Hoorn

Plaats
Stad en gemeente
Hoorn
West-Friesland
Noord-Holland

Hoorn.jpg

Stads- en havengezicht Hoorn

Stads- en havengezicht Hoorn

NH gemeente Hoorn in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Hoorn in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Hoorn in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Hoorn

Terug naar boven

Status

- Hoorn is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek West-Friesland.

- De gemeente Hoorn is in 1979 vergroot met de gemeente Zwaag en een deel van de gemeente Blokker (= het dorp Westerblokker, dat tegenwoordig Blokker heet).

- De gemeente Hoorn omvat de gelijknamige stad, de dorpen Blokker en Zwaag, en een deel van buurtschap De Hulk (die onder de stad valt).

- Wapen van de gemeente Hoorn.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Hoorn.

Terug naar boven

Naam

Benaming inwoners
Iemand die in Hoorn woont noem je niet een Hoornaar maar een Horinees. Een Hoornaar is namelijk heel iets anders... ;-)

Oudere vermeldingen
1289 vervalst kopie 1424 Hoern, ca. 1312 Horne, ca. 1338 Hoirne, 1345 Hoirn.

Naamsverklaring
Betekent het Middelnederlandse horne = horn 'uitspringende bocht, hoek', oorspronkelijk een hoek van hoger gelegen land, uitspringend in het water of in moerassig terrein.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Hoorn ligt aan het water de Hoornse Hop en het Markermeer en ligt verder NO van de dorpen Scharwoude en Schardam, ONO van de dorpen Grosthuizen, Avenhorn en De Goorn, O van de A7 en de dorpen Berkhout en Spierdijk, ZO van de dorpen Zuidermeer, Wadway en Wognum, Z van de dorpen Zwaagdijk-West en Nibbixwoud, Z en ZW van het dorp Hauwert, ZW van de dorpen Oosterblokker, Westwoud, Zwaagdijk-Oost en Hoogkarspel, W van de dorpen Hem en Venhuizen en WNW van de dorpen Schellinkhout en Wijdenes.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Hoorn 1.653 huizen met 8.668 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 1.551/8.177 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Koepoortsweg 68/279 en Het Keeren 34/212. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 33.000 huizen met ca. 72.000 inwoners, waarvan ca. 23.000 huizen met ca. 52.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1357 heeft Hoorn stadsrechten verkregen. Dat was heel belangrijk voor deze handelsplaats in de horn (= hoek) van de dijk. Volgens overlevering zou de stad gesticht zijn door drie bierbrouwende broers uit Hamburg. De stad lag gunstig (aan het riviertje de Gouw) en werd een vestigingsplaats voor vele koop- en ambachtslui. Het plein in de stad, het Rode Steen, werd het centrum voor handel, bestuur en rechtspraak. Vele oude gebouwen laten zien dat de stad een belangrijke functie had voor de regio: de Waag, het Stadhuis, het Proostenhuis en het Stynhuis (waar later het Westfries Museum is gebouwd).

In de 17e eeuw wordt Hoorn een van de belangrijkste havensteden in Holland en vele belangrijke instellingen vinden in de stad een plaats. De Munt, de Admiraliteit (marine), De Noordsche Compagnie, De Verenigde Oostindische Compagnie en de Geoctroyeerde Westindische Compagnie. Veel van de rijkdommen en gebruiksvoorwerpen uit de 17e, 18e en 19e eeuw zijn in het Westfries Museum in de stad te zien. In 25 zalen en kamers is een enorme hoeveelheid voorwerpen te zien op het gebied van o.a. de geschiedenis van de stad, de kunstnijverheid, de schutterij, de Verenigde Oostindische Compagnie, de handel en archeologie.

"Het Westfries Museum is een familievriendelijk museum. Er zijn twee permanente speurtochten beschikbaar die je samen elke dag kunt doen. Voor de iets jongere kinderen is er de Hondjes speurtocht, en voor de iets oudere kinderen de Eenhoorn speurtocht. Samen met je gezin of familie ga je door het hele museum en de tuin, op zoek naar alle afbeeldingen. Je kunt de tocht zelfstandig lopen en de antwoorden staan op het opdrachtenblad. Deze beide speurtochten zijn gratis en af te halen bij de balie van het museum.

