Hooghalen

Plaats
Dorp
Midden-Drenthe
Drenthe

hooghalen_plaatsnaambord_kopie.jpg

Hooghalen is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Beilen.

Hooghalen is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Beilen.

hooghalen_herinneringscentrum_kamp_westerbork_kopie.jpg

Kamp Westerbork in Hooghalen is na de oorlog een woonoord geweest voor Indische Nederlanders, later voor Molukkers. In 1983 is er Herinneringscentrum Kamp Westerbork gerealiseerd.

Kamp Westerbork in Hooghalen is na de oorlog een woonoord geweest voor Indische Nederlanders, later voor Molukkers. In 1983 is er Herinneringscentrum Kamp Westerbork gerealiseerd.

hooghalen_herinneringscentrum_kamp_westerbork_nationaal_monument_kopie.jpg

Nationaal Monument Westerbork ligt op de plaats waar de spooraansluiting vanuit Hooghalen in het Kamp Westerbork eindigde en vanwaar de treinen naar de vernietigingskampen vertrokken. Zie verder https://nl.wikipedia.org/wiki/Nationaal_Monument_Westerbork

Nationaal Monument Westerbork ligt op de plaats waar de spooraansluiting vanuit Hooghalen in het Kamp Westerbork eindigde en vanwaar de treinen naar de vernietigingskampen vertrokken. Zie verder https://nl.wikipedia.org/wiki/Nationaal_Monument_Westerbork

hooghalen_herinneringscentrum_kamp_westerbork_monument_kopie.jpg

Op de appelplaats van het voormalige kamp Westerbork in Hooghalen wordt sinds 1992 in de vorm van rechtopstaande stenen eer betoond aan de 102.000 mensen uit ons land die door het Nazi-regime zijn vermoord. Zie http://www.drentheindeoorlog.nl/?aid=523

Op de appelplaats van het voormalige kamp Westerbork in Hooghalen wordt sinds 1992 in de vorm van rechtopstaande stenen eer betoond aan de 102.000 mensen uit ons land die door het Nazi-regime zijn vermoord. Zie http://www.drentheindeoorlog.nl/?aid=523

hooghalen_herinneringscentrum_kamp_westerbork_wachttoren_kopie.jpg

Hooghalen, Herinneringscentrum Kamp Westerbork, wachttoren. Deze wordt t.z.t. vervangen door een nieuw ontworpen replica. Zie https://bouwadviesvanreenen.nl/kamp-westerbork-wachttoren

Hooghalen, Herinneringscentrum Kamp Westerbork, wachttoren. Deze wordt t.z.t. vervangen door een nieuw ontworpen replica. Zie https://bouwadviesvanreenen.nl/kamp-westerbork-wachttoren

Hooghalen

Terug naar boven

Status

- Hooghalen is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Midden-Drenthe. T/m 1997 gemeente Beilen.

- Onder het dorp Hooghalen vallen ook de buurtschappen Laaghalen en Laaghalerveen. O van de dorpskern ligt ook nog de weg Oosthalen, welke bebouwing aldaar een buurtschap zou kunnen zijn, maar dat wordt kennelijk niet als buurtschap beschouwd, vermoedelijk omdat het - naast Herinneringscentrum Kamp Westerbork - slechts een handvol woonhuizen omvat, die bovendien pas betrekkelijk recent - na de oorlog - zijn ontstaan. Het is voor zover ons bekend ook nooit als plaatsnaam op kaarten of in plaatsnaamoverzichten verschenen. Voor de oorlog was dit nog een onontgonnen gebied.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Haolen. In de praktijk wordt daar het dorp met de bijbehorende, hierboven reeds genoemde buurtschappen mee bedoeld. Een inwoner van dit dorp is een Haoler.

Oudere vermeldingen
1217 kopie en 1334 Halen, 1559 Haelen, ca. 1660 Halen, 1781 Hoog Halen, 1792 Halen.

