Huijbergen

Plaats
Dorp
Woensdrecht
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

huijbergen_plaatsnaambord_kopie.jpg

Huijbergen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

Huijbergen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

NB gemeente Huijbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Huijbergen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Huijbergen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Huijbergen

Terug naar boven

Status

- Huijbergen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Huijbergen.

- Onder het dorp Huijbergen vallen ook de buurtschappen Eiland, Overberg en Schoelieberg.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Uijbéérge.

Oudere vermeldingen
Huibergen, 1264 kopie 16e eeuw in Huybergen, 1275 kopie vóór 1322 inter Gunsdricht et Huberghen, 1278 kopie 16e eeuw in Hubergha, 1278 kopie 16e eeuw Huberg, 1395 Hubergen, 1903 Huijbergen.

Naamsverklaring
Etymologie onzeker. Een samenstelling van bergen, berg 'terreinverheffing, heuvel', en een eerste deel, waarin men het Brabantse hui(b) 'uil, steenuil' meent te herkennen. Verband met de woordgroep van huif 'kap' en huig 'lelletje in de keel', naar de in een boog rondom de oudste kern van het dorp liggende duinen, is vergezocht.(1)

Een andere theorie stelt:

- “Langzamerhand ging de bevolking die onze streken bewoonde aan veeteelt doen. Maar daarvoor was weiland nodig, en gras groeit slechts op vochtige grond. Vanuit de ‘Bergen opten Zoom’ gingen zij op zoek naar de grond, die voldoende waterachtig was, om er weiland van te maken en die zich tevens leende voor een goede afvoer van al te overtollig water. En op hun speurtocht, zo stel ik het mij voor, kwamen zij bij een moerassige streek waarop veel gras groeide en die dus hooi leverde.

Bovendien was het terrein dat zij gevonden hadden nog omsloten door heuvels, ofwel bergen, die overtollig water opnamen en tevens een goede beschutting gaven tegen stormen. De vennetjes die in dit terrein lagen, boden gelegenheid om te vissen, de bergen om te jagen. Werkelijk een ideaal gebied en het zal hun dan ook uitermate geschikt geleken hebben om er zich te vestigen, en er hun nieuwe broodwinning, de veeteelt, te beoefenen. Langzamerhand gingen zij toen hun vee weiden in dit waterig gebied, of zo de Germanen het zeiden, in het ‘hoi’ tussen de bergen.

In het begin waren het nog slechts enkele pioniers, en dat het er nooit vele geworden zijn, zal wel veroorzaakt zijn door de vele rovers die in de streek ronddwaalden. Maar die pioniers zijn door hun noeste arbeid grote veehouders geworden. En als hun familie deze pioniers eens ging bezoeken, zullen zij gezegd hebben, zoiets als: ‘Wy gaene toe onse kinders, dye woonen in de hoibergen.’ En migranten zeiden: ‘Laet ons woonen gaene, daar in dye hoibergen.’ Zo kende de bevolking de streek, die nu Huijbergen is, als de hoibergen. Maar in de loop der tijden is het Germaanse woord hoi veranderd in huy, en toen bestonden er geen hoibergen meer, maar was er een Huybergen. In 1263 was het reeds zover, zie de oude akten, dat men van Huybergen sprak. Tegenwoordig heeft men de naam iets ‘verfraaid’ door op de y twee puntjes te zetten. Wij schrijven nu Huijbergen. Maar Germaans is de naam daardoor niet meer.” (18)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp ’t Sanegat.

Terug naar boven

Ligging

Huijbergen ligt 5 km O van Woensdrecht. De veldnaam Huijbergsche Braak ligt overigens niet bij dit dorp, maar 2 km Z van Heerle in de gemeente Roosendaal (t/m 1996 gemeente Wouw). N grenzend aan Vijfhoek, Z aan Zoomvliet.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Huijbergen 59 huizen met 507 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 34/281 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overbergh 15/135 en Schoeliebergh 10/91. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

“In 1963 heeft het dorp het 700-jarig bestaan gevierd. Een mooi feest, maar op de keper beschouwd is ons uitgangspunt niet geheel juist. Want het dorp is niet gesticht in 1263, het bestond reeds lang daarvoor. Er was vóór 1263 al een streek ten ZW van Breda die men Huijbergen noemde, en die bewoond werd door mensen die voornamelijk de veeteelt beoefenden. Maar daarnaast huisden er ook rovers en plunderaars, die zich in de moerassen en oerwouden konden schuilhouden en die het de boeren en vooral de scheepvaart op Antwerpen danig lastig konden maken.