Elke vakantie zorgt het educatieve team van het museum er voor dat er een speciaal Familiespoor is. Aan de hand van een opdrachtenblad ga je aan de slag door het museum. Er zijn denkvragen, kijkvragen, doe-opdrachten en voorwerpen waar je aan mag zitten of iets om te knutselen. Alles bij elkaar maak je op een leuke manier kennis met de geschiedenis van de Gouden Eeuw. Soms stellen we een moeilijke vraag, maar de bedoeling is dat je samen met je gezin of familie onderweg bent en met zijn allen komen jullie er vast wel uit. Het spoor wijst zichzelf en kun je zelfstandig uitvoeren. De antwoorden staan of (achter)op het opdrachtenblad, of er is een speciaal antwoordenstation bij de balie/garderobe. Het Familiespoor van het vakantieprogramma kun je gratis afhalen bij de balie van het museum."

Ook Vereniging Oud Hoorn bestudeert de geschiedenis van deze stad. "De stad heeft haar rijke verleden redelijk overleefd. Wie door de binnenstad wandelt, kan zich op een aantal plaatsen nog steeds in de 17e eeuwse stad wanen dankzij de honderden monumenten en het goed bewaarde stratenpatroon, dat in aanleg stamt uit de 13e eeuw. De vereniging stelt zich ten doel het materiële en immateriële erfgoed binnen de gemeente te beschermen en de kennis over de geschiedenis van de gemeente en haar erfgoed te vergroten en te verspreiden. De vereniging is opgericht in 1917 en levert dus al meer dan 100 jaar een belangrijke bijdrage aan het uitvoeren en bevorderen van restauraties en het kritisch volgen van nieuwbouwplannen. Door middel van acties gericht op het voorkomen van sloop strijdt zij voor het behoud van historisch waardevolle panden en stadsgezichten. Wie het bijzondere historische karakter van de stad aan het hart gaat, wordt lid van onze vereniging!

De vereniging heeft de medewerking van heel veel vrijwilligers. In de loop der jaren heeft het vrijwilligerswerk geleid tot organisatie in werkgroepen (Bestuurlijk, Activiteiten, Documentatie, Internet). Op deze pagina vind je uitvoerige informatie over de activiteiten van alle werkgroepen. De Kennisbank van de vereniging biedt via één zoekveld gelijktijdig toegang tot zeven databases met informatie over Hoorns erfgoed, stadsgeschiedenis, panden en monumenten in: de Beeldbank; de Kwartaalbladen; het boek Hoorn, Huizen Straten Mensen; diverse Publicatiereeksen. Of ruwe gegevens in: het Hoorns Documentatiesysteem; het Notarieel Archief; de Verenigingsactiviteiten.

De online Kennisbank is gevuld met de ca. 22.000 dossiers die in het Pakhuis en elders zijn opgeslagen en nu grotendeels zijn gedigitaliseerd. Hoe werkt de Kennisbank? Geef een zoekopdracht door een zoekterm in te geven. Als resultaat krijg je een lijst. Daarin zie je per database hoeveel daarin over die zoekterm is te vinden. Onderin de lijst is in een extra regel ook nog te zien hoeveel er over die zoekterm is te vinden binnen een aantal rubrieken op de website van de vereniging. Hulp nodig? De werkgroep Hoorn, Huizen Straten Mensen (HHSM) kan je assisteren bij je onderzoek. Deze komt elke donderdagmorgen van 10:00-12:00 uur bijeen in het Pakhuis. Daar kun je, samen met een vrijwilliger, je zoektocht vervolgen. Een vraag stellen kan ook, via werkgroepHHSM@oudhoorn.nl. Tijdens de openingsuren (dinsdag en donderdag 10.00-16.00 uur, zaterdag 10.00-14.00 uur) zijn de gastvrouwen en -heren de beheerders van het verenigingsgebouw. Daar beantwoorden zij vragen van bezoekers, zijn verantwoordelijk voor de winkel en dragen zorg voor de dagelijkse gang van zaken in het Oost-Indisch Pakhuis. Daarnaast beheren en verkopen zij de boekenvoorraad van de Publicatie Stichting Bas Baltus." Op de site van de vereniging vind je onder het menu Stadsgeschiedenis honderden artikelen in tekst en beeld over de geschiedenis van de gemeente, gegroepeerd per thema.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Met de Woonvisie 2013-2020 wil Hoorn vraag en aanbod op de woningmarkt beter op elkaar afstemmen. Dit betekent vooral: aantrekkelijk, betaalbaar en wat de consument vraagt. Extra aandacht is bovendien nodig voor de huisvesting van het toenemend aantal senioren op de woningmarkt. Andere belangrijke thema’s zijn: het stimuleren van de woningbouwproductie, investeren in duurzaamheid en het op peil houden van de kwaliteit van de bestaande voorraad.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Hoorn heeft 369 rijksmonumenten.

