alleen nog een Friestalige naam.

It Heidenskip. (2).JPG

In It Heidenskip.

In It Heidenskip.

It Heidenskip (2).JPG

Midden in het mooie kleine It Heidenskip.

Midden in het mooie kleine It Heidenskip.

It Heidenskip

Terug naar boven

Status

- It Heidenskip is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 2010 gemeente Nijefurd. T/m 1983 viel het deels onder de gemeente Workum, deels onder de gemeente Hemelumer Oldeferd. De volledige voorgeschiedenis van laatstgenoemd deel luidt als volgt: Oorspronkelijk gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde. In 1812 over naar gemeente Koudum (naamswijziging), per 1-10-1816 over naar gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde (naamswijziging), in 1956 over naar gemeente Hemelumer Oldeferd (naamswijziging), in 1984 over naar gemeente Nijefurd, in 2011 over naar gemeente Súdwest-Fryslân.

- In vroeger tijden, toen It Heidenskip nog als buurtschap werd beschouwd, viel het deel onder Hemelumer Oldeferd deels onder Oudega en deels onder Nijega (dat tegenwoordig in Elahuizen is opgegaan).

- In atlassen en op plattegronden staat nog altijd een buurtschap De Hel, in het N van het dorp, in de bocht vlak na de Koaidyk. Hier stonden vroeger de boerderijen Grote Hel en Kleine Hel. Waarbij hel overigens stond voor 'moerassig, laaggelegen en/of uitgeveend land'. Van een buurtschap is volgens ons ter plekke echter geen sprake meer, d.w.z. de huizen aldaar liggen nu gewoon in de bebouwde kom van het dorp. - Artikel over de diverse 'Hemels en Hellen in It Heidenskip'.

Terug naar boven

Naam

Wel of niet ook nog een Nederlandstalige naam?
- Er zijn de laatste jaren op diverse plekken (o.a. op Wikipedia) discussies gevoerd over de schrijfwijze van deze plaats. Officieel is het zo dat per 1-12-1979 de toenmalige gemeenten Workum en Hemelumer Oldeferd de plaatsnaam It Heidenskip hebben vastgesteld. Kennelijk zonder tevens een Nederlandstalige variant vast te stellen (voorheen heette het dorp bijv. in het postcodeboek Heidenschap, overigens zonder voorvoegsel Het). En dat is bijzonder omdat verder alle plaatsnamen in de voormalige gemeente Nijefurd de Friese naam bovenaan hebben op het plaatsnaambord, met de Nederlandstalige naam eronder. It Heidenskip is de enige plaats in deze gemeente die alleen een Friestalige naam op het plaatsnaambord heeft.

- Dit soort gevallen van naamgevings-oneenduidigheid binnen 1 gemeente komt in Fryslân niet veel voor. Andere bekende voorbeelden zijn Nij Beets gem. Opsterland en De Knipe gem. Heerenveen, die eveneens als enige dorp in die gemeenten geen Nederlandstalige naam op het plaatsnaambord hebben, terwijl ze vroeger wel Nederlandstalige namen hadden (Nieuw Beets is in 1950 Nij Beets geworden en De Knijpe is in 1970 De Knipe geworden, tegelijkertijd met de wijziging van het eveneneens Heerenveense Nijehorne naar Nieuwehorne...).

- Overigens zijn de overige geografische namen met Heidenschap erin, kennelijk niet meegewijzigd: in de atlas Friesland 1:25.000 van ANWB en Topografische Dienst (2004) is namelijk nog sprake van een streek Het Heidenschap waar het dorp in ligt, en een Heidenschapsterpolder, en een Heidenschapstervaart en Oude Heidenschapstervaart. Zie ook het verslag van de discussie hierover in Trouw.

Spelling: foutje op de plaatsnaamborden
Volgens het postcodeboek en de gemeentelijke basisregistraties BAG (én taalkundig gezien) hoort het voorvoegsel van It Heidenskip met hoofdletter te worden geschreven. Op de plaatsnaamborden staat het echter met een kleine letter...

Oudere schrijfwijze
Van oorsprong heette de woonkern Brandeburen, terwijl het Heidenschap de naam van de streek was.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Ljeppersgat. Het is een van de plaatsen waar het fierljeppen oftewel polsstokvérspringen, fanatiek wordt beoefend. Ze zijn er diverse keren wereldkampioen mee geworden.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp It Heidenskip ligt ZO van de stad Workum, NO van het dorp Koudum en NW van het dorp Balk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft It Heidenskip 11 huizen met 58 inwoners onder de gemeente Hemelumer Oldeferd (waarvan 3/17 onder Oudega en 8/41 onder Nijega) en 18 huizen met 125 inwoners onder de gemeente Workum. Totaal dus 29 huizen met 183 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 150 huizen met ca. 370 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen en foto's van It Heidenskip in vroeger tijden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie It Heidenskip.

- Bestemmingsplannen It Heidenskip.

- Basisschool De Brêge is kennelijk in 2013 gesloten en gefuseerd met It Finster in Workum. Verdere inhoudelijke informatie kunnen wij daar vooralsnog niet over vinden.

- De familie Kuiper heeft in 2015 een veelbelovende stier gefokt: de Heidenskipster Beart.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- It Heidenskip heeft 5 rijksmonumenten, zijnde molen De Snip, windmotor de Skarmolen, een paaltjasker, en boerderij St. Ursula (Ursuladyk 3) met bijbehorend zomerhuis, beide uit 1884.

- Kerk. - Protestantse Gemeente It Heidenskip.

- Molen De Snip.