Omdat de Heren van Breda door de plunderingen door deze rovers ernstig financieel nadeel ondervonden - de bewoners werden daardoor immers te arm om nog cijns (belasting, red.) te kunnen betalen, en de tolheffing op de schepen die op Antwerpen voeren werd zware schade toegebracht - gaven zij in 1263 de streek die Huijbergen heette aan Willem Heusche Bollaert in leen, met de opdracht het grotendeels nog onontgonnen gebied te cultiveren. Als dit slaagde zouden de rovers het gebied, waarin zij zich schuilhielden, noodgedwongen moeten verlaten. Echter tegelijk met de leen-schenking van deze streek werden de bewoners ervan, van hun horigheid aan de Heren van Breda ontheven. En eigenlijk is dit een veel heugelijker feit om thans te gedenken, want toen op die woensdag vóór Palmzondag van 1263 werden onze voorouders vrije burgers.” (18)

De twee kloosters die kort erna zijn gesticht, het Monasterium van de Wilhelmieten (1278) en het klooster van de Broeders van Huijbergen, die vrijwel onafgebroken 700 jaar in het dorp hebben gestaan, hebben veel voor de ontwikkeling van de streek betekend. De Wilhelmietenorde is in 1879 uitgestorven met het overlijden van de laatste pater P. v.d. Berg. De orde is genoemd naar de Italiaanse edelman en kluizenaar Guilielmus (overleden in 1157). In het Nederlands werd hij Wilhelmus genoemd.

“‘Ter ere Gods en der roemrijke Maagd’ schonken Heer Arnoud van Leuven en zijn vrouw Elisabeth van Breda op 6 februari 1278 de Orde der Wilhelmieten een kapel met bijbehorende grond te Huijbergen, om daar een klooster te stichten. Een vrijgevigheid die overigens ook zijn voordelige kant had, want de toekomstige paters zouden ongetwijfeld bidden voor het zielenheil van hun weldoeners. Al snel vestigden zich er enige paters. Zij leefden er volgens hun strenge regel, met zware vasten, stilzwijgen, studie, landarbeid en ook landontginning, want dit gebied was toen nog niet gecultiveerd” (43).

“Tot 1847 bleef de orde bestaan. Daarna werden de gebouwen aan het vicariaat van Breda afgestaan. Vervolgens werd er door de broeders van Saint Louis uit Oudenbosch een weeshuis voor arme kinderen in ondergebracht. Op 21 juni 1851 konden de broeders zich echter al terugtrekken en werd er een onafhankelijke congregatie te Huijbergen opgericht. Reeds na twee jaar groeide het weeshuis uit tot het welbekende pensionaat Sainte Marie. Eind 1944 trof het noodlot echter opnieuw het klooster en werd het door bommen nagenoeg geheel verwoest. Alleen het poortgebouw bleef behouden. Volgens het jaartal in de zuidelijke muur dateert het uit 1757. Eigenlijk kwam het in gedeelten tot stand tussen 1610 en 1850.

Toen het hele pensionaat in 1944 verwoest was, werden door de broeders zo snel mogelijk noodgebouwen ingericht. Het poortgebouw werd toen geschikt gemaakt als school. Daarna raakte het spoedig ernstig in verval. Menig bewoner van het nieuwe klooster zag het dan ook maar het liefst gesloopt. Zover is het echter gelukkig nooit gekomen. In 1967 werd met de restauratie begonnen en na een achttal jaren kon men het vroegere poortgebouw weer in volle glorie zien” (43). Tegenwoordig biedt het poortgebouw onderdak aan het Wilhelmietenmuseum.

