IJlst

Plaats
Stad
Súdwest-Fryslân
Fryslân

gemeente_ijlst_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente IJlst anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente IJlst anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

ijlst_collage.jpg

IJlst, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

IJlst, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Drijlts..JPG

IJlst, een van de Friese elf steden

IJlst, een van de Friese elf steden

Drijlts.JPG

Bijzonder zijn de overtuinen in IJlst

Bijzonder zijn de overtuinen in IJlst

Drijlts._0.JPG

Op de Galamagracht in IJlst

Op de Galamagracht in IJlst

Nijezijl..JPG

IJlst, gezien vanuit Nijezijl, met links de houten-speelgoed-, gereedschap- en schaatsenfabriek Nooitgedagt

IJlst, gezien vanuit Nijezijl, met links de houten-speelgoed-, gereedschap- en schaatsenfabriek Nooitgedagt

IJlst

Terug naar boven

Status

- IJlst is een stad in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 2010 gemeente Wymbritseradiel. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1983. Het is een van de Friese 'elf steden'.

- Wapen van de voormalige gemeente IJlst.

- Onder de stad IJlst valt ook een klein deel van de buurtschap Nijezijl (het deel O van de sluis).

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Drylts.

Oudere vermeldingen
1313 Ylike, 1315 Yhlike, 1377 Yilse, 1399 Trils, Yltze, 1491 Ylst.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden naam. Is wel beschouwd als î-laki* 'aan de Ee-waterloop'. Ook denkt men aan yl 'eelt', wat dan betrekking zou hebben op de harde grond. Deze verklaringen overtuigen niet. De huidige Friese vorm is ontstaan uit to der Ylst.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De stad IJlst ligt direct ZW van de stad Sneek, en is een zeer waterrijke plaats, met haar ligging aan een reeks waterlopen, met name de Geau (Geeuw), de Wilddraai, de Baukesleat, de Tsjerkesleat (Kerksloot), de Weinsleat (Wijnsloot), It Sou, de Terpenssleat, de Nauwe Wimerts, de Wide Wimerts (Wijde Wijmerts) en de Riper Feart. De stad was, toen het nog een gemeente was, ingesloten door de gemeente Wymbritseradiel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente IJlst 221 huizen met 1.378 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 200/1.250 (= huizen/inwoners) en 'jurisdictie' 21/128. Tegenwoordig heeft het stadje ca. 1.300 huizen met ca. 3.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

IJlst is hiërarchisch de 10e stad van de Friese 'elf steden'. In 1268 krijgt de plaats stadsrechten en in 1379 marktrechten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- IJlst heeft 43 rijksmonumenten.

- Doopsgezinde Vermaning uit 1857 van de Doopsgezinde Gemeente IJlst.

- Aan de boorden van de Geeuw, de eeuwenoude vaarverbinding tussen IJlst en Sneek, staat de unieke houtzaagmolen De Rat (Sneekerpad 16), die nog altijd volop in bedrijf is. Stammen die liggen te wateren, het geluid van de draaiende wieken, het gestamp van de op en neergaande zaagramen, de geur van versgezaagd hout; hier ervaar je nog het oude houtzagersambacht zoals dat al ruim drie eeuwen in De Rat dagelijks wordt uitgevoerd. De molen is iedere zaterdag geopend van 9.00 tot 17.00 uur en in de maanden mei t/m september ook nog op woensdag, donderdag, en vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur.

- De Terpensmole (voor 2011: Himmole), is in 2011 herplaatst aan het Sneekerpad in IJlst, vanuit Sneek, waar de biotoop was aangetast door recente bomenaanplant en wegaanleg. De molen staat ca. 300 meter van molen De Rat, welke molenaars ook de Terpensmole beheren. De Terpensmole heeft een functie als reservebemaling van de polder, met uitschot op de Geeuw. De molen was in 1982 nieuw gebouwd in Sneek, als beoogde herbouw van de vervallen spinnekopmolen Minne Finne in Grou. Die molen is daar afgebroken en beoogde in Sneek te worden herplaatst, maar daar besloot men van die onderdelen geen gebruik te maken en een compleet nieuwe molen te bouwen.

- "Toen het bestuur van Stichting Houtzaagmolen De Rat te horen kreeg dat het terrein nabij de molen was aangekocht door Piet ten Woude, eigenaar van Scheepswerf Ten Woude aan de overkant van De Rat, begon er iets te broeden. Er waren vastomlijnde plannen om voor de molen in de Geeuw een eenvoudige loods te bouwen in de stijl van de huidige houtloods. De loods zou als winterberging voor de Houten Bok dienen. Buiten het winterseizoen zou de bergruimte kunnen dienen als werk- en lesruimte voor o.a. de molenaaropleidingen. Het bestuur kwam tot de slotsom dat een bouwwerk aan de andere kant van de houtkolk veel meer perspectief kon bieden. De gedachten gingen uit naar projecten zoals de Houten Bok, een succesvol leerwerkproject van een op de molenwerf gebouwde houten praam, onder leiding van traditioneel botenbouwer Johan Prins uit Workum, molenaar Simon Jellema, en de begeleiders van het leer-werkproject. De Houten Bok wordt nu met succes ingezet voor rondvaarten door de Ee- en de Dijgrachten van historisch IJlst.

