Huijbergen

Plaats
Dorp
Woensdrecht
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

huijbergen alverno 1951 [640x480].jpg

Huijbergen Alverno 1951

Huijbergen Alverno 1951

DK20110109_1313_Bord_Huijbergen.jpg

Huijbergen valt sinds 1997 onder de gemeente Woensdrecht

Huijbergen valt sinds 1997 onder de gemeente Woensdrecht

DK20110109_1314_korenmol_Johanna_Huijbergen.jpg

Huijbergen,  korenmolen "Johanna"

Huijbergen, korenmolen "Johanna"

DK20110109_1316_klooster_Huijbergen.jpg

Huijbergen, klooster "Sainte Maria"

Huijbergen, klooster "Sainte Maria"

RvB_20110109_7091_De_Sanegeit_Huijbergen.jpg

Huijbergen, beeldje van de Sanegeit

Huijbergen, beeldje van de Sanegeit

NB gemeente Huijbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Huijbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Huijbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Huijbergen

Terug naar boven

Status

- Huijbergen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Huijbergen.

- Onder het dorp Huijbergen vallen ook de buurtschappen Eiland, Overberg en Schoelieberg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Huibergen, 1264 Huybergen, 1395 Hubergen, 1903 Huijbergen.

Naamsverklaring
Voor de verklaring van het deel 'Huij' hebben wij twee theorieën gevonden:

- Wordt in verband gebracht met het Brabantse hui, een dialectwoord dat etymologisch nauw verwant is met hûo ‘uil’. De plaats zou dan genoemd zijn naar de hier huizende uilen. Volgens de jongste verklaring slaat het grondwoord bergen hier op "de markante boog van hoge landduinen die rondom de oudste kern van het dorp ligt".(1)

- “Langzamerhand ging de bevolking die onze streken bewoonde aan veeteelt doen. Maar daarvoor was weiland nodig, en gras groeit slechts op vochtige grond. Vanuit de ‘Bergen opten Zoom’ gingen zij op zoek naar de grond, die voldoende waterachtig was, om er weiland van te maken en die zich tevens leende voor een goede afvoer van al te overtollig water. En op hun speurtocht, zo stel ik het mij voor, kwamen zij bij een moerassige streek waarop veel gras groeide en die dus hooi leverde.

Bovendien was het terrein dat zij gevonden hadden nog omsloten door heuvels, ofwel bergen, die overtollig water opnamen en tevens een goede beschutting gaven tegen stormen. De vennetjes die in dit terrein lagen, boden gelegenheid om te vissen, de bergen om te jagen. Werkelijk een ideaal gebied en het zal hun dan ook uitermate geschikt geleken hebben om er zich te vestigen, en er hun nieuwe broodwinning, de veeteelt, te beoefenen. Langzamerhand gingen zij toen hun vee weiden in dit waterig gebied, of zo de Germanen het zeiden, in het ‘hoi’ tussen de bergen.

In het begin waren het nog slechts enkele pioniers, en dat het er nooit vele geworden zijn, zal wel veroorzaakt zijn door de vele rovers die in de streek ronddwaalden. Maar die pioniers zijn door hun noeste arbeid grote veehouders geworden. En als hun familie deze pioniers eens ging bezoeken, zullen zij gezegd hebben, zoiets als: ‘Wy gaene toe onse kinders, dye woonen in de hoibergen.’ En migranten zeiden: ‘Laet ons woonen gaene, daar in dye hoibergen.’ Zo kende de bevolking de streek, die nu Huijbergen is, als de hoibergen. Maar in de loop der tijden is het Germaanse woord hoi veranderd in huy, en toen bestonden er geen hoibergen meer, maar was er een Huybergen. In 1263 was het reeds zover, zie de oude akten, dat men van Huybergen sprak. Tegenwoordig heeft men de naam iets ‘verfraaid’ door op de y twee puntjes te zetten. Wij schrijven nu Huijbergen. Maar Germaans is de naam daardoor niet meer.” (18)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp ’t Sanegat.

Terug naar boven

Ligging

Huijbergen ligt 5 km O van Woensdrecht. De veldnaam Huijbergsche Braak ligt overigens niet bij dit dorp, maar 2 km Z van Heerle in de gemeente Roosendaal (t/m 1996 gemeente Wouw). N grenzend aan Vijfhoek, Z aan Zoomvliet.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Huijbergen 59 huizen met 507 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 34/281 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overbergh 15/135 en Schoeliebergh 10/91. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ca. 2.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

“In 1963 heeft het dorp het 700-jarig bestaan gevierd. Een mooi feest, maar op de keper beschouwd is ons uitgangspunt niet geheel juist. Want het dorp is niet gesticht in 1263, het bestond reeds lang daarvoor. Er was vóór 1263 al een streek ten ZW van Breda die men Huijbergen noemde, en die bewoond werd door mensen die voornamelijk de veeteelt beoefenden. Maar daarnaast huisden er ook rovers en plunderaars, die zich in de moerassen en oerwouden konden schuilhouden en die het de boeren en vooral de scheepvaart op Antwerpen danig lastig konden maken.