Huijbergen is relatief lang een klein dorp gebleven met slechts enkele honderden inwoners. Pas na de Tweede Wereldoorlog heeft het dorp een beduidende groei doorgemaakt tot zijn huidige omvang.

Huijbergen is gelegen in een heuvelachtig gebied. Fraaie bossen, heidevelden en stuifduinen typeren de omgeving. Mooi zijn de overgangen in het landschap tussen geaccidenteerde en vlakkere gebieden, door de relaties tussen bodemgebruik en reliëf enerzijds en nederzettingen en cultuurgrond anderzijds bij met name Staartse Duinen, Eiland en Overberg. De hoogteverschillen zijn soms aanzienlijk. Het hoogste punt, de Pilberg, ligt 32 meter boven NAP.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Huijbergen, kun je terecht bij:

- Heemkundekring De Wilhelmiet (specifiek voor het dorp).

- Heemkundekring Het Zuidkwartier (beslaat de hele gemeente Woensdrecht. Zie de beschrijving van deze vereniging aan het eind van het hoofdstuk onder de link).

- Verhalen over de geschiedenis van Huijbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Huijbergen heeft 10 rijksmonumenten.

- De eerste kapel van Huijbergen is waarschijnlijk rond 1270 gesticht. De nederzetting viel in die tijd overigens onder de parochie van Wouw. Halverwege de 17e eeuw is het dorp een zelfstandige parochie geworden. De kerk uit 1646 is in 1916 wegens bouwvalligheid afgebroken. De opvolger is reeds in de Tweede Wereldoorlog (1944) verwoest. De huidige RK Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk (Canadaplein 1) in basilicastijl is gebouwd in 1952. Zij werd niet gebouwd op de plaats waar de andere kerken hebben gestaan. Het centrum van het dorp is meer noordwaarts verplaatst. Ook de kerk is daar gebouwd, evenals het nieuwe gemeentehuis. De kerk heeft Benedictus, Wilhelmus en Siardus als patroonheiligen.

De heilige Siardus, abt van een norbertijnenklooster, die in de 12e/13e eeuw in Friesland leefde, heeft in Huijbergen al honderden mensen van uiteenlopende kwalen afgeholpen. In verband hiermee is het dorp lang een bedevaartplaats geweest. In principe werd er bij het aanroepen van de heilige een financieel offer verlangd. Omdat niet iedereen hiertoe in staat was, volstond ook het gewicht van een ziek kind in vlas of het na genezing schenken van wassen kaarsen. Ook werd een op voorspraak van Siardus geboren kind zijn naam gegeven. In de omgeving van het dorp zijn nog diverse naamdragers te vinden. In de kerk is een Siarduskapel. De kerk valt tegenwoordig onder Parochie De Bron, die alle vijf dorpen van de gemeente Woensdrecht omvat.

- De kloosterorde Christelijke Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van de Allerheiligste Maagd en Moeder Gods Maria (kortweg: 'Broeders van Huijbergen') hebben in het dorp een weeshuis opgezet dat later uitgroeide tot het bekende internaat Sainte Marie. Het internaat is in de periode 1970-1984 gefaseerd gesloten. Enkele gebouwen zijn gesloopt. De Broeders hebben een nieuw Moederhuis gekregen aan de Boomstraat, waar zij ook acht kamers beschikbaar stellen voor gasten die in een mooie rustige omgeving enkele dagen op verhaal willen komen of zich willen bezinnen. Het oude kloostergebouw is omgevormd in appartementen en de voormalige sportvelden zijn bebouwd met villa's. De 'ui van Huijbergen', zoals de uivormige bol op het dak van het voormalige internaat wordt genoemd, is in 2011 gerestaureerd.

"Van dit soort 'uien' zijn er niet heel veel in Nederland. Er komt een hoop vakmanschap bij kijken om de leitjes op een waterdichte manier op de ronding te bevestigen. Hier konden mijn mensen hun passie voor het ambacht volledig in kwijt," aldus restaurateur Van Keulen uit Ossendrecht. "Alles is met de hand gedaan, er is geen machine aan te pas gekomen. Bovendien is het door de rondingen niet een klus die je van tevoren op de grond kunt uittekenen en uitrekenen. Het zijn de jongens die bovenin ter plekke bepalen hoe de puzzel moet worden gelegd."