- Hoorn heeft 254 gemeentelijke monumenten.

- De Noorderkerk (Kleine Noord 30) is een driebeukige hallenkerk in het centrum van Hoorn. In 1441 werd begonnen met de bouw, die in 1519 werd afgerond, waardoor de kerk het oudste gebouw van de stad is. De kerk ligt tussen het Kleine Noord en de Veemarkt. Door de vorm van de kavel waarop de kerk is gebouwd heeft de kerk een gerende gevel. Op de plaats van het huidige gebouw stond in 1426 een klein houten kerkgebouwtje. Aan de kant van het Kleine Noord hangt aan de middelste gevel een grote klok aan de kerk. Op het dak hierachter is een dakruiter geplaatst.

De vloer is bedekt met grafstenen (waaronder die van de vader van Willem IJsbrantsz. Bontekoe), die echter na een restauratie van de kerk niet meer op hun oorspronkelijke plaats liggen. Ook Willem Cornelisz Schouten, een Hoorns ontdekkingsreiziger, overleden in 1625, werd in deze kerk begraven. Achter het 17e-eeuwse koorhek bevindt zich de zogeheten armenkerk, voorzien van kale houten banken en preekstoel, waar tot begin 20e eeuw kerkdiensten voor arme mensen werden gehouden. Tot 2017 deed de kerk dienst voor diensten van de Protestantse Gemeente te Hoorn-Zwaag. Ook wordt de kerk gebruikt voor concerten en tentoonstellingen. Sinds 2017 is de kerk in particuliere handen.

- De rijksmonumentale Grote Kerk uit 1883 aan het Kerkplein is sinds 1975 niet meer als kerk in gebruik. In 2016 is de kerk herbestemd tot 'Foodmarket' en 'Shop in Shop'. Op de benedenverdieping de foodmarket waar 23 ondernemers hun foodconcepten laten zien. De 1e etage omvat rond de 15 shop-in-shops die in het teken staan van beleving, gebaseerd op 5 pilaren: health, media, fashion, sport en kinderen. De Foodmarket en Shop in Shop zijn op vrijdag, zaterdag en zondag geopend.

- Mariakapel.

- Het Wachterhuisje, de voormalige wachtpost bij het voormalige gevangeniscomplex Oostereiland, is eind 2011 opgeknapt en in gebruik genomen door Hoornse 'hangsenioren'.

- Het Museum van de Twintigste Eeuw in Hoorn vertelt aan de hand van honderden voorwerpen en tientallen interieurs het leven in de vorige eeuw. Hoe woonden onze (groot)ouders? Met welk speelgoed speelden kinderen? Wat voor winkels waren er? Hoe werd er gekookt? Wat deed men in de vrije tijd? Wat was er op radio of televisie te beleven? Op dit soort vragen krijg je in dit nostalgische museum antwoorden. Er is immers heel veel veranderd in de afgelopen honderd jaar, thuis, op het werk, op school, in winkels. Neem een duik in je eigen verleden en dat van je (groot)ouders en verbaas je over de vele ontwikkelingen.

Het Museum van de Twintigste Eeuw is een waar Feest der Herkenning. Je ontdekt leuke voorwerpen van vroeger, maar leert ook over armoede, hard en lang werken en eenvoudige woonomstandigheden. Niet eerder veranderde er in één eeuw zoveel als in de 20e eeuw! Een eeuw die iedereen meer vrije tijd bezorgde, een ieder mobieler maakte, denk maar aan auto en (brom)fiets, een eeuw die ons over de hele wereld liet communiceren en onze samenleving drastisch veranderde. Jong en oud herkent zaken in dit museum. Voor de een is dat het constructiespeelgoed Meccano, voor de ander de oranje emaillen potten en pannen. De eerste spelcomputer met Pong of de oude videorecorder met pianotoetsen misschien. Het interieur van de Grutters-winkel of van de Fourniturenzaak. Het lavet in de oude badkamer of de kolenkachel in de jaren ‘50 huiskamer. Voor alle bezoekers zijn er herkenbare nostalgische objecten te bekijken. Vaak in een treffende opstelling als een oud klaslokaal, een winkelstraat of een keukeninterieur."