Naamsverklaring
Men verbindt de naam wel met het Nieuwnederlandse hal 'uitgedroogd, schraal', Gelders/Overijssels de hal 'bevroren grond' en ziet de schrale grond als tegenstelling tot het moerasgebied De Smilde. Een ander noemt de betekenis onzeker, maar wijst op het Oudengelse halh, healh 'hoek, schuilplaats, afgelegen oord', dat ook ten grondslag ligt aan plaatsnamen van het type Halen (B), 741 kopie 11e eeuw Halon, waarbij men uitgaat van het Germaanse halhum*, datief meervoud bij halha-* 'bocht of uitloper van het hoogland'. Met Hoog- ter onderscheiding van Laaghalen. Hoog- en Laaghalen kent een parallel in Hoch- und Niederhalen bij Rheinkamp (Dld), ca. 300 Calone, 10e eeuw Halon.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Hooghalen ligt O van de A28 en ligt verder Z van de stad Assen, ZW van de dorpen Ekehaar en Rolde, WZW van het dorp Grolloo, NW van de dorpen Zwiggelte en Westerbork, NNO van het dorp Beilen, NO van het dorp Hijken, ONO van het dorp Hoogersmilde, OZO van het dorp Smilde en ZO van het dorp Bovensmilde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp Hooghalen slechts 10 huizen met 90 inwoners. Tegenwoordig omvat het dorp ca. 600 huizen met ruim 1.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tot de 18e eeuw werd er nog geen onderscheid gemaakt tussen Hooghalen en Laaghalen. Laaghalen is waarschijnlijk een middeleeuwse afsplitsing van de hoofdkern. Beide plaatsen maakten deel uit van de boermarke van Haelen. Pas in 1864 is de marke in tweeën gesplitst, hoewel de beide kernen toen al zelfstandig functioneerden. In 1870 krijgt het dorp een station aan de nieuw aangelegde spoorlijn Meppel-Groningen. In 1938 is het vanwege te weinig klandizie gesloten. Door gevechtshandelingen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn veel oude boerderijen in het dorpscentrum verwoest. Na de Tweede Wereldoorlog wordt het dorp op bescheiden schaal uitgebreid met nieuwbouw. Het dorp veranderde geleidelijk van een agrarisch dorp in een forensendorp en veel boerderijen kregen een woonfunctie, een ontwikkeling die overigens overal in Drenthe heeft plaatsgevonden.

Schattenberg
Na de onafhankelijkheid van Indonesië (27 december 1949) moesten de Indische Nederlanders kiezen tussen Indonesië of Nederland. Op 4 juli 1950 arriveerden de eerste Indische Nederlanders in De Schattenberg in Hooghalen, het voormalige kamp Westerbork. Zij bleven daar tot maart 1951. In 1951 kreeg kamp Westerbork zijn volgende functie: woonoord voor enkele duizenden Molukkers. Van generatie op generatie deden Molukse mannen dienst bij het KNIL (Koninklijk Nederlands Indisch Leger). Ze waren trouw aan het koloniale gezag en de koningin. Zo vochten zij in de Tweede Wereldoorlog aan de kant van Nederland en daarna tegen de Indonesische nationalisten. Toen de republiek Indonesië in 1949 onafhankelijk werd, volgde ontbinding van het KNIL. Maar vanwege de toen uitgebroken onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken was voor de militairen van Molukse afkomst demobilisatie op Ambon onmogelijk. Besloten werd om hen met de gezinsleden naar Nederland over te brengen voor een - beoogd - tijdelijke huisvesting.

Ruim 12.000 Molukkers vertrokken naar Nederland. Op 21 maart 1951 kwamen in Rotterdam de eerste Ambonezen aan: militairen van het Koninklijk Nederlandsch Indisch leger (KNIL) en hun gezinnen die in opdracht van de Nederlandse overheid naar hier kwamen. Hun verblijf zou tijdelijk zijn. Ze werden gehuisvest in oude werkkampen en voormalige naziconcentratiekampen, zoals kamp Westerbork. De grootste omvang was er toen er meer dan 3.000 Molukkers op het kampterrein in Hooghalen woonden. De naam werd gewijzigd in Woonoord Schattenberg. Het woonoord had een eigen, houten kerkje. Woonoord Schattenberg is in functie geweest tot 1971. Toen is het ontruimd. De meeste Molukkers uit dit woonoord zijn verhuisd naar Assen en Bovensmilde. Nadien wordt het terrein herbestemd tot locatie voor radiotelescopen. En in 1983 is er Herinneringscentrum Kamp Westerbork gerealiseerd, waarvoor zie verder het hoofdstuk Bezienswaardigheden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Hooghalen is sinds 2010 een 'Vijfsterrendorp'. "Met het Vijf Sterren project beoordelen dorpen zelf hoe het is gesteld met hun woon- en leefplezier. Op basis van een 5-tal kwaliteiten wordt het dorpsgebeuren in kaart gebracht. Deze kwaliteiten zijn: identiteit, ontmoeting, organisatiekracht, zorgen voor elkaar en leren van elkaar. Elke ster vertegenwoordigd een van deze kwalteiten. Eind 2010 heeft Haolen aangetoond 5-sterren-proof te zijn. Middels 5-sterren borden, een brochure en een sticker "Ik kom uut Haolen" is hier uiting aan gegeven. In de jaren erna zal blijvend uitvoering worden gegeven aan activiteiten ter verbetering van het woon- en leefplezier." Aldus Dorpsbelangen. Nadere toelichting vind je in de brochure 'Vijf Sterren voor Haolen'.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hooghalen heeft 5 rijksmonumenten.