- Mariakapellen.

- De ronde stenen bovenkruier bergkorenmolen Johanna (Bergsestraat 25) is in 1862 in opdracht van Petrus Johannes Backx gebouwd, op aanraden van de pastoor van de plaatselijke parochie, die een molen in zijn parochie wilde hebben. De parochie was in 1859 gehalveerd omdat Kalmthoutse Hoek was weggevallen. Na de afscheiding van België in 1830 was er een landsgrens door de parochie getrokken, maar de parochie is daarna nog bijna dertig jaar een geheel gebleven. In de jaren zestig van de 20e eeuw raakt de molen in verval. Hij wordt in 1966 aan de gemeente Huijbergen verkocht, die hem meteen laat restaureren tot maalvaardige staat. Tegenwoordig wordt er nog regelmatig op vrijwillige basis graan gemalen. De molen is te bezichtigen als de vlag uithangt, meestal op woensdag- en/of zondagmiddag, en op afspraak.

- Het voormalige gemeentehuis van Huijbergen is in 2016 verkocht aan een bouwondernemer. Deze gaat er 6 appartementen en een restaurant realiseren.

- De Staartse Hoeve (gelegen aan de Staartsestraat) is een prachtig gerestaureerde boerderij uit 1635 (te zien in de gevelankers). De stenen zijn gebakken in de steenfabriek aan de Vijverstraat. Het is de enige Wilhelmietenboerderij die nog in originele staat verkeert.

- In 1847 is in het dorp het laatste klooster van heel de Wilhelmietenorde - die hier in 1278 reeds was gesticht! - gesloten. De enige dan nog levende Wilhelmiet vertrekt naar een klooster in België. Het vicariaat Breda neemt de bezittingen over en stelt deze beschikbaar voor de opvoeding van weeskinderen. De Broeders van Huijbergen beginnen hier hun opvoedingswerk. Helaas is het klooster van de Wilhelmieten, met alle latere uitbreidingen, in 1944 door de Duitsers in brand gestoken en verwoest. Het poortgebouw is gelukkig gespaard gebleven, en na een grondige restauratie is daar in 1977 het Wilhelmietenmuseum in ondergebracht. In een zestal zalen worden vele herinneringen aan de Wilhelmietenorde en aan het werk van de Broeders van Huijbergen in ere gehouden. Er worden schilderijen, beelden, tin, boeken en gebruiksvoorwerpen tentoongesteld. Sinds 1989 is broeder Adri Franken er de conservator. Het museum is geopend elk 2e en 4e weekend van de maanden april tot oktober van 14.00-17.00 uur. En verder het hele jaar door na (telefonische) afspraak op tel. 0164-642568, b.g.g. 0164-642650. De entree is voor volwassenen slechts € 3, kinderen tot 12 jaar € 1.

- Gevelstenen in Huijbergen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - CV De Durdouwers.

- Rommelmarkt (weekend in maart).

- Lammetjesdag (eind maart) bij geitenboerderij Costa Kabrita.

- Ronde van Huijbergen (wielrennen, april).

- Gompop (op een zaterdag in juni).

- KPJ Huijbergen organiseert de Open Huijbergse Kampioenschappen Fierljeppen (op een zondag in juli).

- Huijbergse Paarden3daagse (weekend in september).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandel- en fietsroute van 7,7 km rond Huijbergen, over vele historische zandweggetjes. Samengesteld door de heemkundekring. De route is vanaf de site uit te printen. Let dan wel op dat je alleen pagina 1 uitprint (het geheel is nl. inclusief de foto's ca. 40 pagina's).