- Tjasker It Heidenskip is een maalvaardige paaltjasker uit 1915. De tjasker is in 1977 gerestaureerd.

- Amerikaanse windmotor De Skarmolen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In 2008 hadden Folkert en Antje Jellesma bedacht om een loop in It Heidenskip te organiseren. Zij hebben een sportzaak in Sneek, Bij Folkert Outdoor & Running, en wilden wel eens een activiteit voor hardlopers organiseren. Het werd de Oerpolderloop (op een zondag in februari of maart, in 2018 voor de 10e keer) en dat was meteen een groot succes. Dankzij de medewerking van veel vrijwilligers uit het dorp slaagde men erin een mooie loop te organiseren, een uitdaging, die de bijnaam "de Helse loop door It Heidenskip" kreeg. De 3e editie dreigde er niet te komen omdat Antje en Folkert er niet genoeg tijd meer voor konden vrijmaken. Gelukkig heeft SV Friesland de organisatie sindsdien overgenomen, nog altijd met medewerking van vele vrijwilligers uit het dorp. Je kunt kiezen uit de afstanden 7 en 14 km.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Zou je zelf weleens willen fierljeppen? Dat kan! Fierljepforiening It Heidenskip brengt je (van april t/m september) graag de kneepjes van het vak bij. Neem voor de zekerheid wel extra droge kleding mee... Nadere informatie op de site van Fierljepforiening It Heidenskip.

- In 2013 is bij het dorp het nieuwe natuurgebied Wolvetinte gerealiseerd. Het gebied ligt aan de noordoever van de Fluessen. Het natuurgebied is ontstaan door het naar achteren leggen van de kade rond de Aent Lieuwespolder. Hierbij zijn de oevers hersteld en is de waterkwaliteit verbeterd. Het gebied wordt beheerd door de lokale agrarische natuurvereniging Fûgelûntwyk.

- Reportage over Maatschap De Vries uit It Heidenskip, en hoe zij aan weidevogelbeheer doen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over It Heidenskip (online te bestellen). Het betreft met name het boek 'De oerpolder. Het boerenleven achter de dijken', een historische roman van Hylke Speerstra (2006). "Het Heidenschap, een moerassig gebied in Zuidwest-Friesland, is door de eeuwen heen ontworsteld aan de zee. Tot de negentiende eeuw stond het gebied ’s winters veelal onder water en was het ’s zomers grasland. In deze oerpolder vestigde zich een boerenbevolking die met veel geploeter het land tot vruchtbare grond omtoverde en het gebied goed ging bedijken. Hylke Speerstra brengt dit platteland en zijn bewoners tot leven. Hij diepte familiegeschiedenissen op aan de hand van documenten van instanties en privédagboeken. Wie waren die mensen, die niet bang waren om meters onder de zeespiegel te gaan wonen, op een stuk land ndat meer dan eens teruggewonnen werd door de zee? Wat verbindt moderne Nederlanders met deze boeren? Hun doorzettingsvermogen in de strijd tegen de natuur, die tegelijkertijd een enorme liefde voor het landschap in zich bergt", aldus de flaptekst van het boek. Zie ook de boekbespreking van 'De oerpolder' door Haro Hielkema.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over It Heidenskip.

- Dorpshuis: - Dorpshuis It Swaeigat is gevestigd in de voormalige onderwijzerswoning en geopend in 1961. Daarna is het nog enkele malen verbouwd, vergroot en gemoderniseerd. It Swaeigat is de plek waar de Heidenskipsters – jong en ouder - elkaar ontmoeten en actief zijn. Van biljartavond tot toneelvoorstelling en van jeugdclub tot fierljeptraining. Door het multifunctionele karakter is It Swaeigat uitermate geschikt voor allerlei activiteiten. Niet alleen voor de Heidenskipsters zelf, maar ook voor anderen die gebruik willen maken van de moderne en veelzijdige accommodatie.

- Muziek: - Fanfare Studio is opgericht in 1898. Studio komt uit in de 3e divisie. Het orkest staat sinds 1987 onder leiding van Marten Miedema, die ook het grootse deel van de opleiding voor zijn rekening neemt. Het orkest werkt mee aan kerkdiensten, festivals en concoursen. Naast de 45 leden van de fanfare zijn er ook nog een aantal leerlingen. Lijkt het je leuk om bij Studio te komen spelen? Iedereen met een diploma kan zich aanmelden, maar op dit moment kunnen zij vooral euphoniums/baritons en waldhoorns gebruiken.

- Sport: - Op sportgebied is Fryslân bekend om enkele specifiek Friese sporten. Naast het kaatsen is dat het fierljeppen. Fierljep Foriening It Heidenskip is officieel opgericht in 1980. In de praktijk wordt hier al vanaf 1975 geljept. In de beginjaren werd geljept over de Bokfeart. Deze vaart vormde vóór de herindelingen van 1984 de gemeentegrens en men sprong dan van de gemeente Hemelumer Oldefurd naar de gemeente Workum v.v. De permanente accommodatie is in 1983 in gebruik genomen. Er komen nogal wat technieken bij kijken voor je een echt goede sprong kunt maken. Gelukkig zijn ze bij Fierljep Foriening It Heidenskip niet de beroerdste en onthullen ze je op hun pagina over de geschiedenis van de vereniging ook de ultieme technieken hoe je het beste kunt leren fierljeppen. - Dat een klein dorp tot grootste prestaties in staat is, bewijst naast de fierljeppers ook Touwtrekvereniging It Heidenskip, die eveneens al diverse keren Nederlands Kampioen en Wereldkampioen zijn geworden.

Reactie toevoegen