- Het huidige kerkelijk centrum Het Kompas (Stengelinstraat 13) is een kleine moderne kerk uit 1973, zonder toren. De kerk verving een voorganger, die in genoemd jaar is gesloopt. De kerk valt tegenwoordig onder de (PKN) Protestantse Gemeente Beilen-Hijken-Hooghalen. Omstreeks eind jaren dertig Hervormde kerk alhier in gebruik genomen. Er was toen nog een kerkbestuur in plaats van een kerkenraad. Het toenmalige gebouw bevatte een grote kachel waar je ook achter kon zitten. De warmteverdeling was echter niet optimaal, zodat je het bij de kachel warm had, terwijl de kerkenraad en andere mensen voorin de kerk het koud hadden. In 1972 is het oude kerkje afgebroken en is er op dezelfde plek een nieuw gebouw verrezen. De bouw vond plaats door aannemer Van der Hof, maar er is door de gemeenteleden ook de nodige zelfwerkzaamheid verricht. De avondmaalstafel is in die tijd vervaardigd door dhr. Tijdeman uit Beilen. Eind jaren tachtig is door eigen mensen de keuken uitgebreid, zodat daar ook een apart zaaltje is ontstaan. In 2006 is een samenwerking met de Gereformeerde kerk Hijken-Hooghalen aangegaan. De naam van de kerk is toen gewijzigd in kerkelijk centrum Het Kompas. (bron: Protestantse Gemeente)

- De Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GKV) (Laaghalerstraat 10) dateert uit 1952. Voorheen stond er, sinds 1947, een noodkerk. - Site Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Hooghalen. - Kerkdiensten kun je hier terugluisteren.

- De voormalige Gereformeerde kerk (Stengelinstraat 18) is in 1985 herbestemd tot dorpshuis 't Hoaler Hoes, waarvoor zie verder het hoofdstuk Links.

- Landhuis Dennenrode te Hooghalen (Zwiggelterweg 4) is rond 1922 gebouwd door de Rotterdamse architect Michiel Brinkman, in de stijl van de Amsterdamse School. In 1922 bouwde Brinkman in het Rotterdamse Spangen in de Justus van Effenstraat de eerste galerijflat, waarmee hij bekendheid verwierf. De opdrachtgever voor Dennenrode was de Rotterdammer Adriaan Marinus van Dusseldorp, eigenaar van de eveneens door Brinkman ontworpen stoommeelfabriek De Maas. De decoratieve versiering van de voorgevel van Dennenrode is kenmerkend voor de Amsterdamse School. Verder valt Dennenrode op door zijn vloeiende lijnen. Ook de balkons, de klokkentoren en de verbinding van binnen- met buitenwereld zijn opvallende elementen. Van Dusseldorp was een fervent jager. Reden waarom hij besloot om een 60 hectare groot landgoed aan te leggen met daarop het landhuis Dennenrode, het bijgebouw Klein Dennenrode en de boerderij Dennenhoeve.

In 1947 is Dennenrode gekocht door Bienze Hiemstra, die er met zijn drie zusters ging wonen. Na het overlijden van Hiemstra in 1968 kwam het landgoed door een testamentaire beschikking in het bezit van Natuurmonumenten. Als herinnering aan de schenkers is het landhuis naar hen de Hiemstrastate genoemd. De oprijlanen zijn gehandhaafd, maar het oorspronkelijke naaldhoutbos is veelzijdiger geworden. In 1983 bood Natuurmomenten het landhuis te huur aan. De beeldend kunstenares Maya Wildevuur en haar partner Jan Gans betrokken de Hiemstrastate en vestigden er een galerie. Na het vertrek van Maya Wildevuur in 1992 naar de Ennemaborg in Midwolde, hebben haar zoon Philip en zijn partner het beheer over de galerie in handen. De tuin van het landhuis werd ingericht als beeldentuin.

- Boerderij 't Aol Hoes in Hooghalen (Boermarkeweg 11) met aangebouwde en verlengde bijschuur dateert in aanleg uit eerste helft 18e eeuw en is halverwege de 19e eeuw vergroot tot de huidige vorm. De in ambachtelijk traditionele stijl gebouwde boerderij is van het hallehuistype met middenlangsdeel. Inmiddels is het pand als woonhuis in gebruik, waartoe het in de jaren zeventig met zorg is aangepast en gerestaureerd.

- Op Herinneringscentrum Kamp Westerbork in Hooghalen worden de levens van 107.000 Nederlandse joden in herinnering gehouden. Tussen 1942 en 1945 zijn door de Duitse bezetter 107.000 joodse Nederlanders en vluchtelingen weggevoerd. Hiervoor gebruikten de nazi's kamp Westerbork. Dit kamp was in 1939 als Centraal Vluchtelingenkamp voor uit Duitsland gevluchte joden in gebruik genomen. In 1942 werd het een Durchgangslager, een tijdelijke verblijfplaats voor in Nederland levende joden. Ook Sinti en Roma en verzetsstrijders werden van hieruit naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor gedeporteerd. Het leven in kamp Westerbork werd door hoop en angst bepaald. Bijna iedere week vertrok op dinsdag de trein. Goederenwagons met een vastgesteld aantal slachtoffers. 93 keer vertrok zo'n transport. Slechts 5.000 gedeporteerden overleefden de oorlog. De bekende Westerborkfilm uit 1944 is in 2017 opgenomen in het UNESCO Memory of the World Register ('Werelderfgoed'). De film bevat unieke beelden van het doorgangskamp Westerbork tijdens de Tweede Wereldoorlog.

"In het museum van Kamp Westerbork wordt over het leven in het kamp verteld. Originele filmbeelden uit 1944, een gedeeltelijk ingerichte barak, een uit de trein geworpen laatste afscheidsgroet, een grote maquette van het kamp, een tekening van spelende kinderen en vele andere objecten geven een beeld en een gevoel van deze historische plek. Onze basisexpositie is ook zeer geschikt en toegankelijk voor kinderen. De meer dan honderdduizend namen van de slachtoffers worden in het museum continue geprojecteerd. Bovendien is er aandacht voor de tijd voor én na het doorgangskamp, zoals - het in het hoofdstuk Geschiedenis beschreven, red. - Woonoord Schattenberg. Naast tentoonstellingen worden er vele activiteiten in het museum georganiseerd. Zoals ooggetuigenlezingen, theatervoorstellingen en films over de geschiedenis van kamp Westerbork of de Jodenvervolging. Ook voor kinderen zijn er regelmatig speciale activiteiten. Naast de doorlopende tentoonstelling over de geschiedenis van het kamp, zijn er verschillende tijdelijke exposities te zien. In 2019 gaan die over Auschwitz, Sinti en Roma en over Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork."

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Paasvuur.

- Haoler Dorpsfeest (juni).

- Carbidschieten op oudjaarsdag.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten e.d. van Hooghalen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Hooghalen.

- Nieuws: - Nieuws uit Hooghalen op Facebook.

- Belangenorganisatie: - "De vereniging voor Dorpsbelangen Hooghalen, Laaghalen en Laaghalerveen houdt zich bezig met de belangenbehartiging van de inwoners van deze kernen, in de ruimste zin van het woord. Enkele voorbeelden van waar we ons mee bezighouden: adviseren in streek- en bestemmingsplannen; opstarten, opvolgen en/of deelnemen aan leefbaarheidsprojecten; coordineren van de Buurtacademie; coordineren van de AED-hulpverlening; organiseren van het Paasvuur; coordineren van klachten over weg- en groenonderhoud en andere gemeentelijke taken. Het bestuur vergadert periodiek en neemt actie waar nodig. Ook heeft ze regelmatig overleg met vertegenwoordigers van gemeentelijke en provinciale diensten. Actuele zaken worden via dorpskrant De Boerhoorn en de dorpssite bekend gemaakt."

- Dorpshuis: - Dorpshuis 't Haoler Hoes (Stengelinstraat 18) is een ontmoetingsplek voor inwoners van Hooghalen en omgeving. Het dorpshuis biedt onderdak aan veel verenigingen en activiteiten. Je kunt bij het dorpshuis terecht voor vergaderingen, recepties, repetities, bruiloften, partijen, buffetten, feesten, lunches, koffietafels, rouwdiensten en arrangementen. Alles in een gemoedelijke sfeer en met een prettige bediening. Het dorpshuis beschikt over drie kleine vergaderzalen, een grote vergader-/feestzaal, een sportzaal en een gezellige bar. In de nabijheid van het dorphuis is een Jeu de Boules baan en een AED.

- Onderwijs en kinderopvang: - "IKC de Bosvlinder ligt op een rustige plek aan de rand van de dorpskern. Het is de enige openbare basisschool in Hooghalen. We bieden het kind een veilige, uitdagende schoolomgeving. Leerlingen krijgen de mogelijkheid zich sociaal-emotioneel te ontplooien tot iemand met zelfvertrouwen, zelfkennis en een positieve instelling. Gelijkwaardigheid en respect voor de medemens zijn voor de leerkrachten wezenlijke uitgangspunten. Wij vinden dat de kinderen moeten leren respect op te brengen voor waarden en normen van anderen, ongeacht kleur, status, handicap, cultuur of geloof. We zijn alert op discriminatie en pesten en werken voortdurend aan het voorkómen ervan. Als het toch gebeurt, grijpen we zo snel mogelijk in. De school is steeds in ontwikkeling; nieuwe onderwijskundige ideeën worden op de voet gevolgd en zonodig ingepast. Op basisschool de Bosvlinder kunnen leerlingen zich op hun eigen tempo ontwikkelen. Dankzij de ruime faciliteiten en prettige leeromgeving, is dit de ideale school voor je kind. Neem gerust contact op voor een kennismakingsgesprek."

- Sport: - De samenwerking tussen voetbalvereniging Hijker Boys uit Hijken en de afdeling voetbal van Omnivereniging SV Halen uit Hooghalen dateert van 1990. Sinds dat jaar voetballen de jeugdteams van beide verenigingen verder onder de naam Halen Hijken Combinatie (HHC). De jeugdvoetballers uit deze dorpen droegen vanaf dat moment dezelfde kleuren. De verenigingen hadden tot deze gedeeltelijke samenwerking besloten, omdat ze afzonderlijk onvoldoende jeugdspelers hadden. De thuiswedstrijden werden verdeeld over de sportaccommodaties van beide dorpen. Het samenwerkingsverband zou in eerste instantie voor één jaar gelden. Vooral door het enthousiasme van de spelers, trainers, begeleiders en ouders zagen beide verenigingsbesturen het voor de toekomst wel zitten.

De positieve ervaringen van beide verenigingen met de jarenlange samenwerking met de voetballende jeugdteams heeft uiteindelijk bijgedragen aan de totstandkoming van fusievereniging HHCombi. In 2010 is door de beide besturen een onderzoekscommissie aangesteld, die onderzoek heeft gedaan naar de mogelijkheden om samen te werken. Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek hebben de leden van beide verenigingen besloten om gedurende het seizoen 2010-2011 te gaan samenwerken. Tegelijkertijd ging de Fusie Begeleiding Commissie aan de slag met de voorbereidingen van een “Voorstel tot Fusie”. Het fusievoorstel is voorjaar 2011 zowel in Hooghalen als Hijken aangenomen, waarmee de nieuwe omnivereniging HHCombi is ontstaan. Dit is een grote vereniging met circa 750 leden. De vereniging biedt haar leden de mogelijkheid tot vijf sporten, namelijk gymnastiek, korfbal, tennis, voetbal en volleybal.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hooghalen.

Reactie toevoegen