- Natuurgebied Staartse Heide en Staartse Duinen ligt Z van Huijbergen, W van de Belgische grens (aan de Belgische kant heet het gebied Steertse Duinen), O van de Abdijlaan. Het gebied is 128 hectare groot en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Heuvelachtig bosgebied dat grotendeels bestaat uit dennenbossen die in de jaren zestig zijn aangeplant op de heide. Er zijn nog enkele kleine heideveldjes over, met opslag van berk en eik. Het gebied maakt deel uit van De Brabantse Wal en het grensoverschrijdende Natuurpark De Zoom/Kalmthoutse Heide.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Huijbergen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Huijbergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuw uit Huijbergen in BN/De Stem. - Nieuws uit het dorp in de Woensdrechtse Bode.

- MFC: - MFC De Kloek is het gemeenschapshuis van Huijbergen, met vergaderkamers, recreatieruimte, hobbyruimte, gymzaal en een gezellige foyer. Ze verzorgen ook warme en koude buffetten.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Ste. Marie ziet het als een belangrijke taak om je kind met plezier en met een professionele aanpak te helpen bij zijn of haar ontwikkeling. Ze streven naar een sfeer waarin iedereen op school zich thuis voelt, tonen belangstelling en respect voor elkaar, accepteren verschillen en onderhouden een open communicatie. Ze bieden je kind een veilige en geborgen leeromgeving en maken veel werk van de zorgverbreding voor je kind. Aan goede contacten met de ouders van de leerlingen hechten ze veel waarde en ze dragen bij aan een opvoeding waarin normen en waarden centraal staan.

Op deze school wordt gewerkt volgens een adaptief onderwijsconcept waar zelfvertrouwen, plezier in leren, zelfstandigheid en samenwerking de uitgangspunten zijn. Er wordt op Ste. Marie voortdurend gewerkt om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Verder bereiden ze je kind voor op een verantwoorde schoolkeuze in het voortgezet onderwijs. Ste. Marie maakt deel uit van de Huijbergse Brede School. Mede in dit kader heeft Peutercentrum De Blokhut in 2012 zijn intrek genomen in een van de lokalen van de school. De verhuizing van de peuterspeelzaal biedt extra mogelijkheden om de samenwerking met groep 1-2 verder uit te breiden.

- Muziek: - Stichting Fravino bestaat uit de muziekschool, streekorkest Fravino en leerlingenorkest Fravinova. Fravino is een orkest met een bijzondere samenstelling. De hoofdmoot wordt gevormd door accordeons, aangevuld met blaasinstrumenten en slagwerk.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Vivoo is opgericht in 1946. De letters staan voor "Voetbal Is Voor Ons Ontspanning."

- In de jaren vijftig van de vorige eeuw zijn op het kloostercomplex van de Ste. Marie twee tennisbanen aangelegd. Deze zijn bestemd om de internen en de begeleiders van de Ste. Marie de gelegenheid te geven om te tennissen. Vanuit de dorpsgemeenschap ontstaat zo vanzelf de behoefte om ook eens een “balletje te slaan”. In eerste instantie krijgt het personeel met hun aanhang toestemming om de banen op het klooster te gebruiken. Allengs volgen steeds meer liefhebbers. Dit komt mede doordat velen les krijgen van broeder Avellino Nagtzaam. Het aantal gebruikers van buiten de Ste. Marie dat gebruik maakt van de tennisbanen wordt zo groot, dat er behoefte komt aan een gemeenschappelijk tennispark. Om dit bereiken dient wel eerst een tennisvereniging te worden opgericht. Daarom wordt in 1975 TV Huijbergen opgericht. In 1976 komen er twee eigen tennisbanen op de locatie van het huidige sportpark. In 1977 komt er een clubhuis bij. In 1987 wordt bekend dat de vereniging geen gebruik meer kan maken van de twee tennisbanen op de locatie van de Ste. Marie. Daarom zijn in 1988 op het eigen sportpark twee extra banen aangelegd. In 1996 wordt het gerenoveerde clubhuis heropend en krijgt het de naam “Effe Rust”.

- Zorg: - Thomashuis Huijbergen is gehuisvest in de voormalige kapel en biedt in een huiselijke omgeving huisvesting aan mensen met een verstandelijke beperking.

Reactie toevoegen