Maar er speelde meer: Museum Nooitgedagt IJlst had na een succesvolle start te maken met teruglopend bezoekersaantallen, en het Moleninformatiecentrum in Woudsend leidde een marginaal bestaan. Als we nu de activiteiten van de vier stichtingen konden bundelen, dan zou er een krachtige organisatie kunnen ontstaan! Toen de gemeente aangaf dat ze dit idee wilden steunen, gingen de besturen aan de slag. Met een strategische ligging van het nieuwe gebouw, direct aan de vaarroute Sneek - Heegermeer, was het project subsidiabel voor het Friese Meren Project. Er werd een gezamenlijke stichting opgericht; Stichting Museum Houtstad IJlst, die in nauwe samenwerking met de gemeente de plannen verder gestalte gaf.

In samenwerking met Architectenbureau Onix uit Groningen is een uniek concept ontwikkeld voor het nieuwe museumgebouw, op basis van houten kubussen van 6x6x6 meter. Naast de plek waar in de 19e eeuw uit de Zaanstreek gebinten van een houtzaagmolen als bouwpakket naar IJlst zijn vervoerd en weer opgebouwd, was het nu de uitdaging een gebouw toe te voegen dat het vakmanschap van houtbouw en de relevantie van gebintenbouw in deze tijd in het kader van duurzaam bouwen kan benadrukken. De historische waarde van Houtzaagmolen De Rat in combinatie met het nieuwe gebouw kan hout als duurzaam materiaal meer in de belangstelling brengen. Niet alleen als oud materiaal, maar ook als nieuw materiaal met nieuwe toepassingsmogelijkheden.

Het in april 2018 feestelijk geopende nieuwe pand van Museum en Werkplaats Houtstad IJlst is educatief en recreatief van aard, biedt uitstekende mogelijkheden om low-profile workshops te organiseren en levert de stad op verschillende vlakken samen met de bestaande molen nieuwe energie. In deze nieuwe museale voorziening zijn de activiteiten van de vier stichtingen gebundeld, alles met het oogmerk de aantrekkelijkheid van de stad voor toerisme, dagrecreatie en eigen inwoners te vergroten." De stad is bij schaatsers bekend vanwege de voormalige schaats- en gereedschapsfabriek van de firma J. Nooitgedagt. Na een bestaan van bijna een eeuw is het bedrijf eind jaren negentig opgeheven. De oude fabrieksgebouwen zijn in 2007 gerestaureerd en in gebruik genomen als Museum Nooitgedagt, dat dus in 2018 onderdeel is geworden van het hiervoor beschreven museumcomplex.

- Een Elfstedentocht over het ijs is een steeds grotere zeldzaamheid geworden: de schaatstocht van ca. 200 km over natuurijs is voor het laatst in 1997 gereden. Praktisch als de Friezen zijn, maken ze dan gewoon een nieuwe Elfstedentocht. Je kunt hem tegenwoordig ook wandelen of rijden met een motor, auto, trike, Solex, step of fiets. En sinds 2018 zijn er in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018 ook de 11 fonteinen, gemaakt door internationale topkunstenaars uit 11 verschillende landen. Bij de VVV's en TIP's kun je voor 2 euro een routekaartje ervan kopen. In IJlst staat de fontein 'Onsterfelijke Bloemen - Rikka' van de Japanse kunstenaar Shinji Ohmaki.

- Gevelstenen in IJlst.

Terug naar boven

Evenementen

- In 2018 viert IJlst dat het 750 jaar stadsrechten heeft, o.a. middels De IJlster Reünie.

- Het historische en schilderachtige stadscentrum is zeer geschikte locatie voor een fair. Daarom wordt hier sinds 2010 op de 1e zaterdag in juni de Overtuinenfair georganiseerd. In de verschillende overtuinen komen ca. 40 kramen te staan met een uiteenlopend assortiment. Dit varieert van curiosa, brocante, antiek en heiligenbeelden tot bloemen, planten en kleding. Verder zijn er lekkernijen, woonaccessoires, tuinmeubelen en er is aandacht voor handvaardigheid en ambachten. Natuurlijk zijn er ook houtproducten, want IJlst is niet voor niets Houtstad. De entree van €2,50 (v.a. 12 jaar) komt ten goede aan een lokaal of regionaal goed doel.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Stichting Muziektheater IJlst heeft als hoofddoel het produceren van muziektheatervoorstellingen op locatie. De producties dragen bij aan de band tussen de inwoners en de stad, het kweken van historisch besef onder de inwoners, het aanwakkeren van de saamhorigheid en het versterken van de lokale economie.