Omdat de Heren van Breda door de plunderingen door deze rovers ernstig financieel nadeel ondervonden - de bewoners werden daardoor immers te arm om nog cijns (belasting, red.) te kunnen betalen, en de tolheffing op de schepen die op Antwerpen voeren werd zware schade toegebracht - gaven zij in 1263 de streek die Huijbergen heette aan Willem Heusche Bollaert in leen, met de opdracht het grotendeels nog onontgonnen gebied te cultiveren. Als dit slaagde zouden de rovers het gebied, waarin zij zich schuilhielden, noodgedwongen moeten verlaten. Echter tegelijk met de leen-schenking van deze streek werden de bewoners ervan, van hun horigheid aan de Heren van Breda ontheven. En eigenlijk is dit een veel heugelijker feit om thans te gedenken, want toen op die woensdag vóór Palmzondag van 1263 werden onze voorouders vrije burgers.” (18)

De twee kloosters die kort erna zijn gesticht, het Monasterium van de Wilhelmieten (1278) en het klooster van de Broeders van Huijbergen, die vrijwel onafgebroken 700 jaar in het dorp hebben gestaan, hebben veel voor de ontwikkeling van de streek betekend. De Wilhelmietenorde is in 1879 uitgestorven met het overlijden van de laatste pater P. v.d. Berg. De orde is genoemd naar de Italiaanse edelman en kluizenaar Guilielmus (overleden in 1157). In het Nederlands werd hij Wilhelmus genoemd.

“‘Ter ere Gods en der roemrijke Maagd’ schonken Heer Arnoud van Leuven en zijn vrouw Elisabeth van Breda op 6 februari 1278 de Orde der Wilhelmieten een kapel met bijbehorende grond te Huijbergen, om daar een klooster te stichten. Een vrijgevigheid die overigens ook zijn voordelige kant had, want de toekomstige paters zouden ongetwijfeld bidden voor het zielenheil van hun weldoeners. Al snel vestigden zich er enige paters. Zij leefden er volgens hun strenge regel, met zware vasten, stilzwijgen, studie, landarbeid en ook landontginning, want dit gebied was toen nog niet gecultiveerd” (43).

“Tot 1847 bleef de orde bestaan. Daarna werden de gebouwen aan het vicariaat van Breda afgestaan. Vervolgens werd er door de broeders van Saint Louis uit Oudenbosch een weeshuis voor arme kinderen in ondergebracht. Op 21 juni 1851 konden de broeders zich echter al terugtrekken en werd er een onafhankelijke congregatie te Huijbergen opgericht. Reeds na twee jaar groeide het weeshuis uit tot het welbekende pensionaat Sainte Marie. Eind 1944 trof het noodlot echter opnieuw het klooster en werd het door bommen nagenoeg geheel verwoest. Alleen het poortgebouw bleef behouden. Volgens het jaartal in de zuidelijke muur dateert het uit 1757. Eigenlijk kwam het in gedeelten tot stand tussen 1610 en 1850.

Toen het hele pensionaat in 1944 verwoest was, werden door de broeders zo snel mogelijk noodgebouwen ingericht. Het poortgebouw werd toen geschikt gemaakt als school. Daarna raakte het spoedig ernstig in verval. Menig bewoner van het nieuwe klooster zag het dan ook maar het liefst gesloopt. Zover is het echter gelukkig nooit gekomen. In 1967 werd met de restauratie begonnen en na een achttal jaren kon men het vroegere poortgebouw weer in volle glorie zien” (43). Tegenwoordig biedt het poortgebouw onderdak aan het Wilhelmietenmuseum.

Huijbergen is relatief lang een klein dorp gebleven met slechts enkele honderden inwoners. Pas na de Tweede Wereldoorlog heeft het dorp een beduidende groei doorgemaakt tot zijn huidige omvang.

Huijbergen is gelegen in een heuvelachtig gebied. Fraaie bossen, heidevelden en stuifduinen typeren de omgeving. Mooi zijn de overgangen in het landschap tussen geaccidenteerde en vlakkere gebieden, door de relaties tussen bodemgebruik en reliëf enerzijds en nederzettingen en cultuurgrond anderzijds bij met name Staartse Duinen, Eiland en Overberg. De hoogteverschillen zijn soms aanzienlijk. Het hoogste punt, de Pilberg, ligt 32 meter boven NAP.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Huijbergen, kun je terecht bij:

- Heemkundekring De Wilhelmiet (specifiek voor het dorp).

- Heemkundekring Het Zuidkwartier (beslaat de hele gemeente Woensdrecht).

- Verhalen over de geschiedenis van Huijbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Huijbergen heeft 10 rijksmonumenten.

- Het voormalige gemeentehuis van Huijbergen is in 2016 verkocht aan een bouwondernemer. Deze gaat er 6 appartementen en een restaurant realiseren.

- Mariakapellen.

- Gevelstenen in Huijbergen.

- De ronde stenen bovenkruier bergkorenmolen Johanna dateert uit 1862.

- De eerste kapel van Huijbergen is waarschijnlijk rond 1270 gesticht. De nederzetting viel in die tijd overigens onder de parochie van Wouw. Halverwege de 16e eeuw is het dorp een zelfstandige parochie geworden. De kerk uit 1646 is in 1916 wegens bouwvalligheid afgebroken. De opvolger is reeds in de Tweede Wereldoorlog (1944) verwoest. De huidige Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk in Byzantijnse stijl is gebouwd in 1952. Zij werd niet gebouwd op de plaats waar de andere kerken gestaan hebben. Het centrum van het dorp werd meer noordwaarts verplaatst. Ook de kerk is daar gebouwd, evenals het nieuwe gemeentehuis.

- De Staartse Hoeve (gelegen aan de Staartsestraat) is een prachtig gerestaureerde boerderij uit 1635 (te zien in de gevelankers). De stenen zijn gebakken in de steenfabriek aan de Vijverstraat. Het is de enige Wilhelmietenboerderij die nog in originele staat verkeert.

- De kloosterorde Christelijke Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van de Allerheiligste Maagd en Moeder Gods Maria (kortweg: 'Broeders van Huijbergen') hebben in het dorp een weeshuis opgezet dat later uitgroeide tot het bekende internaat Sainte Marie. Het internaat is in de periode 1970-1984 gefaseerd gesloten. Enkele gebouwen zijn gesloopt. De Broeders hebben een nieuw Moederhuis gekregen aan de Boomstraat. Het oude kloostergebouw is omgevormd in appartementen en de voormalige sportvelden zijn bebouwd met villa's. De 'ui van Huijbergen', zoals de uivormige bol op het dak van het voormalige internaat wordt genoemd, is in 2011 gerestaureerd.

"Van dit soort 'uien' zijn er niet heel veel in Nederland. Er komt een hoop vakmanschap bij kijken om de leitjes op een waterdichte manier op de ronding te bevestigen. Hier konden mijn mensen hun passie voor het ambacht volledig in kwijt," aldus restaurateur Van Keulen uit Ossendrecht. "Alles is met de hand gedaan, er is geen machine aan te pas gekomen. Bovendien is het door de rondingen niet een klus die je van tevoren op de grond kunt uittekenen en uitrekenen. Het zijn de jongens die bovenin ter plekke bepalen hoe de puzzel moet worden gelegd."

- Het Wilhelmietenmuseum is gevestigd in het poortgebouw van het voormalige klooster. Het poortgebouw uit 1610 is in de Tweede Wereldoorlog verwoest en in 1970 gerestaureerd. Bijna zeven eeuwen werkten monniken van de orde der Wilhelmieten in Huijbergen. Er worden schilderijen, beelden, tin, boeken en gebruiksvoorwerpen tentoongesteld.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Rommelmarkt (weekend in maart).

- Lammetjesdag (eind maart) bij geitenboerderij Costa Kabrita.

- Ronde van Huijbergen (wielrennen, april).

- Gompop (op een zaterdag in juni).

- KPJ Huijbergen organiseert de Open Huijbergse Kampioenschappen Fierljeppen (op een zondag in juli).

- Huijbergse Paarden3daagse (weekend in september).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandel- en fietsroute van 7,7 km rond Huijbergen, over vele historische zandweggetjes. Samengesteld door de heemkundekring. De route is vanaf de site uit te printen. Let dan wel op dat je alleen pagina 1 uitprint (het geheel is nl. inclusief de foto's ca. 40 pagina's).

- Natuurgebied Staartse Heide en Staartse Duinen ligt Z van Huijbergen, W van de Belgische grens (aan de Belgische kant heet het gebied Steertse Duinen), O van de Abdijlaan. Het gebied is 128 hectare groot en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Heuvelachtig bosgebied dat grotendeels bestaat uit dennenbossen die in de jaren zestig zijn aangeplant op de heide. Er zijn nog enkele kleine heideveldjes over, met opslag van berk en eik. Het gebied maakt deel uit van De Brabantse Wal en het grensoverschrijdende Natuurpark De Zoom/Kalmthoutse Heide.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Huijbergen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Huijbergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuw uit Huijbergen in BN/De Stem. - Nieuws uit Huijbergen in de Woensdrechtse Bode.

- Onderwijs en kinderopvang: - In Basisschool Ste. Marie is ook peutercentrum De Blokhut ondergebracht.

- Muziek: - Stichting Fravino bestaat uit de muziekschool, streekorkest Fravino en leerlingenorkest Fravinova. Fravino is een orkest met een bijzondere samenstelling. De hoofdmoot wordt gevormd door accordeons, aangevuld met blaasinstrumenten en slagwerk.

- Zorg: - Thomashuis Huijbergen is gehuisvest in de voormalige kapel en biedt in een huiselijke omgeving huisvesting aan mensen met een verstandelijke beperking.

Reactie toevoegen