- "In de Regenten- en Regentessenkamers van het voormalig RK Wees- en oudeliedenhuis St. Jozef bevindt zich de Maritieme Oudheidkamer. Het indrukwekkende interieur is een thuishaven voor Stichting Nederlandse Kaap Hoorn-vaarders. De stichting heeft als doel het in brede kring levend houden van de herinnering aan de grote zeilvaart, in het bijzonder die rond de Kaap als historisch hoogtepunt van zeemanschap. Dit doel willen wij bereiken door het inrichten en in stand houden van een permanente presentatie in onze Oudheidkamer, het uitgeven van publicaties en het organiseren van voordrachten en presentaties over de grote zeilvaart en de zeevaart.

Er is een bibliotheek en een interessante collectie antieke nautische instrumenten, waaronder een bijzondere sterrenglobe. Verder zijn er diverse schitterende scheepsmodellen te zien. De originele Hondius Kaart behoort ook tot de collectie. Met steun van het VSB Fonds heeft de stichting in 2000 een zeer zeldzame kaart kunnen verwerven, een sleutelstuk in de historie van de ontdekking van Kaap Hoorn. Het betreft de Mercator-Hondiuskaart van 1602. De Maritieme Bibliotheek in de Oudheidkamer omvat ongeveer 1000 titels, waaronder vele zeldzame boeken over de zeilvaart en de Kaap. De bibliotheek is tijdens openingstijden van de Oudheidkamer te bezoeken."

- Affichemuseum.

- Gevelstenen in Hoorn.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Museumstoomtram Hoorn-Medemblik heeft als halteplaatsen Hoorn, Wognum, Twisk, Opperdoes en Medemblik. In 2019 hebben hebben ECN, New Energy Coalition, de Museumstoomtram en Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de brandstof van stoomlocomotieven te verduurzamen. Het resultaat is dat in februari 2020 de eerste stoomtramrit op biokool heeft plaatsgevonden; volgens de initiatiefnemers een Europese primeur. Biokool is samengeperst (getorreficeerd) hout of biomassa. Via torrefactie wordt hout of natte biomassa omgezet in een product dat gelijkenissen heeft met steenkool. Bij de verbranding van biokool komen echter geen schadelijke stoffen vrij zoals stikstof en zwavelverbindingen. De uitstoot van schadelijke stoffen is daarmee volgens de betrokken partijen bijna tot nul gereduceerd. Daarnaast is de brandstof CO2-neutraal, omdat het vanuit biomassa is gemaakt. Daarnaast kan de biokool in de regio zelf worden gemaakt uit beschikbare biomassastromen. Anders dan bij andere alternatieven, kan biokool door middel van kleine aanpassingen in de stoomtram worden gebruikt. De kosten van biokool zijn vergelijkbaar met die van steenkool.

- De in 2005 opgerichte Theatergroep Eenhoorn is onderdeel van zorginstelling Esdégé-Reigersdaal. Drie tot vier dagen per week wordt op twee locaties (Alkmaar en Hoorn) als dagbesteding theater gemaakt met mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking. De meerwaarde van de theatergroep zit o.a. in het naar buiten treden, voor een breed publiek zichtbaar zijn en het creëren van verbinding. Door het organiseren van optredens, workshops en acts, komt een divers publiek in aanraking met de theatergroep. Ook voor de acteurs zijn de optredens waardevol. Het verhoogt het gevoel van eigenwaarde, maar verbetert ook hun algemene en sociale ontwikkeling. Onder de link kun je zien waar en wanneer ze in de regio optreden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hoorn (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Hoorn. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Nieuws: - Site over Hoorn met actualiteiten en lokale links.

- Sport: - IJsbaan De Westfries. - Ben je een schaatser of schaatster in de leeftijd van 10 t/m 13 jaar? Heb je veel plezier in je sport? En wil je meer trainen dan nu bij je vereniging mogelijk is? Word dan lid van Schaatsacademie De Westfries. Zij bieden je de mogelijkheid om extra te trainen onder leiding van deskundige trainers.

- Duurzaamheid: - "Puur Hoorn is een reis die we samen maken. Een klimaatneutrale en daarmee duurzame stad in 2040 is de eindbestemming. De focus ligt op projecten en initiatieven die vanuit de samenleving zelf komen, een vliegwieleffect hebben en gericht zijn op het aangaan van partnerschap. Het merk wordt in alle communicatie rondom duurzaamheid gebruikt. Niet alleen door de gemeente maar juist ook door inwoners, ondernemers en instellingen die zich inzetten voor een duurzame stad. Het merk steunt op zeven pijlers die gezamenlijk alle domeinen omvatten waarbinnen ontwikkeling nodig is om ons einddoel te bereiken. Deze pijlers zijn bewustwording en gedrag, energie, bouw, mobiliteit, afval water en eigen beheer en beleid."

Reactie toevoegen