Terug naar boven

Beeld

- Op de site Archief IJlst vind je o.a. honderden oude foto's en ansichtkaarten van deze stad, met toelichting.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Sjoerd de Vries heeft op zijn website bijna alle ca. 50 jaargangen van maandblad it Dryltser Kypmantsje (vanaf jaargang 1: 1969!) ingescand, zodat die nu ook online te lezen zijn.

- Belangenorganisatie: - Stadsbelang IJlst.

- MFC - MFC De Útherne is een Sport-, Cultuur- en Horecacomplex met 2 voetbalvelden waarvan één kunstgras met wedstrijdverlichting en een oefenhoek. Verder is er een sporthal, een sport-/cultuurzaal met podium, bergingen en kleedkamers, en een vergaderzaal tot 50 personen. Het geheel wordt gecompleteerd door een ruime en gezellige foyer, met daarnaast een ruime horeca-afdeling met bar, keuken en terras.

- Sport: - Voetbalvereniging IJVC.

- Fierljepferiening Drylts e.o.

- Zorg: - Zorgboerderij Zo gek nog niet.

- Nij Ylostins is een woonzorgcomplex van Patyna met een landelijke, dorpse sfeer, waar de zorg altijd binnen handbereik is en het sociale leven op een prettige wijze in stand wordt gehouden. Je woont in Nij Ylostins zelfstandig, maar kunt, als dit nodig is, altijd terugvallen op het professionele zorgteam. Naast de zorg is Nij Ylostins ook een plek om elkaar te ontmoeten, bijvoorbeeld bij de activiteiten die georganiseerd worden, in het restaurant of in de bibliotheek. Ook inwoners van IJlst zijn daarbij van harte welkom. - Nieuws van Nij Ylostins op Facebook.

- Duurzaamheid: - "De Stroomtuin is anno 2019 definitief op stoom. Tientallen inwoners van IJlst, Oosthem en Sneek hebben in het voorjaar van 2019 ingeschreven op de participaties van 4%. Ook als ze zelf al zonnepanelen hebben. Maar waarom zou je dat doen? Wat is het hogere doel van de Stroomtuin? De échte winst? Op het eerste gezicht is de Stroomtuin ‘gewoon’ een veld met zonnepanelen. Het levert stroom die we verkopen aan een energiebedrijf. Daarvoor krijgen we geld dat we gebruiken voor onderhoud, rente en aflossing van de bank en de participanten. Het geld dat we dan nog overhouden is de winst. En met die winst starten we op termijn weer nieuwe duurzame projecten. Zo is de Stroomtuin niet alleen onze eigen bron van groene energie, maar ook de aanjager van duurzame vernieuwing. Dat is de échte winst. En juist daarom zou je mee moeten willen doen. Samen de handen uit de mouwen!

Het enige dat zeker is over de toekomst van onze energie, is dat we er minder van moeten gaan gebruiken en meer op een duurzame manier moeten opwekken. Gas, olie en kolen raken immers op. Als Energie Coöperatie IJlst willen we niet afwachten, maar steken we samen de handen uit de mouwen. Praktische voorbeelden: Kunnen we bijvoorbeeld gezamenlijk isolatie voor onze huizen inkopen? Gaan we elektrische laadpalen voor auto’s regelen? Gaan we ons vervoer samen organiseren met deelauto’s of -scooters? Of, heel praktisch, investeren we onze eerste verdiensten in een warmtecamera waarmee leden zelf kunnen zien waar hun huis warmte ‘lekt’? Zulk soort zaken willen we mogelijk maken. Voor leden, door leden. En mogelijk gemaakt door het geld dat we met de Stroomtuin verdienen. Dat bepalen we als leden samen. Dat is het principe van een coöperatie. Ieder lid heeft daarin een stem.

Toen onze voorzitter Gerrit van der Leeuw op 7 april 2019 het pachtcontract voor het weiland ondertekende, hadden we wethouder Erik Faber op bezoek. Ook hij onderschrijft hoe uniek het is wat we in in onze stad voor elkaar krijgen: ‘Ik vind het een prachtig voorbeeld van Mienskipsenergie; het initiatief komt bij de bewoners zelf vandaan. Fantastisch hoe Energie Coöperatie IJlst dit heeft opgepakt. Wat zou het mooi zijn als iedere kern straks zijn eigen energiecoöperatie krijgt.’ We kunnen het niet vaak genoeg zeggen: we willen een project zijn waar zoveel mogelijk mensen aan meedoen. Dus maken we meedoen zo makkelijk mogelijk. Word voor maar een tientje per jaar lid van de Energie Coöperatie. Dan kunnen we later, maar ook nu al, samen zeggen: we zijn met iets groots bezig. En we zijn er hartstikke trots op!"

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van IJlst algemeen, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen